De meest conservatieve regenbooggemeente van Nederland

De meest conservatieve regenbooggemeente van Nederland

Regenboogvlag wappert bij het gemeentehuis van Ede

EDE – Ede gaat werk maken van de emancipatie van LHBTI’ers. Als een na laatste grote gemeente in Nederland is Ede sinds februari van dit jaar officieel een regenbooggemeente. Na een lange weg te hebben afgelegd, ging de gemeente overstag. Een unicum voor de gemeente op de Biblebelt waar 118.000 mensen wonen en de SGP de grootste politieke partij is.

Leon Zantinge, 8 april 2021

Regenbooggemeenten zetten zich in voor een beter leefklimaat en investeren in veiligheid, sociale veiligheid en emancipatie van alle lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen, transgenders en intersekse personen (LHBTI). Dergelijke gemeenten krijgen via het ministerie van Onderwijs een jaarlijkse bijdrage om dit te bewerkstelligen. Sinds 4 februari van dit jaar is Ede regenbooggemeente nadat een meerderheid van de conservatieve gemeenteraad met het voorstel instemde, waar de helft van de zetels wordt bekleed door de confessionele partijen SGP, ChristenUnie en CDA. Ede werd daarmee de 55ste Nederlandse regenbooggemeente. Maar hoe kan het dat de gemeente – waar in 2016 nog een motie werd afgewezen om alleen een regenboogvlag te hijsen – zich vijf jaar later uitroept tot regenbooggemeente?

Het is juli 2016 als een verschrikkelijke aanslag plaatsvindt in een homonachtclub in Orlando. Vijftig mensen worden doodgeschoten door een gerichte aanslag op de LHBTI-gemeenschap. Twee weken na de aanslag dient GroenLinks-raadslid Ellen Out in Ede een motie in. Ze stelt voor om eenmaal per jaar, op Coming-out Day, de regenboogvlag hijsen voor het gemeentehuis. Haar voorstel wordt nipt afgewezen, de regenboogvlag is voor Ede op dat moment nog een brug te ver.

Geen politiek
Wanneer gemeenteraadslid Out in 2018 opnieuw een motie wil indienen om de regenboogvlag te hijsen, stelt burgemeester Verhulst (CDA) dat dit niet nodig is. De burgemeester zegt toe de vlag te hijsen. Het besluit van Verhulst is opmerkelijk omdat de raad twee jaar eerder de regenboogvlag-motie wegstemde. Zijn voorganger, Cees van der Knaap (CDA) zei in 2016 bij de discussie over de regenboogvlag dat alleen de Nederlandse vlag voldoende was: ”Die vlag markeert ook onze rechten en plichten waarover de Grondwet in artikel 1 heel duidelijk is”, aldus de voormalig burgemeester.
De SGP protesteert dan ook en zegt het besluit “Ten zeerste te betreuren.” Verhulst zet zijn beslissing echter door en zegt daar nu over: “De regenboogvlag is geen onderwerp om politiek over te bedrijven met uitgebreide discussies. Ik koos er dan ook voor om de vlag zelf te hijsen. Er zijn ook in Ede mensen die worstelen met hun gevoelens. Met het veelkleurige palet van de vlag laat je zien dat je die worsteling begrijpt. Ik hoop dat ze dit zien als steun”, aldus de huidige burgemeester.

Nashville-verklaring
Het jaar dat de regenboogvlag voor het eerst bij het gemeentehuis van Ede wappert, duikt ook de Nederlandse Nashville-verklaring op: de ‘gezamenlijke verklaring over Bijbelse seksualiteit.’ Hierin wordt geopperd dat homoseksualiteit, genderneutraliteit en transgenderisme een zonde is en afgekeurd moet worden door iedere ‘goede christen.’ Veel kerkgemeenschappen op de Biblebelt ondertekenen de verklaring, waaronder ook Edese kerken.

COC-Gelderland-midden krijgt veel vragen van jongeren die worstelen met hun geaardheid, specifiek uit Ede hebben die vaak te maken met religie. Bestuurslid Joris Brandts: “Dat soort vragen komen vaker uit Ede dan uit Arnhem. Een Nasvhille-verklaring zorgt ervoor dat jonge mensen die twijfelen over hun geaardheid, nog dieper hun kast intrekken. We horen veel verhalen uit Ede van eenzame jongeren, die niet worden geaccepteerd door hun omgeving.”
De waarnemingen van het COC staan niet op zichzelf. Onderzoek van I&O Research toont aan dat 40% van de LHBTI’ers zich onveilig voelen in de regio Gelderland-midden. Vooral mensen uit sterk gelovige kringen ervaren minder acceptatie.

Verdeeld
Om te kunnen doorgronden hoe het in Ede werkelijk gesteld is met de LHBTI-emancipatie, is een analyse van de stemming rondom het hijsen van de regenboogvlag in 2016 interessant.
Binnen veel partijen heerste er destijds grote verdeeldheid. Zo ook binnen lokale partij GemeenteBelangen. Fractievoorzitter Gabrielle Hazeleger daarover: “Ik was destijds zeer teleurgesteld in mijn fractie. Ik maak zelf deel uit van de LHBTI-gemeenschap, dus het raakte me dat sommige collega’s tegen de vlag stemden. GemeenteBelangen vindt dat er wel degelijk een probleem is in Ede als het gaat om de acceptatie van LHBTI’ers. “De vlag is voor ons dan ook geen symboolpolitiek. Soms zou ik willen dat het symboolpolitiek zou zijn, dan zou het probleem niet zo groot zijn”, aldus Hazeleger.

Rigide
Het bijstellen van standpunten is volgens ChristenUnie-raadslid Dirjanne van Drongelen in Ede een kwestie van tijd. “Niet alleen in de raad. Ik denk het ook te zien binnen kerken en überhaupt onder christenen. Van heel rigide naar een meer inclusievere gedachte”, legt ze uit. “Binnen de CU-fractie is er veel over gepraat, net als met onze achterban. Uiteindelijk kwamen we tot de conclusie dat er echt iets nodig is om de situatie voor LHBTI’ers te verbeteren. Als de regenbooggemeente daar een stap in is, wil de CU daarin mee.”

De volledige CDA-fractie stemde in 2016 tegen de regenboogvlag, maar is in 2021 mede-indiener van de motie om regenbooggemeente te worden. Volgens fractievoorzitter Anne-Jan Tegelen was het toentertijd een overbodige motie, omdat Ede een LHBTI-vriendelijke gemeente zou zijn. Nog steeds vindt hij dat Ede dit is. Waarom CDA nu wel voor de regenbooggemeente is, komt volgens Telgen doordat tijden veranderen. Het CDA vindt het vanzelfsprekend dat iedereen meetelt, maar vindt dat de regenbooggemeente niet nodig zou moeten zijn. Of er verandering gaat komen door het aannemen van het voorstel, denkt Telgen niet: “Er wordt alleen een ander stickertje op de kast geplakt en daardoor krijgen we extra geld uit Den Haag. Dan vinden wij het prima om voor te zijn. Baat het niet dan schaadt het niet.”

Mordicus tegen
Twee partijen in Ede blijven mordicus tegen het fenomeen regenbooggemeente: de Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) en de Democratische Kiezers Ede (DKE). “Voor de SGP is het geen punt van discussie”, zegt raadslid Kees van Wolfswinkel desgevraagd. “Wij vinden het niet passen bij gemeente Ede. Inhoudelijk staat het te ver af van onze uitgangspunten, de unieke waarde van het huwelijk tussen man en vrouw.” Volgens Van Wolfswinkel, die met zeven SGP-zetels de grootste partij van Ede vertegenwoordigt, vallen de cijfers mee van de LHBTI-acceptatie in Ede en heeft de SGP niet het idee dat Ede een onveilige gemeente is.
Rasit Görgülü, fractievoorzitter van DKE vindt dat er niet alleen beleid gemaakt moet worden voor de LHBTI-gemeenschap, maar voor iedereen. Alleen dan wordt Ede in zijn ogen echt inclusief.

Homo in de fractie
De liberalen van de Edese VVD stemden vijf jaar geleden deels tegen de regenboogvlag-motie, maar steunden nu wel het initiatief voor de regenbooggemeente. “Er zit nu een heel andere fractie en dan maak je soms andere keuzes”, stelt VVD-raadslid Sjoerd Bakker. “Daarbij komt dat er nu ook een homo in de fractie zit. En dat ben ik”, zegt hij lachend.

Het beeld dat Bakker schetst, wordt bevestigd door dr. Eva Jaspers, universitair hoofddocent sociale wetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Jaspers doet in Nederland onderzoek naar actuele sociale vraagstukken en bestudeert uitsluiting en ongelijkheid. “Er is steeds meer aandacht voor en ervaring met LHBTI’ers, ook bij politieke partijen. Zeker als mensen in de omgeving van gemeenteraadsleden uit de LHBTI-gemeenschap komen, zie je meningen veranderen. Hoe dichterbij het komt, hoe moeilijker het wordt om het af te wijzen.” Volgens Jaspers is er een bredere maatschappelijke verschuiving aan het plaatsvinden. Vooral de jongere generaties hebben een inclusievere denkwijze.

Geen symbool
Stephan Neijenhuis was met zijn D66-fractie samen met Ellen Out (GroenLinks) en Hazeleger (Gemeentebelangen) hoofdinitiatiefnemer van het voorstel. Hij is positief verrast door de brede steun die het heeft gekregen in de gemeenteraad. Van tevoren hebben de partijen het voorgelegd aan andere fracties, om zoveel mogelijk steun te krijgen voor het voorstel. “Door niet alleen het symbool centraal te stellen, maar ook de beleidskeuzes en maatregelen die erbij horen, denk ik dat er meer partijen waren die erin mee wilden gaan”, stelt Neijenhuis.

Het COC Gelderland-midden is ontzettend positief over de regenbooggemeente en is blij dat er een grote meerderheid voor is in de gemeenteraad: “In een religieuze gemeenteraad waar christelijke partijen zitten die conservatief zijn op het lhbti-beleid, is dit een ontzettend mooie eerste stap. Ik weet zeker dat het voor veel jonge mensen waardevol zal zijn”, stelt bestuurslid Brandts. Er is volgens hem echter nog veel werk aan de winkel, want Ede is er nog niet: “Het is een kickstart. Het is nog een papieren document, nu is het belangrijk dat het wordt uitgevoerd.”

Raadslid Bakker stelt eveneens dat er in Ede nog een lange weg te gaan is, als het aankomt op acceptatie: “Hand-in-hand lopen met mijn eigen man doe ik in Ede niet in het openbaar. Het kan gedoe opleveren, daar heb ik geen zin in. We doen vaak alsof we heel tolerant zijn, maar dat zijn we nog lang niet.”

Over de auteur

Leon Zantinge

Student Journalistiek aan de Hogeschool Utrecht

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *