De bevrijding vieren zonder een gevoel van vrijheid

De bevrijding vieren zonder een gevoel van vrijheid

ARNHEM – Op 15 augustus herdenken we de bevrijding van Nederlands-Indië. Echter was voor sommigen de oorlog in 1945 nog niet voorbij. Bep Folkeringa-van Leeuwen woonde tijdens de oorlog op Java. Na de capitulatie van Japan begon de onafhankelijkheidsstrijd, waarbij Nederland een vijand werd. Het kostte flink wat bloed zweet en tranen totdat Koningin Juliana op 27 december 1949 de overdracht van onafhankelijkheid van Indonesië ondertekende. Bep vertelt hoe het is om een bevrijding te herdenken zonder een gevoel van vrijheid.

Vorige week konden we lezen over de jeugd van Bep, zie link.

Hoe kijkt u terug op de rol van Nederland tijdens de oorlog, na 1945?

De Japanners wilden de Europese invloed volledig laten verdwijnen en hadden de Indonesiërs vrijheid beloofd. De Indonesiërs zaten dus helemaal niet meer te wachten op hulp van Nederland. De Nederlanders kwamen eigenlijk alleen maar meer roet in het eten gooien. En wat ik het gemene vond van de regering, is dat ze het klootjesvolk naar Indië stuurden om voor hen te vechten. Het waren jongens van het platteland, die helemaal niks van de situatie af wisten en onvoorbereid naar Indië moesten. Ze wisten niet eens waar Indië lag. Wij hebben ze heel veel over de vloer gehad, de arme stakkers. Nederland was straatarm en had Indië nodig voor de rijkdom, terwijl ze Indië eigenlijk al verloren hadden in 1938. En dan heb je makkelijk praten vanachter je bureau om Jantje en Klaasje het vuur in te sturen en je eigen zonen thuis te houden.

Hoe vindt u om de bevrijding op 15 augustus te herdenken?

Van mij hoeft herdenken helemaal niet. Ik vind het ergens egoïstisch, omdat de vriendinnetjes en vriendjes die je verloren hebt geen vrijheid voelen. Ik zou zelf ook niet naar herdenkingen toe gaan. De woorden die gesproken worden, daar heeft men op zitten zwoegen, terwijl ondertussen iedereen denkt: ik ben blij dat het niet zo lang geduurd heeft. Als ik zou herdenken, zou ik dat in mezelf willen doen. Het voelt alsof er bij een herdenking veel sprake is van hypocrisie. De woorden komen niet uit het hart, als Rutte een praatje doet. Hij heeft het niet meegemaakt en is te jong om het te begrijpen, dus waarom zou hij nou over vrijheid moeten praten.

Zou u dan liever zelf op een herdenking willen spreken?

Nee, ik moet er niet aan denken. Ik heb überhaupt nooit de behoefte gehad om mijn persoonlijke ervaringen te delen met het grote publiek. Daarom ben ik bij Bronbeek, het museum over de koloniale geschiedenis in Arnhem, terechtgekomen. Ik vind het namelijk wel belangrijk om de generaties het echte verhaal bij te brengen, want we mogen het niet vergeten. Maar zo’n herdenking voelt te opgeklopt. Ik vind de liederen wel mooi, maar iedereen heeft meer te zeggen over de vormgeving dan over het herdenken zelf.

Op welke manier kunnen we het dan niet vergeten?

Erover leren op school, tijdens de geschiedenislessen. En dan de goede en de kwade kanten, het hele verhaal. Niet alleen over welke voordelen Nederland had aan Nederlands-Indië, maar ook de realiteit dat ze zelf ook fouten gemaakt hebben. Mijn vader was in 1947 geschiedenisleraar op een gymnasium in Den Haag. Hij gaf toen een keer een les over de koloniale tijd, over de rol van Nederland in Nederlands-Indië. Hij is diezelfde avond opgepakt en moest een nacht in de cel zitten. Als hij nog één keer zo zou vertellen over de koloniale tijd, zou hij en zijn baan, en zijn pensioen kwijt zijn. Dat is natuurlijk heel erg krom. Nederlanders durven er ook niet over te praten, want ze willen geen ruzie met Indonesië. Het is en blijft een gevoelig onderwerp.

Vindt u het belangrijk om zelf uw verhalen te vertellen?

Ja, ik werk niet voor niks bij Bronbeek. In 2019 heb ik 136 rondleidingen gegeven, soms wel drie op een dag. En het is heel erg jammer, want weinig overlevenden willen iets vertellen over hun ervaringen. Er zijn heel vaak bezoekers die vertellen dat hun ouders of opa’s en oma’s die de oorlog hebben meegemaakt er niks over willen vertellen. Dus ik wil dan graag al hun vragen beantwoorden.

Wat is vrijheid voor u?

Vrijheid is heel persoonlijk en verschilt voor iedereen. Ik vind het lastig om dat voor mezelf te verwoorden. Als je vrijheid hebt, kun je dat wel overbrengen bij een menigte op een herdenking bijvoorbeeld. Maar als je dan weer uit elkaar gaat, wat is vrijheid dan nog voor jou als individu? In 1945 vlogen er Engelse vliegtuigen over ons land heen die allemaal pamfletten lieten vallen. Daar stond op dat de Japanners gecapituleerd waren. Op dat moment denk je dat dat vrijheid betekent. Maar het werd alleen maar erger, want de Bersiap begon. Vooral de Indonesische jeugd was toen zó teleurgesteld dat Japan de oorlog verloren had dat knulletjes van 13 jaar en ouder al brandstichtend, moordend, stelend en verkrachtend door onder andere onze straten trokken. Die ellende hebben wij ondergaan tot ongeveer januari 1946. Is dat dan vrijheid?

Over de auteur

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *