Het is oorlog in Oekraïne. Dit weekend vindt er een Russische aanval plaats dicht bij de Poolse grens. Russische bombardementen vinden steeds dichter bij de grenzen van de NAVO plaats. Wat gebeurt er als een Russische raket een NAVO-land raakt? Voormalig luitenant-generaal Mart de Kruif en Kolonel Han Bouwmeester spreken hierover.
Elisabeth van der Ploeg
Vijfentwintig kilometer van de Poolse grens vinden er zondagochtend Russische raketaanvallen plaats. De raketaanval is gericht op een Oekraïense legerkazerne dicht bij de Poolse grens. Er vallen tientallen doden. Als een Russische raket Polen raakt, dan raakt dat de NAVO. “De Russen weten wat ze doen hoor”, zegt De Kruif. Hij is voormalig luitenant-generaal van de Koninklijke Landmacht en oud-NAVO commandant. “Als er per ongeluk een bom op Polen valt, dan gaat de NAVO echt niets doen. Kijk NAVO gaat pas Artikel 5 afkondigen als er sprake is van een bewust gerichte massale aanval op een NAVO-land. Voor een verdwaalde bom gaan ze niet Artikel 5 inzetten.”
Wat is artikel 5?
Het is de kern van het Noord-Atlantische Verdragsorganisatie. Artikel 5 houdt kortgezegd in dat NAVO-landen een aanval op één lidstaat beschouwen als een aanval op alle lidstaten. “Artikel 5 speelt altijd. Dat is de kracht van NAVO. Artikel 5 is voor iedere staat geldig”, zegt de oud-NAVO commandant. Hoe lidstaten het aangevallen land bijstaan is niet vastgelegd. “NAVO-landen zijn niet verplicht om militaire hulp te sturen. Ze kunnen ook een telegram sturen met bijvoorbeeld: ‘Wat erg wat er aan de hand is. Wij doen niet mee.’ Onder de huidige omstandigheden vergt dat heel wat. Ik zie dat niet snel gebeuren”, vertelt Kolonel Bouwmeester. Bouwmeester is docent Militair Strategie aan de Nederlandse Defensie Academie en is actief in de Nederlandse landmacht. “Als een Russische raket Polen raakt, is het in eerste instantie Polen die het initiatief neemt om Artikel 5 in te schakelen.” De enige keer dat Artikel 5 inwerking is gesteld was bij de terroristische aanslagen op 11 september 2001. Toen vlogen er twee passagiersvliegtuigen in het World Trade Center in New York.
Noord Atlantische Raad
De NAVO reageert niet gelijk. Als Polen Artikel 5 inschakelt, dan komen alle staatshoofden van de NAVO-lidstaten bij elkaar in Brussel. Dat wordt de Noord-Atlantische Raad genoemd. “Er zitten een aantal stappen tussen. Er is een beoordeling die gemaakt wordt. Moeten we dit echt als een serieuze bedreiging beschouwen of niet?”, vertelt Bouwmeester. “Dat is lastig hoor. Op papier klinkt het allemaal heel makkelijk. Reken erop dat alle staatshoofden onder druk staan. Zij voelen een enorm duivels dilemma. Als de NAVO gaat ingrijpen, dan worden er dertig landen bij het conflict meegetrokken. Het leed is niet te overzien. Wat gaan andere landen doen? Voordat je het weet escaleert het gigantisch.”
Derde Wereldoorlog
“Als een Russische raket een NAVO-land raakt, betekent dat niet gelijk een Derde Wereldoorlog. Bij het gebruik van kernwapens ga je echt wel een drempel over. Kernwapens beschouwen de Russen zelf ook als escalatie. Als ze dat doen, dan wordt China daar niet blij van. Ze hebben China hard nodig voor de steun”, vertelt De Kruif. Drie weken geleden brengt Rusland de eenheden die over kernwapens beschikken in de verhoogde staat van paraatheid. “De eenheden die Poetin heeft gestationeerd, staan altijd klaar voor de aanval. Hij wil het Westen afschrikken. Wij komen te dichtbij. Poetin wil het conflict klein houden. Hij weet heel goed wat wel en niet een NAVO-land is. Hij maakt daar onderscheid in”, vertelt Bouwmeester.
De kracht van de NAVO
Het is nog de vraag of Poetin heel Oekraïne gaat innemen. “Hij bestookt kazernes dicht bij de Poolse grens. Dat doet hij, omdat hij last van ze heeft. Het is moeilijk om oorlog te voeren in het westen van het land door het bergachtige gebied. In het westen wonen veel minder Russischtalige mensen, die zitten in het zuiden en het noorden,” zegt Bouwmeester. Dat de NAVO Oekraïne gaat steunen, ziet Oud-NAVO commandant De Kruif niet gebeuren. “In principe gaat de NAVO Oekraïne niet steunen. Alleen de individuele NAVO-landen kunnen steun leveren. Dat is de kracht van NAVO. Daarom bestaat de organisatie al tachtig jaar.”
Mart de Kruif in de radiouitzending.