ARNHEM – Arnhemmers betalen tegenwoordig voor hun restafval per zak. De vuilnisman haalt het vuilnis niet meer aan huis op. Je moet met de zak naar een container lopen in de buurt. De container kan men alleen openen met een speciale afvalpas. Dat systeem is ingewikkelder dan gedacht. Veel mensen dumpen hun afval naast de wijkcontainer. Mensen raken hun pasje kwijt, begrijpen het systeem niet of hebben geen zin om met een zware zak naar de container te lopen.
Elisabeth van der Ploeg, 7 maart 2021
De SP in de Arnhemse gemeenteraad wil van het afvalsysteem af. Met 3000 handtekeningen heeft de partij het voor elkaar gekregen dat er een referendum komt. Het stemmen over het afvalsysteem kan tegelijkertijd met de Tweede Kamerverkiezingen. De kiezer krijgt het volgende voorgelegd:
“Steunt u het voorgenomen besluit om: te stoppen met het betalen per afvalzak (Driftar), de ondergrondse containers van het slot te halen en te zorgen dat er weer normale (60 liter) afvalzakken in past?”
Wat staat hier eigenlijk? Zelfs een deskundige van stemwijzer: Kieskompas in de Gelderlander kwam er niet uit. De brief is in onduidelijke ambtenarentaal geschreven en hopeloos ingewikkeld. Een gemiddelde burger weet niet wat een voorgenomen besluit is. Is het een raadgevend of een beslissend referendum? Als kiezer word je het bos ingestuurd.
Een referendum moet uit één duidelijke vraag bestaan. Als men het voorgenomen besluit leest, ziet men drie vragen.
- Wilt u stoppen met het betalen per afvalzak?
- Wilt u de ondergrondse containers van het slot halen?
- Wilt u de 60 liter afvalzak terug?
Als kiezer kan je op verschillende manieren de drie vragen beantwoorden. Krijg ik in het stemhokje dan drie stembiljetten? Nee, dat zou je willen. Een kiezer kan ook één aanpassing willen in het systeem, in plaats van drie. Als je ‘ja’ stemt, gaat het hele systeem overboord. De vraag is niet geschikt om de kiezer voor te leggen. Je kan zien dat de ‘volksvertegenwoordigers’ het moeilijk vinden om in begrijpelijk Nederlands te schrijven.
Waar komt dit hoofdpijn referendum dan vandaan? De Arnhemse gemeenteraad heeft vorig jaar gestemd voor een nieuw systeem: Driftar. Arnhemmers betalen een vast tarief voor herbruikbaar afval en een apart bedrag voor het overige restafval. Het herbruikbare afval wordt aan huis opgehaald en het restafval moet je met een afvalpas naar de afvalcontainer brengen.
De invoering van het systeem leidt tot veel overlast. Het is moeilijk om de boodschap in volkswijken over te brengen. Rond de wijkcontainers liggen complete vuilnisbelten. De maat van de containeropening is tussentijds verkleind, na een vreemde discussie in de gemeenteraad. Tegenstanders vonden dat bejaarden, zieken en gehandicapten niet met een zak van 60 liter konden sjouwen. De zak moest voortaan de helft kleiner, 30 liter. De containers werden omgebouwd met een kleiner gat. Een groot deel van de bevolking kreeg deze discussie niet mee. Mensen stonden met een dikke zak van 60 liter bij een kleine opening. Vervolgens werden die zakken massaal naast de container gezet. Volg je het nog?
Ontzettend veel voorgeschiedenis dus. Als gemiddelde kiezer heb je deze voorkennis niet. In de brief bijgeleverd met het stembiljet, wordt er geen toelichting gegeven over het voorgenomen besluit. Kiezers zullen zonder toelichting blindelings ‘ja’ stemmen. Voor de consequenties van het referendum moet de kiezer zelf op onderzoek gaan. De voor -en nadelen worden niet afgewogen in de brief. Daarmee is het referendum ontzettend eenzijdig. Door drie vragen te stellen heb je als ja-stemmer op de uitslag een stapje voor. Als je ‘ja’ stemt wordt het hele systeem weggebounjourt. Bovendien zijn ja-stemmers meer gemotiveerd om te stemmen dan nee-stemmers. Het referendum is dus niet representatief.
Of het referendum een einde gaat maken aan de afvalproblemen is zeer twijfelachtig. De vraagtelling is te ingewikkeld en over de representativiteit valt te discussiëren. Ik denk nog maar eens drie keer na voordat ik ‘ja’ stem.