Femicide in Nederland: Elke acht dagen wordt een vrouw vermoord door iemand die zei dat hij van haar hield

Door: Fenna Monteiro

Stel je eens voor: je merkt dat een vriendin zich anders gedraagt. Ze reageert amper op appjes, zegt afspraken af en lijkt steeds meer rekening te houden met wat haar vriend wil. Ze draagt bijna geen make-up meer en ze is niet meer zo spontaan als altijd. In eerste instantie lijkt het onschuldig. Maar wat als dit het begin is van iets gevaarlijks?

In Nederland wordt er elke acht dagen een vrouw vermoord. Niet op straat. Niet door een vreemde. Maar door hun partner of ex partner. Dit heet femicide en het gebeurt hier in Nederland vaker en dichterbij dan we denken.

Wat is femicide?

De meest extreme vorm van geweld tegen vrouwen is femicide, de moord op een vrouw omdat ze een vrouw is. In Nederland komen gemiddeld tussen de 40 en 50 vrouwen per jaar om door femicide. Geweld tegen vrouwen is een veelvoorkomend maatschappelijk probleem en uit zich in verschillende vormen: fysiek, seksueel, psychologisch en economisch. In ruim de helft van de gevallen is de partner of ex partner de dader. De signalen, ook wel de ‘rode vlaggen’ genoemd, die vooraf kunnen gaan aan extreem geweld, worden vaak niet opgemerkt, waardoor het in het ergste geval eindigt met de dood van een vrouw.

Aanleiding femicide

Een exacte aanleiding voor femicide is moeilijk vast te stellen. Wel blijkt dat een relatiebreuk of een scheiding vooraf kan gaan aan het geweld. Een dader kan worden getriggerd door jaloezie, wraakzucht of een gekrenkt ego. Het kan ook voorkomen dat de dader het einde van de relatie niet kan accepteren, of het idee heeft dat er een ander in beeld is. Aan de andere kant kunnen de daders ook te maken hebben met psychische problemen.

De ‘rode vlaggen’: liefde verandert in gevaar

Om femicide te voorkomen, is vroegtijdige herkenning van de ‘rode vlaggen’ van belang. Bij intiem terreur is fysiek geweld niet altijd direct zichtbaar. Het is zelfs zo dat de vrouw vaak nauwelijks fysiek geweld ervaart, maar wel al een langere periode te maken heeft met psychische onderdrukking. Opmerkelijk is dat de vrouwen in veel situaties de schuld zoeken bij zichzelf. De ‘rode vlaggen’ die vaak vooraf gaan aan femicide kun je herkennen in de volgende patronen gepubliceerd door de organisatie Sterkhuis:

Stalking,
Dreiging met de dood of zelfdoding
Wapenbezit of gebruik van wapens
Recent gewelddadig gedrag
Geweld tijdens de zwangerschap
Gedwongen seks
Poging tot verwurging
De vrouw durft niet te spreken in de buurt van de partner
Toenemende escalatie van ernst en/of frequentie van geweld.

Het is helaas zo dat de ‘rode vlaggen’ vaak niet herkend worden door vrienden of familie, maar een verandering in het gedrag wel. De gedragsverandering kan zich uiten in het minimaliseren van make – up, minder afspreken met vriendinnen en altijd alert zijn op de berichtjes van de partner.

Nederland versus Europa: waarom staan wij niet op straat?

In Nederland wordt er gemiddeld elke acht dagen een vrouw vermoord, terwijl er wereldwijd elke vijf uur een vrouw wordt vermoord. Je zou denken dat het in Nederland beter geregeld is. In verhouding komt femicide vaker voor in Nederland, ondanks dat wij een kleiner inwonersaantal hebben dan andere Europese landen zoals, Italië, Spanje en Frankrijk. Hoewel het volledige aantal femicidegevallen in die landen hoger ligt, is het aantal femicides per hoofd van de bevolking juist lager dan in Nederland. Dit betekent dat femicide in verhouding vaker voorkomt in Nederland. In deze landen wordt er meer aandacht besteed aan femicide en gaat de bevolking zelfs de straat op om een statement te maken.

Onderstaande grafiek, gepubliceerd door Eurostat, toont het aantal femicidegevallen door partner in de periode 2014 tot en met 2023 in Nederland, Spanje, Italië en Frankrijk.

En nu?

In 2024 presenteerde de Nederlandse regering het actieplan ‘Stop Femicide!’ om femicide beter te bestrijden. Daarbij wordt ingezet op een betere samenwerking tussen zorg, politie, Veilig Thuis en huisartsen.

Het plan is opgesteld met hulp van nabestaanden en ervaringsdeskundigen in de praktijk. De Tweede Kamer stelde 10 miljoen euro beschikbaar om de eerste stappen te zetten in het vergroten van de capaciteit en kennis van professionals zoals gespecialiseerde officieren van justitie en politiemedewerkers. Daarnaast wordt er gewerkt aan betere risicobeoordelingen, zodat de ‘rode vlaggen’, eerder worden opgemerkt en er eerder actie kan worden ondernomen.

Wat kun jij doen?

Als jij dit herkent bij iemand in je omgeving, doe iets. Wacht niet en onderneem actie. Kijk op veiligthuis.nl of bel 0800-2000 (gratis en anoniem).

Cijfers zijn één ding. Maar de realiteit? Die zie je pas echt als je de gezichten en stemmen hoort van de nabestaanden van de vrouwen die zijn omgebracht door femicide.
Bekijk hier de video waarin nabestaanden van femicide slachtoffers, een columniste en een Tweede Kamerlid bewustwording willen creëren rondom de ‘rode vlaggen’.