HARSKAMP – Defensie kampt al sinds de eeuwwisseling met een personeelstekort. Na ruim twintig jaar komt de overheid met maatregelen. Een vrijwillig dienjaar, waarin jongeren en zij-instromers klaargestoomd worden voor een militaire functie, moet bijdragen aan de gereedheid van de krijgsmacht. Het concept maakt in september 2023 een doorstart, waarvoor nu al meer animo is dan er beschikbare plaatsen zijn.
Buiten de driehonderd meter lange schietbaan in Harskamp hangt een roodgekleurde vlag te wapperen. De reservisten van het Gap Year, een opmaat voor het vrijwillige Dienjaar Defensie, trainen in het Infanterie Schietkamp hun vaardigheden met een Colt C7-geweer. ‘We gaan vandaag de basis schietoefeningen doen’, roept sergeant Thijssen, terwijl de damp uit zijn mond steeds grotere wolkjes maakt. ‘Serie 1, naar de schietpunten! Serie 1, liggen! Laden!’, voegt hij eraan toe. De ene na de andere knal volgt, waarna de kogelhulzen in het rond vliegen en de rookwalm de frisse buitenlucht overheerst.
Deze groep van vijftien reservisten in groengekleurde camouflage tenues worden gedurende een tussenjaar in tien maanden opgeleid om zich bij Defensie aan te sluiten. ‘In principe verwachten wij de jongeren die hier nu rondlopen ALFA 700 gereed zijn. ALFA 700 is het document dat beschrijft wat een basissoldaat moet kennen en kunnen. Daar zijn oefeningen voor die ze moeten volgen en beheersen met goed resultaat’, vertelt Sergeant-Majoor van der Meulen die zich bezighoudt met het opleiden van de groep in voorbereiding naar het uitvoeren.
Gedurende deze tien maanden zet Defensie de reservisten in spe daadwerkelijk in door ze mee te laten draaien bij grote oefeningen binnen de operationele eenheid. Voor minimaal vijf dagen in de week werken de algemeen militairen bij een eenheid van één van de krijgsmachtonderdelen: de Marine, Landmacht, Luchtmacht of Marechaussee.
Exclusieve kansen
De twintigjarige Hylarides en negentienjarige Boontjes woonden beiden tot vorig jaar nog bij hun ouders thuis. Na het afronden van hun middelbare school wilden ze voor een jaar iets compleet anders doen, iets dat wat toevoegt aan de maatschappij. Inmiddels maken ze onderdeel uit van de huidige lichting van het Gap Year.
Na de eerste schietoefeningen lopen ze van de baan richting de kleedkamer, waar je elkaar beter kan verstaan. Ze zetten hun legergroene helm, koptelefoon en veiligheidsbril af en de nog geconcentreerde blikken maken al snel plaats voor glinsteringen in de ogen. ‘Mijn verwachtingen zijn absoluut meer dan waargemaakt. Toen ik het sollicitatieproces inging, werd gezegd dat zo’n schietweek als deze meer uitzondering op de regel zou zijn,’ aldus Hylarides. ‘Wij krijgen veel exclusieve kansen die niet iedereen meemaakt, ik ben heel blij dat wij dit wel mogen doen’, vult Boontjes haar aan.
Vraag de algemene militairen welke herinnering ze het meest bijzonder vinden en er volgen overeenstemmende antwoorden: ‘Het bivak in Oostenrijk was echt het mooist’, zegt Hylarides terwijl ze Boontjes met een brede glimlach aankijkt. ‘Daar kan ik mij bij aansluiten,’ aldus Boontjes. ‘Je kunt natuurlijk zelf de bergen in trekken, maar het is heel anders wanneer je dat met zo’n organisatie doet. Nu zorg je voor jezelf én voor je buddy. Daar leer je op je eigen niveau veel van, maar ook als groep’.
Personeel binden en behouden
Terwijl de reservisten van het Gap Year vandaag de borstschijf op honderd meter afstand als doel hebben, vertelt van der Meulen over het doel van het Dienjaar Defensie. ‘Wij willen zoveel mogelijk mensen binnen Defensie behouden’. Het Dienjaar is dan ook een nieuwe manier om te oriënteren wat er mogelijk is binnen Defensie, zowel als soldaat, kaderlid, sergeant of officier. ‘Wanneer jongeren direct moeten beslissen of ze wel of niet bij Defensie willen werken, kan dat een drempel opleveren’, zegt van der Meulen.
Het Dienjaar is bedoeld om een beeld te geven van wat er allemaal mogelijk is bij Defensie, om vervolgens een definitieve keuze te maken. ‘Stel je voor… na tien maanden zeggen de reservisten: ‘Dit is niets voor mij, onze wegen scheiden hier’, no strings attached. Aan de andere kant hebben wij al een Algemene Reservisten Opleiding gegeven. Dat betekent dat we in geval van nood al mensen hebben opgeleid die we kunnen en rechtspositioneel gezien mogen inzetten’, aldus de Sergeant-Majoor.
Personeelstekort
Op deze manier moet het Dienjaar onder meer het personeelstekort aanpakken. De krijgsmacht verkeert al jaren in erbarmelijke staat. Concreter: er is een tekort aan wapensystemen, de brigades zijn slecht gevuld en er is veel uitstroom. Zeker 3.600 plekken zouden op dit moment niet ingevuld raken. ‘Defensie is op dit moment niet adequaat toegerust om het Koninkrijk te beschermen tegen toekomstige (en sommige huidige) bedreigingen’, schreef de regering in de Defensiebegroting voor 2022.
Door ditzelfde personeelstekort zijn er voor het Dienjaar maar een bepaald aantal plekken beschikbaar, zo blijkt tijdens één van de vier voorlichtingsdagen in december vorig jaar. ‘Wij moeten keuzes maken, niet iedereen die hier aanwezig is gaat door’, vertelt Kapitein Bostelaar, Projectofficier bij Dienjaar Defensie, tegen een zaal vol gemotiveerde vrijwilligers. Terwijl hij in uniform gekleed, met zijn handen op de rug rondkijkt, vervolgt hij zijn. ‘Geen van jullie is ongeschikt, wij hebben simpelweg geen plek’.
Voor het Dienjaar dat in september dit jaar van start gaat, hebben ruim driehonderd enthousiastelingen zich aangemeld. Uiteindelijk zullen er 125 daadwerkelijk beginnen. ‘Als wij ze allemaal zouden aannemen, zitten ze straks bij wijs van spreken meer op hun kamer, dan dat ze aan het trainen zijn. Dat is absoluut niet de bedoeling’, reageert van der Meulen. De reservisten moeten allemaal begeleid en gehuisvest worden, daarnaast moeten ze uitrusting krijgen. Denk aan draagvesten, rugzakken, een kogelwerend vest en een gevechtsriem.
Toch ziet van der Meulen het Dienjaar als potentiële oplossing. ‘In de getalen zoals wij het dit jaar gehad hebben, is het nog niet eens een druppel op een gloeiende plaat. Wél denk ik dat wij het zeker verder moeten uitbreiden als het een succes is.’
Selectieprocedure
De zaal in Amsterdam laat zich tijdens de voorlichting in ieder geval niet ontmoedigen door het uitzicht op een potentiële afwijzing. Gedurende de presentatie van Kapitein Bostelaar komen uiteenlopende drijfveren naar boven. Of hij nu de vraag stelt wie er voor het avontuur, het teamwork of doorzettingsvermogen komt, de handen gaan telkens in grote getalen de lucht in.
Of de aanwezigen daadwerkelijk tot de uitverkorenen behoren, moet de selectieprocedure uitwijzen. Tot de zomer ondergaan alle vrijwilligers een medische, fysieke en psychologische test. Ook Hylarides en Boontjes hebben deze verschillende keuringen ondergaan. ‘Ik vond de keuringen wel spannend. Iedere keer dacht ik: ‘Het kan zijn dat ik niet doorga’, als het dan wel lukte, was dat heel leuk. Je bent dan toch een stap dichterbij iets dat je heel graag wil doen’, legt Hylarides uit. Ook bij Boontjes ging de selectie voorspoedig. ’De fysieke test was eigenlijk het makkelijkst van allemaal. Je gaat gewoon met de groep mee en iedereen moedigde elkaar gelijk al aan.’
Carrière na vrijwillig Dienjaar
Tot het stokje wordt overgedragen aan de nieuwe lichting, trainen Hylarides en Boontjes nog tijdens hun Gap Year. Ook daarna zijn ze nog niet uitgekeken op een carrière bij Defensie. ‘Als er een kans is om een aardige loopbaan te maken, dan ga ik er zeker voor. Ik ben er nog niet helemaal over uit wat ik komend jaar wil doen, maar het afgelopen jaar heb ik gemerkt dat met name leidinggeven mij erg aanspreekt. Daar wil ik beter in worden’, aldus Boontjes.
Hylarides is op dit moment bezig met een sollicitatieproces voor officiersfunctie. ‘Als dat niet lukt, dan ga ik het volgend jaar sowieso nog een keer proberen. Mijn motivatie is nog steeds iets te kunnen doen voor Nederland. Waar wij wonen is kost- en kwetsbaar. Ik zou mijn tijd en moeite erin willen steken om het iets veiliger te houden, in welke vorm dan ook.’
Terwijl de schoten nog op de achtergrond klinken, krijgen Hylarides en Boontjes het bericht dat ze nog één laatste oefening mogen schieten voor vandaag. De koptelefoon, veiligheidsbril en helm worden zo snel als kan weer opgezet. De munitie maken ze gereed en beiden verdwijnen binnen dertig seconden door de deur richting de schietbaan. Vanuit het raam in de kleedkamer kijkt Sergeant-Majoor van der Meulen uit over het meterslange veld, waar de laatste kogels van die dag de borstschijven raken.