Interview – “Als je meer doet dan dat er gevraagd wordt”

Interview – “Als je meer doet dan dat er gevraagd wordt”

Katrien Schaubroeck hoofddocent aan de Universiteit van Antwerpen.

Hoofddocent filosofie Katrien Schaubroeck aan de Universiteit van Antwerpen heeft in 2016 een boek geschreven ‘Gewone Helden’ over vrijwilligerswerk. In het begin van de coronacrisis werden zorgmedewerkers als de helden bestempeld. Volgens Schaubroeck zijn er ook andere helden. Helden die niet in het oogspringen, maar het toch wel zijn. Dat zijn de vrijwilligers. Zonder dat zij iets vragen, staat men klaar voor anderen. Een dank je of een vergoeding is niet het hoofddoel. 

 

 Bent u, ben ik, is iedereen een held? 

“Dat kan, maar je bent het niet vanzelf. Het hangt ervan af welke daden je stelt. Ik denk dat de definitie van het heldendom is: ‘Als je meer doet dan dat er gevraagd wordt.’ Dat is bij vrijwilligerswerk duidelijk het geval. Niemand kan verplicht worden om vrijwilligerswerk te doen en het is niet vanzelfsprekend. Het gaat voorbij de plicht, je doet niks verkeerd als je het niet doet. Dat is het verschil met een belofte breken of liegen. We verwachten dat we daar ons aan houden. Helden associëren wij meestal met heel sensationele acties, mensenlevens redden met gevaar voor eigen leven. Ik denk niet dat dat hoeft. Hierdoor sluit je veel bewonderenswaardige daden uit. Die nooit in de media komen, omdat die zich in de zorg sector bevinden. Dat zijn volgens mij helden, echter is het niet zo dat iedereen van ons dat doet. Veel mensen houden zich aan wat ze moeten doen. Wat werk, familie en vrienden van hen vragen. Het gaat er echt om dat je iets extra’s doet.  Het is een andere kijk op helden.” 

Zou vrijwilligerswerk niet verplicht moeten worden? 

 “Ik denk het niet, want dan gaat het in van wat ik hiervoor zei. Als je het verplicht dan wordt het een verwachting, dan moet je iets doen en dan gaat er een hoop van de betekenis verloren. Voor de vrijwilliger is de motivatie anders, het is moeilijk of je het uit intrinsieke – of extrinsieke motivatie doet. Het wordt helemaal niks als mensen weten dat je het niet uit vrije wil doet. Het hangt er dan ook van af over wat voor vrijwilligerswerk we spreken. Stickers verkopen voor het rode kruis, wafels verkopen. Ik doe zelf vrijwilligerswerk, ik kom bij gezinnen thuis en dan is het belangrijk dat je dat op vrije basis doet. Het vertrouwen belangrijk en die krijg je alleen als je oprecht geïnteresseerd bent in de ander. Voor sommige vrijwilligerswerk is vriendschap nodig. 

Is elke soort vrijwilliger een held? 

“Het is belangrijk dat je meer doet dan je gevraagd wordt. Je doet iets voor een groter goed, maar soms kan het groter doel vanuit een bepaald perspectief goed gevonden worden en vanuit een ander perspectief heel slecht. Je hebt mensen die verenigingen opstarten, bijvoorbeeld anti-vaxxers, extreemrechts groepen op Facebook en protestmanifestaties deze groepen doen iets extra’s, dat niet hoef. Als de regels niet worden geschonden dan moet zoiets kunnen. Het zijn mensen die moeite hebben gedaan om zich te organiseren, om meningen naar buiten te brengen. Zijn het dan helden? Ja, dat is moeilijk om daarover te spreken. Ik twijfel hierover omdat niet duidelijk is of iemand er beter van wordt. Als mensen er beter van worden dan is het makkelijker te spreken over een held. Omdat er dan voor wordt gezorgd dat iemand anders er beter aan toe is. Denk bijvoorbeeld aan de voetbaltrainer die kinderen laat trainen. Vrijwilligerswerk past in de publieke ruimte. Met vrijwilligerswerk geef je een bepaalde rol in de samenleving. Je levert een bijdrage aan de gemeenschap. Het is goed dat mensen zichzelf zien als burgers van een maatschappij. Eén-op-één relatie is belangrijk bij ‘gewone helden’.” 

 

 Gelooft u in wie goed doet, goed ontmoet? 

“Het zou kunnen. In de filosofie zijn daar verschillende opvattingen over. Als je het moreel goede doet, word je er ook gelukkig van? Iemand als Immanuel Kant 18e eeuw filosoof zei, ‘de vraag is niet of ik er gelukkig van word, maar zal ik mijn geluk verdienen, zal ik het waard zijn om gelukkig te zijn, mocht ik ooit gelukkig worden?’ ‘Daarom moeten wij proberen om goed te doen.’ Het is niet gegarandeerd dat mensen gelukkig zijn als ze goed doen. Daarom wordt in religies de hemel bedacht. De hemel is ter beloning van de daden die je op aarde hebt verricht. In het dagelijkse leven is dat helaas niet zo. Je kan veel onrecht bestrijden en daardoor goed doen, maar niet voor bedankt worden. Je doet het omdat je het zelf wilt doen. Ik denk niet dat iemand onrecht bestrijdt, omdat diegene ooit gelukkig hoopt te worden. Dat is helemaal niet de drijfsfeer, lijkt mij.” 

 

Zijn klimaatactivisten ook helden?  

“Jawel, mensen die het blijven volhouden en erin verdiepen wel. Omdat de mensen voldoen aan de criteria. Ze stappen ten eerste in de publieke ruimte en zien zich als burger van een samenleving en er zijn openlijke manifesten. Het tweede punt is de vraag of iemand er beter van wordt? Ja, dat is heel duidelijk het idee dat mensen eronder lijden. Onze kinderen, mensen aan de andere kant van de wereld of binnen vijftig jaar in Nederland en België de gevolgen van klimaatopwarming wel zullen voelen. Je wilt rechtstreeks iets goed doen voor de mensen. Je wilt specifieke mensen helpen. Er is wel minder die één-op-één relatie zoals bij sociaalwerk. Ik vind wel bij klimaatactivisme dat het niet alleen kan gaan om alleen op straat gaan en dan verder je leven leiden zodat het gemakkelijk is. Dan mag je je geen held noemen. Ik denk dat gedragen en beleefd zijn ook in andere aspecten van het leven zichtbaar moet zijn. Het hangt ervan af wat je met Klimaatmanifistanten bedoelt? Bedoel je iemand die een keertje op een zondagmiddag mee gaat lopen, maar voor de rest niet echt bezig is met de klimaatzaken, dan kan je moeilijk van een held spreken. Dat geldt niet voor als je je blijft inzetten voor de zaak.” 

 

Hoe kijkt u naar andere helden, zoals een politieagent die wel voor zijn daden betaalt krijgt? 

“Ze doen hun werk, als je doet wat van je verwacht wordt is het moeilijk om van een held te spreken. Maar er wordt niet van een brandweerman of -vrouw verwacht dat diegene hun eigen leven riskeren, dat is niet wat we verwachten. Soms zijn er grenzen van wat zij kunnen doen. Als het binnen je over het werk spreekt, dan denk ik dat het moeilijk is om over heldendaden te spreken. Maar de personen komen vaak uit situaties waar de angst regeert. Dan bestaat het heldendom dat je je angst de baas bent. Ik heb respect voor politieagenten en brandweerlieden die hun instinctieve reactie van angst moeten overwinnen, maar daar zit ook een vorm van professionalisme achter. Deze mensen zijn daarin getraind en er moeten protocollen gevolgd worden. Dan is het moeilijk om over helden te spreken. Misschien kan het ook hoor, alleen het is niet het type held waarover ik spreek in mijn boek. Mijn definitie gaat over: het voorbij gaan wat er wordt verwacht. Ik heb mijn definitie aan bepaalde helden willen uitlichten die anders niet in de spotlights staan.”   

  

 

 

 

 

 

 

 

Over de auteur

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *