Waar de korte film ooit niche was, is hij nu overal
Waar het genre korte film jarenlang vooral thuishoorde op filmacademies en nichefestivals, zorgen TikTok, Instagram Reels en YouTube Shorts nu voor een nieuwe, massale korte-filmcultuur. Maar in hoeverre heeft sociale media de korte film opnieuw vormgegeven en wat dit betekent voor het publiek en de filmindustrie? Naar aanleiding van het 45-jarig bestaan van het Nederlands Film Festival en het inmiddels 130 jaar geleden ontwikkelen van de eerste korte film in Nederland, ging de Volkskrant op onderzoek uit.
Iris Nulkes
Is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. 13 januari 2026, 12:43.
Toen eind negentiende eeuw de eerste bewegende beelden in Nederland werden vertoond, duurden die nauwelijks een minuut. Arbeiders die een fabriek verlieten, een trein die een station binnenreed: film begon als een kort, vluchtig medium. Ruim 130 jaar later lijkt de cirkel rond. Korte video’s domineren opnieuw het scherm, al is dat scherm tegenwoordig vooral een smartphone.
Leerschool
In Nederland vervulde de korte film decennialang een dubbele functie. Enerzijds fungeerde het genre als leerschool voor beginnende makers, die binnen een beperkte speelduur konden experimenteren met vorm en inhoud. Anderzijds bood de korte film ruimte voor artistieke vrijheid die binnen commerciële speelfilms moeilijker te realiseren was. Thema’s als vervreemding, maatschappijkritiek en persoonlijke observatie vonden hier vaak eerder een plek dan in het reguliere bioscoopcircuit. Toch bleef het bereik beperkt: buiten festivals en gespecialiseerde vertoningen kwam de korte film zelden onder de aandacht van een groot publiek.
Al in de jaren zeventig van de vorige eeuw werd tijdens de eerste Dag van de Korte Film vastgesteld dat de korte film in de reguliere bioscoop ‘op de tweede plaats’ kwam. Ondanks goede bedoelingen en subsidies lukte het nauwelijks om structurele vertoningsplekken te creëren.
Snel en mobiel kijkgedrag
Met de opkomst van sociale media is het korte formaat opnieuw dominant geworden, zij het in een totaal andere context. Platforms als TikTok, Instagram Reels en YouTube Shorts draaien volledig om korte video’s die zijn afgestemd op snel en mobiel kijkgedrag. Miljoenen gebruikers consumeren dagelijks fragmenten van enkele seconden tot minuten, vaak zonder expliciet te zoeken naar ‘film’. “Het gebruik van sociale media is de afgelopen twintig jaar explosief gegroeid. Inmiddels zijn ze niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Met name jongeren brengen veel tijd door op platforms als TikTok, Instagram en YouTube. Sociale media vervullen een belangrijke rol in de identiteitsontwikkeling van jongeren,” Nederlands Jeugdinstituut. Daarmee is het korte formaat verschoven van een marginaal genre naar een alledaagse mediavorm.
Ook in een onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek is dit terug te zien. In een onderzoek is het online gebruik van Nederlanders boven de 12 jaar geanalyseerd. “Onlineactiviteiten zoals socialemediagebruik zijn in de afgelopen tien jaar vrijwel elk jaar gestegen.” In de tabel hieronder is te zien dat het sociale media- gebruik van Nederlanders van 12 jaar en ouder aanzienlijk gestegen is. Van een magere 48% in 2012 naar een stevige 76% in 2024.
Spanningsveld
Voor de filmwereld levert dit een spanning op. Festivals en fondsen blijven de korte film benaderen als autonome kunstvorm, terwijl sociale media het korte formaat behandelen als vluchtige content. Tegelijkertijd groeit onder het publiek de belangstelling voor korte films, wat zichtbaar wordt in volle zalen bij programma’s met meerdere korte titels achter elkaar. Toch zijn die werelden minder strikt gescheiden dan ze lijken. Claire van Daal, hoofd publieksprogramma van het Nederlands Film Festival, ziet dat de korte film in de bioscoop weliswaar nog steeds een bijrol speelt, maar dat de belangstelling onder het publiek groeit. “Geconcludeerd kan worden dat de korte film in de reguliere bioscoop op de tweede plaats komt,” zegt ze, “maar tegelijkertijd zien we volle zalen bij programma’s met meerdere korte films achter elkaar.”
Van Canon tot smartphone
Voor een deel van de aanstormende filmmakers uit de vorige eeuw was de korte film een opstap naar hogere opgaven: het regisseren van een lange speelfilm. Zij zagen de korte film als een leerschool waarin ze ervaring konden opdoen of thema’s konden uitwerken. Als hoogtepunt kan daarbij genoemd worden Adriaan Ditvoorsts Ik kom wat later naar Madra. De film werd in binnen- en buitenland geprezen en gezien als het Nederlandse voorbeeld van de nouvelle vague. In 2007 werd Ik kom wat later naar Madra als een van de zestien films opgenomen in de Canon van de Nederlandse Film.
De Canon bestaat uit belangrijke, gezichtsbepalende films die de veelzijdigheid van de Nederlandse filmgeschiedenis weerspiegelen. Deze bestaat uit zestien films: de oudste uit het begin van de 20ste eeuw, de jongste op de rand van de 21ste. Het zijn speelfilms en documentaires; korte en lange films; zwart-wit en kleur; live-action en animatie; publieksfilms en experimentele producties. Platforms als TikTok spelen hier actief op in. Als officiële partner van het filmfestival van Cannes organiseert TikTok sinds enkele jaren een internationale short film-competitie. Makers kunnen verticale films van een minuut of langer insturen en worden beoordeeld door een professionele jury. De boodschap is duidelijk: korte films horen niet alleen thuis op het festival, maar ook in de feed.
Schommelingen
Claire van Daal benoemt dat er schommelingen in de aanmeldingen bij het Nederlands Film Festival te zien zijn. Als je hierin specifiek kijkt naar het aantal aanmeldingen bij het Nederlands Film Festival in de categorie afstudeerfilms, korte documentaires en korte films, dan is hier niet per se sprake van een sterke daling. In de tabel is dit te zien voor de jaren 2019 tot 2024, “Maar,” benoemt Claire, “dit is ook in terug te zien in eerdere jaren die niet in de tabel zijn meegenomen.”
Naast de lange film
De populariteit van korte films groeit, maar vooral naast de lange film, niet in plaats daarvan. Bioscopen blijven speelfilms programmeren, streamingdiensten investeren in series en lange producties, en festivals tonen beide vormen naast elkaar. Sociale media hebben vooral gezorgd voor een verbreding van de korte-filmcultuur. Ze verlagen de drempel voor makers, vergroten het bereik en introduceren nieuwe publieksgroepen. Tegelijkertijd blijft de artistieke korte film afhankelijk van festivals, fondsen en culturele instellingen voor verdieping en context.