Beeld: Ton van Zantvoort
Van Lang naar Kort is een interviewreeks waarin Iris Nulkes gevestigde filmmakers spreekt over de invloed van sociale media op de korte film. In deze serie delen zij hun visie op het veranderende filmlandschap én hun persoonlijke ervaringen met het maken en verspreiden van korte films in het digitale tijdperk.
Ton van Zantvoort (1979) is een allround filmmaker, regisseur, cameraman, editor én producent. Hij weet het nog goed: een van zijn eerste films, gemaakt in Laos in 2003, duurde bijna dertig minuten. Er werd geen woord in gesproken. Het verhaal werd uitsluitend verteld door beelden. Jaren later monteerde hij dezelfde film opnieuw. De lengte: vijftien minuten. “Niet omdat het moest,” zegt hij, “maar omdat ik inmiddels anders keek. Je neemt een rugzak aan ervaring mee.”
Iris Nulkes
Is journalist voor de Volkskrant. 13 januari 2026, 12:43.
Inmiddels heeft hij een hoop verschillende onderwerpen en films aan het licht gebracht. Denk hierbij aan A BLOOMING BUSINESS, de internationaal geprezen documentaire Schapenheld en zijn huidige project: KLANTREIS. Maar ook stak hij voor veel van zijn films, zoals Grito de Piedra, de grens over. Allemaal maatschappelijk georiënteerde thema’s, maar wel “passend in het tijdsbeeld” en zoveel mogelijk met een “tijdloze uitstraling”. In een medialandschap waarin alles korter, sneller en directer moet, aangejaagd door TikTok, Instagram en YouTube, blijft hij maker van langere documentaires die vragen om geduld.
Het begin
Na een grafische opleiding en een studie aan kunstacademie St. Joost raakte hij begin jaren 2000 in de ban van audiovisuele kunst. Film onderscheidde zich voor hem van andere kunstvormen door de rol van tijd. “Een schilderij staat stil. Film gaat over ontwikkeling: wat het ene beeld doet met het volgende. Dat vond ik fascinerend.”
In die periode ontwikkelde hij ook een manier van werken die hij tot op de dag van vandaag hanteert. Van Zantvoort doet het meeste zelf: draaien, monteren, produceren. Niet uit zuinigheid, maar uit overtuiging. “Voor mij is film maken bijna een ambacht. Zoals een schoenmaker vroeger één schoen maakte, niet alleen de zool of de veters. Dan wordt het misschien niet de perfecte schoen, maar wel een eigen product.”
Noodzakelijk kort beginnen
Zelf begon hij zoals veel startende filmmakers kort: “Je moet altijd beginnen met korte films,” zegt hij. “Je kunt nooit in één keer een lange film maken.” De korte film ziet hij als een noodzakelijke fase: om te experimenteren met vorm en om fouten te mogen maken. “Bij een grote film kun je dat niet doen. Een lange film mag eigenlijk niet mislukken.”
Zijn eigen films noemt hij soms ‘traag’, al plaatst hij daar meteen een kanttekening bij. “Dat is ook maar waar je het mee vergelijkt,” zegt hij. “Als je het vergelijkt met sociale media, ja, dan zijn ze traag.”
Maatschappelijke rol
Zijn films zijn vrijwel altijd maatschappelijk georiënteerd. Hij maakte documentaires over mijnwerkers, de bloemenindustrie in Kenia en zijn bekendste film, Schapenheld, won internationaal prijzen en draaide op ruim tweehonderd festivals. Toch benadrukt Van Zantvoort dat het hem zelden om het onderwerp zelf gaat. “Ik heb niks met schapen. Het ging mij om een kleine zelfstandige die probeert te ontsnappen aan regels en aanbestedingen. Dat verhaal staat symbool voor veel meer.”
Kenmerkend voor zijn stijl is dat hij de kijker weinig expliciet lijkt te sturen. Geen voice-over, nauwelijks interviews. “Ik wil mensen filmisch meenemen, zonder voor te kauwen wat ze moeten denken. Ik laat iets zien waardoor ze zelf denken verbanden te leggen, dan komt het harder binnen.” Daarbij probeert hij zijn films stevig in het tijdsbeeld te plaatsen, maar ze tegelijkertijd zo tijdloos mogelijk te maken. “Ik probeer jaartallen, munteenheden of actuele verwijzingen te vermijden. Je wilt niet dat een kijker afgeleid raakt door iets wat inmiddels verouderd is. Dat haalt je uit het verhaal.”
Altijd maar doorgaan
Filmmaken is intensief, zegt Van Zantvoort. Niet alleen inhoudelijk, maar ook persoonlijk. “Bij iedere film heb ik dat gevoel: dit is mijn laatste film.” Dat hoort hij ook van andere filmmakers. “Waarom? Omdat je zo enorm diep moet gaan, zo enorm moet investeren, dat je helemaal op bent.” Toch stoppen de meesten niet. “Als je daarna weer een beetje hersteld bent, dan kriebelt het toch weer,” zegt hij. “Dan denk je: ja, dan gaan we er weer voor.”
Geen geduld meer
Dat het kijkgedrag van het publiek door de jaren heen verandert, ziet hij ook in zijn eigen omgeving. Zijn zoon van negen consumeert beelden in een tempo dat voor eerdere generaties ondenkbaar was. “Hij kijkt fragmenten van een serie op YouTube en heeft niet meer het geduld om de hele serie te bekijken. Dat is misschien ook de reden waarom de omroepen steeds minder geld hebben. Omdat er steeds minder mensen naar kijken.” Op deze manier dient van Zantvoort steeds creatiever om te gaan met veranderingen in het werkveld.
Uitdagingen
“Als ik een film maak over inburgering, en die draagt maar één procent bij aan een betere inburgering, dan is dat al enorme winst.
Mijn werk was toen ik begon te autonoom voor de tv, maar ook niet kunstzinnig genoeg voor kunst. Dat maakt dat het heel lastig. Ik had destijds honderd plannen en nu nog maar een of twee, omdat de rest eigenlijk afvalt. Dit komt veelal doordat het niet te financieren is, of er geen omroep voor te vinden is.” Maar het maken van films heeft ook een effect op het leven van Ton. “De films die je maakt draag je mee op je schouders. Dat is een enorme druk. Je moet je voortdurend aanpassen.”
Veel van de taken die bij het maken van een film komen kijken, neemt hij zelf op zich. “En juist in deze tijden met kunstmatige intelligentie en sociale media vraag ik me soms af hoe je dan nog opvalt in de menigte. Met mijn nieuwste film KLANTREIS ben ik bijna vier jaar bezig geweest. Het is trekken en het is sleuren. In deze tijden is kwaliteitsdocumentaire belangrijker dan ooit.”
In een donkere zaal een film kijken
“Tegenwoordig maak ik alleen nog lange films. Een film in de bioscoop bekijken is voor mij de hoogst haalbare kijkervaring. Sociale media zijn een compleet ander medium. Natuurlijk zet je zo’n lange film niet op Instagram,” grapt hij. “Ik wil het publiek echt een ervaring meegeven.”
Zijn nieuwste film KLANTREIS draait vanaf 23 april in de bioscoop. Bekijk op klantreisfilm.nl/#vertoningen waar en wanneer de film bij jou in de buurt draait en reserveer je tickets.