Recensie – Mahagonny

THEATER ★★★★☆

Muziektheatervoorstelling Mahagonny bewijst dat de tijden veranderen, maar de mens niet

Deze productie van Aan Zee Theaterproducties is geen losse verzameling van theatrale momenten, maar een zorgvuldig geconstrueerd muzikaal geheel. Martine Zeeman, artistiek leider van Aan Zee Theaterproducties, streek voor Mahagonny neer op een eigenzinnig locatie. Een oude zaal waar vroeger de monniken in vergaderden, in het conferentiecentrum en hotel NH Leeuwenhorst te Noordwijkerhout. Het is krap, maar net groot genoeg om een selectie cultuurliefhebbers uit de Bollenstreek een wonderlijke middag te bezorgen.

Iris Nulkes
Schrijft voor de Volkskrant over theater. 28 december 2025, 19:45. Laatste wijziging 5 januari 2026, 15:30.

“Alles mag! Feest!”
Mahagonny, oorspronkelijk van Kurt Weill en Bertolt Brecht, vertelt het verhaal van een stad waar alles mag, zolang je maar betaalt. “Alles mag! Feest!” klinkt het. Het motto lijkt bevrijdend, bijna romantisch. Maar al snel wordt duidelijk dat deze vrijheid hol is. Alles mag, zolang je maar betaalt. Wie geen geld heeft, verliest niet alleen zijn rechten, maar uiteindelijk ook zijn menselijkheid. De voorstelling is opgedeeld in een eerste, tweede en derde ronde, een unieke en heldere manier om de afbraak van deze samenleving zichtbaar te maken. Elke ronde voelt als een nieuwe laag in een steeds donkerder wordend experiment.

Beeld: Iris Nulkes

Nog altijd actueel
Opvallend is hoe actueel deze bijna honderd jaar oude tekst nog steeds aanvoelt. De Duitse zang, gecombineerd met Nederlandse muzikale invloeden, geeft de voorstelling een internationale allure zonder afstandelijk te worden. Integendeel: juist door die combinatie voelt Mahagonny verrassend actueel en dichtbij. Zinnen als “Als je aan een vreemde kust komt, ben je eerst een beetje verlegen” of “Als er iets is dat te koop is voor geld, neem dan het geld” snijden door de tijd heen. Ze klinken even wrang als herkenbaar. Tegelijk is het stuk ook vervreemdend. Oorlog, misdaad en lust blijven immers thema’s die in de huidige maatschappij een rol innemen. Het doet je realiseren dat de geschiedenis zich herhaalt.

Muzikaal is de voorstelling van hoog niveau. De klassieke zang, de samenhang van stemmen en de dramatische composities zorgen voor een bijna beklemmende sfeer. Het brengt een indrukwekkend gevoel met zich mee. De muziek galmt door de hoge zaal en wordt met grote precisie geleid door muzikaal leider Danill Pilchen, bijgestaan door slagwerker Cristiano Mantovanelli. Hun spel bouwt spanning op, maar laat ook ruimte voor stilte. Deze momenten komen precies op het juiste moment. Hierdoor kan het publiek alles wat voorbij komt laten bezinken.

Adembenemend
Een verrassend moment is de aanwezigheid van een klassieke ballerina, gekleed in een witte tutu en spitzen. Het is adembenemend hoe ze, met het doen van simpele passen, de zaal muisstil krijgt. Ik krijg er zowaar kippenvel van. Het is net een circus, overal gebeurt wat en aan de kleinste details is gedacht.

Beeld: Iris Nulkes

De hoofdrol wordt vertolkt door eerdergenoemde Daniel Anderson, een faam acteur uit Zuid-Afrika, die speciaal voor dit bijzonder ingrijpende stuk is overgevlogen naar Nederland. Enerzijds fungeert hij als spreekstalmeester die het verhaal leidt, anderzijds vertolkt hij de rol van een geldzuchtige weduwe die zich in een rolstoel voortbeweegt. Het verhaal wordt nog unieker, als uit het programmaboekje duidelijk wordt dat Anderson speciaal op Nederlandse les is gegaan voor deze unieke voorstelling. Dat verdient alle lof, al is hij voor het publiek helaas niet altijd even goed verstaanbaar.

Op, naast of boven het podium
Welgeteld zes spelers staan continu op, naast of boven het podium. Continu zijn de spelers te zien. Maar door de snelle afwisseling en het dynamische spel oogt het stuk ook net wat verwarrend. Er lijkt een ware romance te ontstaan tussen twee spelers, Jimmy en Jenny. Hierbij lijken de andere spelers zich meer op de achtergrond te bevinden. Je leeft als kijker mee met de tortelduifjes, tot er als het einde naderd, te zien is dat de blijdschap maar van korte duur is. De stad komt ten val en voor je het weet komen er emoties om de hoek kijken waarvan je niet wist dat deze omhoog zouden komen bij het kijken van een theatervoorstelling op een reguliere zondagmiddag. De liefde spat van het toneel af, maar ook de emoties die afscheid nemen met zich meebrengen, zijn sterk te voelen.

Staande ovatie
De middag werd afgesloten met een staande ovatie uit het publiek. Minutenlang werd er geklapt, terwijl er rozen werden uitgedeeld en de spelers met veel trots op het publiek uitkijken. Ik moet het laten bezinken. Want wat had dit dynamische spel een impact. Ik verstijf. Het brengt een surrealistisch gevoel met zich mee dat de “voor het publiek aan het begin nog onbekende spelers”, zo’n gevoel kunnen overdragen.

De reacties uit het publiek zijn lovend, zo is te horen: “Geweldige presentatie en echt een voorstelling van internationale allure.” En: “De tijden veranderen maar de mens niet.” En daar sluit ik mij helemaal bij aan, de voorstelling biedt een mooie en unieke inkijk in de maatschappijkritiek van Brecht. Maar door de eigentijdse twist van regisseur Martine Zeeman is er een zeer geslaagd stuk neergezet. Het is een voorstelling van internationale allure, die helaas slechts korte tijd te zien is. Deze verborgen parel verdient ruimschoots vier van de vijf sterren. Het stuk toont opnieuw aan hoe scherp en actueel Brechts maatschappijkritiek is in de wereld waarin wij tot op de dag van vandaag in leven. En dat dient gezien te worden door het bredere, cultuur geïnteresseerde publiek.

Beeld: Iris Nulkes

THEATER
★★★★☆

Regie Martine Zeeman. 28/12/25. Conference Centre
Leeuwenhorst te Noordwijkerhout. Tournee t/m 4/1/2026