Diertjes in en rondom de Waddenzee hebben het maar te verduren door plastic en invasieve soorten
De Waddenzee, een UNESCO Werelderfgoedgebied, is een bijzonder natuurgebied in Nederland. Maar dit ecosysteem staat onder druk. Invasieve soorten en plasticvervuiling vormen een groeiende bedreiging voor de rijke biodiversiteit van het gebied. Provincie Groningen heeft de nabijgelegen provincies Friesland en Noord-Holland opgeroepen om zijn inwoners te wijzen op de risico’s van invasieve soorten en benadrukken hoe zij zelf de gevolgen kunnen voorkomen.
Net na het avondeten, op de kade van Den Helder, staat Sarah te wachten op de boot naar Texel. De twintigjarige studente Kust- en Zeemanagement in Leeuwarden gaat een avondje wadlopen. ‘’Je realiseert je eigenlijk niet hoeveel soorten er in de Noordzee en Waddenzee leven’’, zegt ze met haar hand voor haar gezicht vanwege de wind.
Sarah Mooij is vaak te vinden in het Waddengebied: ‘’Ik ga regelmatig wadlopen met mijn vader en ons hondje Tessa,’’ legt ze uit terwijl ze haar kaartje laat scannen om aan boord te stappen. ‘’Die is helemaal gek van het strand. Meestal gaan we naar het strand hier in Den Helder, Wieringen of Texel, zoals nu.’’
Eenmaal op de boot vertelt ze over haar opleiding in Leeuwarden. Ze is een van de weinigen op de opleiding die aan de kust woont. ‘’Ik merk wel dat het een voordeel is. Ik ben toch meer met het strand en de zee opgegroeid, wat ook wat extra algemene kennis met zich meebrengt. Wadlopen is ook een stuk leuker geworden nu ik weet wat ik moet zien, en wat er allemaal is. Ik kan mij voorstellen dat het voor anderen misschien saai is, maar ik vind het leuk.’’
Door mijn opleiding is wadlopen een stuk leuker geworden. Ik weet nu wat ik moet zien en wat er allemaal is
Sarah Mooij
Oesterziekte
Na een korte overtocht van een half uur komt ze aan op Texel. Het waait hard, zoals gebruikelijk, maar het lentezonnetje maakt het aangenamer. Sarah weet precies waar ze heen moet, en binnen enkele honderden meters stuit ze dan ook op een oesterbank waar de gevreesde Japanse oesters zich in aantallen hebben opgehoopt. Hier en daar is nog een platte oester te zien, de oorspronkelijke oesters van het Waddengebied, maar ze zijn duidelijk in de minderheid.
De Japanse oester is oorspronkelijk geïntroduceerd voor commerciële kweek. Maar het weekdier heeft zich razendsnel verspreid en heeft het landschap gedomineerd. De Nederlandse platte oester leed erg onder een oesterziekte en kwekers dachten dat de Japanse sterker zou zijn. De aanname was dat de oester zich niet in de Waddenzee zou kunnen voortplanten… maar dat bleek het tegenovergestelde.
“De Japanse oesters kunnen beter overleven. Ze eten efficiënter en hebben minder last van ziektes en virussen,” legt Sarah uit terwijl ze voorzichtig eentje oppakt. Invasieve soorten nemen soms iets extra’s mee; parasieten. Die parasieten voeden zich ten koste van een organisme en kunnen ziekten veroorzaken. De Japanse oester heeft met zijn introductie de parasiet rooipootkreeftje meegenomen. Dit kreeftje infecteert de darmen van de oester, maar kan ook overspringen naar inheemse soorten zoals de blauwe mossel (Marine Biology Research, 2018). Parasitaire infecties van invasieve soorten kunnen de inheemse populatie negatief beïnvloeden. Goede reden om geen fan te zijn van deze nieuwe oester.
Aan de andere kant zijn er ook dieren die profiteren van de Japanse oester. Vogels zijn achter deze ‘lekkernij’ gekomen en doordat de schelp van de Japanse oester vele malen groter is, biedt het meer schuilplaats voor kleine diertjes.
Visnet
Na het inspecteren van de oesterbank loopt Sarah door naar het wad waar ze naar andere diertjes zoekt. Maar haar ogen vallen op wat anders. Tussen de zandplaten liggen namelijk niet alleen schelpen en zeesla, maar ook plastic afval. “Ik let hier ook altijd op als ik naar het strand ga. Mijn vader en ik proberen het meestal mee te nemen,” zegt ze. Ze pakt het stukje visnet op dat voor haar ligt en stopt het in haar jaszak, om het later weg te gooien.
De aanwezigheid van plastic in de Waddenzee is een groeiend probleem. Plastic maakt niet alleen een vuilnisbelt van de kusten, maar schaadt ook de levensomgeving van zeedieren. Ze raken verstrikt in grotere stukken plastic en verwarren kleinere stukjes met voedsel. Het inslikken van plastic deeltjes kan ook de vertering van voeding verhinderen. Bodemdieren als de wadpier nemen gemakkelijker microplastics op, wat negatieve gevolgen kan hebben voor hun gezondheid: ze kunnen minder energie opnemen en hebben een grotere kans op ontstekingen. Andere dieren zoals zeepokken, krabben, garnalen, alikruiken, mosselen, oesters, maar ook grotere dieren als zeevogels en zeehonden hebben last van (micro)plastic (Waddenacademie, 2017). Vooral de grotere dieren ervaren een groot risico op verstrikking.
Volgens een studie van de Universiteit Utrecht uit 2022 en het NIOZ (2022) zweeft er ongeveer 20 ton polystyreen en nog eens 5 ton PET in de vorm van onzichtbare nano- en microdeeltjes in de Waddenzee. Deze deeltjes zijn zo klein dat ze in het water blijven zweven en zich door de hele waterlaag verspreiden, waardoor alle vissen en andere organismen in de Waddenzee ermee in aanraking komen.
De dieren van de Waddenzee ervaren niet de prettigste leefomstandigheden. Of het is waken voor al het plastic waar ze niet aan kunnen ontkomen, of het is een invasieve soort waar ze ziek van kunnen worden. Het leven in de Waddenzee blijkt een hele strijd.
Met inmiddels natte sokken sjokt Sarah langzamerhand terug. Ze is al een tijd aan het vertoeven op het wad en inmiddels stijgt het water. ‘’Die natte sokken horen erbij. Maar dat is wel waarom je de getijden in de gaten moet houden’’, zegt ze met een lach. Door het stijgende water ligt er een grote plas waar ze niet omheen kan. Op haar tenen dan maar. Voordat ze de boot terug kan nemen, klopt ze het ergste zand van haar schoenen en broek af. Lopend via de duinen die aan het strand grenzen, maakt ze haar weg terug naar de boot, en voordat ze het vergeet, gooit ze het stukje visnet nog snel weg.
