Sinds een paar maanden ben ik actief bij de lokale publieke omroep Sleutelstad in Leiden. Door mijn oren open te houden tijdens het werk bij de omroep, kwam ik erachter dat Sleutelstad in een transitie is om d\u00e9 streekomroep van de Leidse regio en Wassenaar te worden, zodat er meer geld ter beschikking wordt gesteld voor het professionaliseren van de omroep. Niet alleen Sleutelstad staat op het punt te veranderen, maar het thema professionaliseren speelt ook al langere tijd bij andere lokale publieke omroepen.<\/p>\n
Omdat ik wil weten wat de veranderingen in het lokale medialandschap inhouden voor mij als (startend) lokaal journalist wil ik mij hierin verdiepen door middel van dit onderzoek.<\/p>\n
<\/p>\n
De lokale publieke omroepen kampen al jaren met verschillende uitdagingen, zoals de bekostiging, (bijna) geen vaste arbeidskrachten en een stoffig imago. De professionaliteit van de lokale omroep lopen door deze diverse uitdagingen achter. Ik heb daarom de volgende hoofdvraag geformuleerd voor mijn onderzoek.<\/p>\n
<\/p>\n
Wat is het belang van de lokale omroep in een veranderd medialandschap?<\/p>\n
<\/p>\n
De deelvragen bij mijn onderzoeksvraag zijn als volgt:<\/p>\n
<\/p>\n
- \n
- Hoe heeft de lokale omroep zich ontwikkeld in de afgelopen jaren?<\/li>\n
- Wat is het belang van de publieke lokale omroep?<\/li>\n
- Welke veranderingen zijn er in het lokale medialandschap?<\/li>\n
- Hoe gaan de lokale publieke omroepen in Zuid-Holland, Noord-Holland en Utrecht om met de veranderingen in het medialandschap?<\/li>\n<\/ul>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Ik heb ervoor gekozen eerst op landelijk niveau te onderzoeken hoe de veranderingen in het lokale medialandschap er uit zien om vervolgens in te zoomen op de provincie Zuid-Holland. Ook maak ik een uitstapje naar Noord-Holland en Utrecht. Ik richt mijn blik vooral op Zuid-Holland, omdat dit toekomstige mijn werkgebied is. De uitschieters naar Noord-Holland en Utrecht doe ik omdat ik een breder beeld wil hebben van de veranderingen in het lokale medialandschap dan alleen in Zuid-Holland. Ook heb ik hiervoor gekozen vanwege de beschikbare tijd voor dit onderzoek.<\/p>\n
<\/p>\n
Om de veranderingen binnen het medialandschap te begrijpen is het belangrijk \u00a0te weten wat het verschil is tussen de regionale, lokale en streekomroep en welke rol zij spelen binnen het medialandschap. Hier volgt een korte uitleg:<\/p>\n
<\/p>\n
De regionale omroepen overzien wat er in de regionale samenleving gebeurt, brengen het nieuws over en controleren dit. De regionale omroepen in Nederland zetten zich in om met een publiek media-aanbod een groot en breed publiek te bereiken.<\/p>\n
In Nederland zijn er dertien regionale omroepen. Elke provincie heeft van het Commissariaat voor de Media \u00e9\u00e9n licentie voor \u00e9\u00e9n regionale omroep gekregen, behalve Zuid-Holland, die heeft er twee (RPO, 2017). In de provincie Zuid-Holland liggen twee grote steden: Den Haag en Rotterdam. Deze gebieden zijn te groot en te verschillend voor een regionale omroep om van een toereikend media-aanbod te voorzien. Het samenwerkings- en co\u00f6rdinatieorgaan van alle regionale omroepen in Nederland is Stichting Regionale Publieke Omroep (RPO) (Rijksoverheid, n.d.). De RPO is verantwoordelijk voor de uitvoering van de publieke media-opdracht op regionaal niveau \u00a0(RPO, 2017).<\/p>\n
<\/p>\n
Een lokale omroep verzorgt het media-aanbod voor \u00e9\u00e9n gemeente. De publieke lokale omroep voorziet de inwoners van de gemeente van informatie in de nabije woon- en leefomgeving. Ook vervult de lokale omroep een waakhondfunctie. Ze controleren de lokale politiek en het lokale bestuur van de gemeente (Commissariaat voor de Media, n.d.). \u00a0Nederland kent 236 lokale publieke omroepen (Commissariaat voor de Media, 2023).<\/p>\n
Het samenwerkings-en co\u00f6rdinatieorgaan voor de publieke lokale omroep is Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen (NLPO). De NLPO heeft dezelfde verantwoordelijkheid als de RPO, maar dan op lokaal niveau.<\/p>\n
<\/p>\n
Een streekomroep wordt als volgende gedefinieerd: \u2018Een lokale media-instelling verzorgt het media-aanbod voor meer dan \u00e9\u00e9n gemeente\u2019 (NLPO, 2021).<\/p>\n
<\/p>\n
Naast de co\u00f6rdinatieorganen en de lokale publieke omroep zelf, zijn er nog andere partijen die een belangrijke rol in het veranderende medialandschap spelen.<\/p>\n
<\/p>\n
- \n
- Vereniging Nederlandse Gemeentes (VNG): dit is d\u00e9 belangenorganisatie van alle Nederlandse Gemeenten (Vereniging van Nederlandse Gemeente , n.d.)<\/li>\n<\/ul>\n
<\/p>\n
- \n
- Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap<\/li>\n<\/ul>\n
<\/p>\n
- \n
- Commissariaat voor de Media<\/li>\n<\/ul>\n
<\/p>\n
- \n
- Stimuleringsfonds van de Journalistiek<\/li>\n<\/ul>\n
<\/p>\n
- \n
- De Raad voor Cultuur en De Raad voor openbaar bestuur<\/li>\n<\/ul>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Deze partijen zijn naast wetenschappelijke onderzoeken de basisbronnen voor mijn literatuuronderzoek. Ik richt mijn onderzoek op Nederland, daarom gebruik ik ook alleen Nederlandse bronnen.<\/p>\n
<\/p>\n
Het onderzoek doorloop ik in verschillende stappen: het maken van een theoretisch kader, de beschrijving van de ontwikkelingen binnen net medialandschap en daarna maak ik een vertaling naar de beroepspraktijk. Omdat de publieke lokale omroep in 2024 vijftig jaar bestaat, schets ik een beeld van de ontwikkelingen die de omroepen hebben gemaakt door de afgelopen vijftig jaar heen. Vervolgens ga ik in op het belang en de uitdagingen die de lokale publieke omroepen tegenkomen en zoek ik uit welke oplossingen er zijn. Ik benoem en analyseer de veranderingen in het medialandschap, om vervolgens met de opgedane kennis het beroepenveld in te gaan en collega-journalisten te bevragen hoe zij tegenover de veranderingen in het lokale medialandschap staan.<\/p>\n
<\/h1>\n
<\/a>Methode<\/h1>\n
Het onderzoek dat ik uitvoer is een kwalitatief onderzoek met interviews als onderzoeksmethode. Aan de hand van zeven interviews ben ik op zoek gegaan naar de stand van zaken in het lokale medialandschap. Het doel van mijn onderzoek is om ervaringen, meningen en de betekenissen van de keuzes die in het lokale medialandschap worden gemaakt op tafel te leggen. Ik heb tijdens de interviews de volgende vragen gesteld om systematisch te werk te gaan:<\/p>\n
<\/p>\n
- \n
- Wat zijn de sterke punten van de omroep?<\/li>\n
- Wat zijn de zwakke punten van de omroep?<\/li>\n
- Wat zijn kansen voor de omroep?<\/li>\n
- Wat zijn bedreigingen voor de omroep?<\/li>\n
- Hoe ziet de toekomst eruit voor de omroep?<\/li>\n<\/ul>\n
<\/p>\n
Vervolgens heb ik doorgevraagd op de antwoorden die ze gaven. Door de zwakke en sterke punten en de kansen en bedreigingen te onderzoeken van de lokale publieke media-instellingen wil ik beter begrip krijgen van mijn gekozen onderwerp. Ook is het lastig om het belang van de lokale media in een veranderd medialandschap in cijfers uit te drukken. Een kwalitatief onderzoek met interviews als methode leek mij haalbaarder.<\/p>\n
<\/p>\n
Ik heb mij als eerst gefocust op de lokale omroepen binnen de provincie Zuid-Holland, alleen \u00a0was dat in mijn ogen toch iets te mager. Daarom heb ik ervoor gekozen om ook omroepen uit Noord-Holland en Utrecht in mijn onderzoekte betrekken.<\/p>\n
Ik heb de ge\u00efnterviewden geselecteerd op diversiteit. Iedere lokale omroep heeft een andere doelgroep, omdat de inwoners van elke dorp of stad weer anders zijn.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/a><\/a>Leeswijzer<\/h1>\n
In hoofdstuk 1 omschrijf ik het de ontwikkeling van de publieke lokale omroep. Om vervolgens in hoofdstuk 2 de zorgen in het lokale medialandschap te analyseren en te benoemen. In hoofdstuk 3 benoem ik het belang van de lokale omroep. Om vervolgens in hoofdstuk 4 en 5 in te gaan op de ontwikkelingen binnen het medialandschap. Ik ga hierin op de streekvorming en het ontstaan van de samenwerking binnen de drie lagen van het mediabestel. Daarna volgt mijn onderzoeksverslag en ik eindig met een conclusie.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/a><\/a>Literatuurstudie<\/h1>\n
Ik zal een omschrijving geven van de ontwikkelingen binnen het medialandschap van de afgelopen vijftig jaar. Hiermee wordt het proces waar de lokale omroepen doorheen gingen en nog steeds gaan duidelijk.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/a><\/a>1. Vijftig jaar publieke lokale omroep<\/h2>\n
Lokale omroepen zijn in de jaren zeventig voor een deel begonnen als vrije radiozenders van een dorp of stad (Huurdeman, 2010).<\/p>\n
In 1974 mochten zes lokale omroepen experimenteren, waaronder Omroep Dronten, Melick-Herkenbosch, Omroep Zoetermeer, Kabelomroep Deventer, Omroep Goirle en lokale omroep Bijlmermeer (F.Klaver, 1976). De opkomst van de lokale kabelnetten hebben ervoor gezorgd dat de lokale omroep zich snel begon te verspreiden (Huurdeman, 2010). In 1980 stopte het experiment met de zes lokale omroepen. Vijf van de zes omroepen gaan vanaf dan door met financi\u00eble ondersteuning van de gemeente (50 jaar\/Tijdlijn \u2013 NLPO, 2024).<\/p>\n
Alleen in de periode tussen 1980 en 1983 was er nog steeds geen wet voor de lokale omroep.<\/p>\n
Vanaf 1981 wordt er een overlegorgaan voor alle lokale media-instellingen benoemd: De Organisatie van de Lokale Omroepen in Nederland (OLON) (Huurdeman, 2010). OLON heeft de missie om de bevordering van de lokale omroep voort te zetten en ze bieden overleg, samenwerking en dienstverlening om de lokale omroep verder te ontwikkelen (50 jaar | Tijdlijn – NLPO<\/em>, 2024).<\/p>\n
<\/p>\n
In 1984 werden de eerste veertien vergunningen afgegeven voor de lokale omroep. Daarnaast werd er in 1987 ge\u00ebxperimenteerd met lokale radio in Landsmeer, Leiden en Utrecht. De lokale kabelomroep groeit vanaf dan explosief. In vier jaar tijd is het aantal lokale omroepen opgelopen tot honderd omroepen (NLPO, 2024). Niet veel later wordt de ICE-norm ingevoerd, waardoor de lokale publieke omroepen voldoen aan een media-aanbod waarin minstens vijftig procentvan de berichtgeving een informatieve, culturele en educatieve aard moet hebben (Commisariaat voor de media, 2019). Wat begon met zes experimentele omroepen waren op het hoogtepunt 376 publieke lokale omroepen\u00a0 (50 jaar | Tijdlijn – NLPO<\/em>, 2024).<\/p>\n
<\/p>\n
In 2003 werd uit het rapport \u2018Investeren in kwaliteit\u2019 van OLON al duidelijk dat de toen driehonderd lokale omroepen te weinig geld tot hun beschikking hadden om voor hun gemeente een toereikend lokaal media-aanbod te cre\u00ebren. Uit het rapport bleek dat er 51 miljoen euro nodig was voor de lokale omroepen om hun wettelijke taak te kunnen uitvoeren. Echter was er zeven miljoen euro ter beschikking gesteld via het gemeentefonds en een deel hiervan kwam niet terecht bij de lokale omroep\u00a0 (OLON, 2003).<\/p>\n
<\/p>\n
In 2008 werd de (multi)mediawet vastgesteld. Deze wet houdt in dat het gebruiken van het internet niet langer een nevenactiviteit is, maar behoort tot een hoofdtaak van de lokale publieke omroep.\u00a0 (Mediawet, 2008)<\/p>\n
<\/p>\n
De Mediawet 2008 bepaalt ook dat vanaf 1 januari 2010 de gemeente de lokale publieke media-instelling moet financieren. Bij de bekostiging gaat het om de kosten die te maken hebben met de productie van radio, televisie en internetaanbod. Het richtsnoer-bedrag is \u20ac1,30 per huishouden. De gemeente mag zich bemoeien met de begroting van de lokale omroep, maar niet met de inhoudelijke keuzes die de omroep maakt (Mediawet, 2008). In het rapport \u2018Sector onder de radar\u2019 staat de eerste indicatie over hoe 112 gemeenten omgaan met het wettelijke richtsnoer-bedrag\u00a0(OLON, 2010). Hieruit blijkt dat gemeenten wisselend omgaan met de bekostiging voor de lokale omroep. 49 van de 112 ondervraagde gemeentes geven aan minder te krijgen dan de \u20ac1,30 per huishouden.<\/p>\n
<\/p>\n
In 2015 werd er een overkoepelede organisatie opgericht: de Nederlandse Lokale Publieke Omroep (NLPO), om de lokale omroepen te ondersteunen in het professionaliseren van de omroep en de kwaliteit van de producties te verbeteren (NLPO, 2015).De NLPO moet de publieke lokale omroepen co\u00f6rdineren bij het behalen van het Lokaal Toereikend Media-aanbod\u00a0(Ministerie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, 2023).<\/p>\n
Verder is de opdracht van de NLPO \u00a0om onafhankelijke publieke omroepen de lokale democratie te laten versterken (NLPO, 2015).<\/p>\n
<\/a><\/a>2. Zorgen<\/h2>\n
Ondanks de nieuwe wetgeving, waardoor de financieringsstroom via de gemeente gaat, vreest de lokale omroep (nog steeds) voor het voortbestaan.<\/p>\n
De laatste jaren hebben onderzoekers daarom de noodklok geluid over het functioneren van de lokale omroep. Met name de kritische controlerende functie wordt niet tot nauwelijks uitgevoerd\u00a0(Raad voor Cultuur, 2019). Wat betreft de verbindende, culturele en educatieve functies geldt eigenlijk hetzelfde als voor de democratische functie. De thema\u2019s onderwijs en migratie worden door de lokale omroepen het minste behandelt, terwijl cultuur, vrije tijd en de 112-berichten de helft van al het nieuws vormen. De berichtgeving mist vaak inhoudelijke diepgang. Hierdoor voorziet de lokale omroep de nieuwsconsument dus niet in verdiepende culturele of educatieve programmering (Ministerie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap & Staatsecetaris van Binnenlandse zaken en koninkrijkrelaties, 2019).<\/p>\n
<\/p>\n
In het rapport \u2018Lokale Media niet te missen\u2019 (2020) kwam de Raad voor Cultuur met verschillende aanbevelingen om de lokale journalistiek te redden. De Raad adviseerde dat de regionale en lokale omroepen nauw met elkaar samen moeten werken. De professionelere regionale omroepen kunnen de lokale omroepen begeleiden in het professionaliseren. De samenwerking tussen lokale en regionale omroepen zouden ook kosten besparen door bijvoorbeeld het uitwisselen van materiaal en berichtgeving (De Raad voor Cultuur & De Raad voor het Openbaar Bestuur, 2020). Regionale omroepen zoals NH Media en Omroep West krijgen subsidie van het ministerie van OCW om de samenwerking met de lokale omroep in de hun regio te versterken. Volgens de Raad is heeft de samenwerking tot zover positief effect op de lokale omroep.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/a><\/a>3. Belang lokale omroep<\/h2>\n
\u2018De lokale publieke omroepen vormen een belangrijke functie binnen de democratie\u2019, aldus het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2021). De lokale media horen de burgers te informeren<\/em>, zodat de burger een weloverwogen besluit kan nemen over maatschappelijke of politieke kwesties. Daarnaast horen de lokale media het lokale en regionale bestuur te controleren<\/em>, want de journalistiek wordt tenslotte gezien als de vijfde macht in Nederland. Als laatste voedt <\/em>de lokale media de (lokale) politieke agenda (De Raad voor Cultuur & De Raad voor het Openbaar Bestuur, 2020). Driekwart van de Kamervragen worden gesteld naar aanleiding van een nieuwsbericht \u00a0(J.Schaper, 2011).<\/p>\n
<\/p>\n
De interesse en het vertrouwen van de burgers in de lokale politiek hangen sterk samen met het gebruik van de lokale media (De Raad voor Cultuur & De Raad voor het Openbaar Bestuur, 2020). In het onderzoek van assistent proffesor Koestenruijeter wordt benoemd dat er een verband is tussen de opkomst bij lokale verkiezingen en de kwaliteit van lokale nieuwsmedia (Koestenruijter, 2019). Uit onderzoek van journalisten en onderzoekers Bakker en Kik (2018) komt naar voren dat gemeenten nu eenmaal afhankelijk zijn van publiciteit. Hoe beter de publiciteit, des te beter het beeld dat de inwoners van de gemeente hebben en dus is de kans van slagen van de gemeente groter.\u00a0(kik, 2018).<\/p>\n
<\/p>\n
Verder zorgt de lokale media in tegenstelling tot de landelijke media voor verbinding <\/em>en betrokkenheid<\/em>. De publieke lokale omroep wordt gezien als betrouwbaar, waardoor ze ook laagopgeleiden en mensen met een niet-westerse achtergrond aan zichweten te binden (NLPO, 2021). De lokale media zitten immers in de haarvaten van de samenleving en hebben het meeste nabije contact met de burger (VNG & OLON , 2012).<\/p>\n
<\/p>\n
Behalve de traditionele democratische functies heeft de lokale omroep ook een maatschappelijke functie. Naast deze drie traditionele democratische functies brengt de lokale omroep verbinding tussen de mens en de gemeente, waardoor de gemeente ook weer weet wat er in de samenleving speelt (NLPO, 2021). Naast verbinding van de politiek met de burger, worden burgers ook met elkaar verbonden. Doordat de lokale omroepen nieuws verspreiden over diverse bevolkingsgroepen, weten burgers wat er speelt. Verbinding is belangrijk voor sociale cohesie en dus voor het vormen van een lokale democratie (De Raad voor Cultuur & De Raad voor het Openbaar Bestuur, 2020). Een andere maatschappelijke functie is het aanbieden van media die publiek voorzien van cultuur en educatie (Mediawet , 2008). Daarbij zorgen de media ook voor ontspanning en een dagelijks ritueel, bijvoorbeeld het ochtendnieuws kijken met een kop koffie (De Raad voor Cultuur & De Raad voor het Openbaar Bestuur, 2020).<\/p>\n
<\/p>\n
<\/a><\/a>3.1 Corona<\/h3>\n
De coronapandemie zorgde ervoor dat Nederlanders thuis zaten en zij de lokale ruimte herontdekten. De samenleving is zich meer gaan richten op de directe leefomgeving. Lokale media en lokaal nieuws zijn daarmee belangrijker geworden (Commisariaat voor de Meida , 2021). Tijdens de coronacrisis werd het belang van de lokale omroep dus echt duidelijk. De bezoekersaantallen van de omroepen gingen door het dak. De burger zocht naar informatie van dichtbij. Het belang van de lokale omroep als informatieverstrekker werd groter, maar toch werd de financi\u00eble situatie alsmaar nijpender, vanwege terugtrekkende adverteerders (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2021). Door het groeiende belang voor de lokale media-instellingen namen de zorgen ook toe (Commisariaat voor de Meida , 2021).<\/p>\n
<\/p>\n
De relevantie van alle publieke media, dus ook de publieke lokale omroep, blijkt uit de dreiging van een nieuwe vorm van verzuiling te komen (Houthuijs, 2020). Er lijkt meer polarisatie te ontstaan in het consumeren van nieuws. Door de opkomst van sociale media bestaat de kans dat mensen eenzijdige informatie krijgen en geen eigen meningen kunnen vormen door het missen van perspectieven. De publieke lokale media bieden een podium voor opinie en discussie (NLPO, 2021).<\/p>\n
In een artikel in het vaktijdschrift van de VNG maakt hoogleraar Lokale Publieke Omroep Yael de Haan duidelijk waarom de lokale omroepen in een tijd waar er veel polarisatie voorkomt belangrijk is: \u201cDe lokale journalistiek is belangrijker dan ooit, om bijvoorbeeld het gesprek weer te gaan voeren.\u201d De waardering voor lokale journalistiek vanuit het publiek is volgens de Haan, ook groter dan ooit (Leo Mudde, 2023).<\/p>\n
<\/p>\n
<\/a><\/a>3.2 Vrijwilliger<\/h3>\n
De lokale omroep onderscheidt zich van de landelijke en regionale media doordat de omroep bouwt op vrijwilligers. De niet betaalde krachten weten wat er in hun leefomgeving speelt, hebben contact met de omgeving en zijn daarmee ook de stem van de burger. En ze doen veel werk voor de omroep(NLPO, 2021). Volgens een rapport van de Samenwerkende Brancheorganisaties Filantropie (SBF) is de inzet van vrijwilligers van grote maatschappelijke waarde\u00a0(Samenwerkings Brancheorganisatie Filantropie (SFB), 2020). Ze dragen bij aan de veerkracht van de samenleving, het verbinden van publiek en vragen aandacht voor groepen die worden buitengesloten\u00a0(NLPO, 2023). \u00a0Door de veranderingen in het lokale medialandschap gaat de rol van de vrijwilliger in de organisatie ook veranderen. Met de vorming van streekomroepen zijn de lokale omroepen bang dat de vrijwilliger afhaakt (Stimuleringsfonds van de journalistiek, 2022).<\/p>\n
<\/p>\n
Om de samenwerking en professionaliteit van de lokale omroepen te bevorderen, heeft NOS een samenwerkingsproject opgezet om de lokale omroepen doormiddel van samenwerking in het publieke mediabestel te verstreken.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/a><\/a>4. Versterking door samenwerking<\/h2>\n
Tussen mei 2021 tot aan 31 December 2023 is de pilot \u2018Versterking lokale journalistiek door samenwerking\u2019 gestart. \u00a0Aan het project deden 44 l van de 240 lokale omroepen mee. Zij waren allemaal actief in de dertien verschillende regio\u2019s. De aansturing van het project kwam bij de NOS vandaan en werd gedaan door Marieke Bakker. Verder werden er diverse journalisten vanuit de NOS ingezet om de samenwerking tussen de lokale en regionale omroepen te verbeteren (Steenhoven, 2023). Het ministerie van Onderwijs, Cultuur, en Wetenschap trok voor de pilot 4,5 miljoen euro uit.<\/p>\n
<\/p>\n
Het Stimuleringsfonds van de journalistiek voert tijdens de loop van de pilot \u2018Versterking van de lokale omroep door samenwerking\u2019 gesprekken met de lokale omroepen. Hieruit blijkt dat zij minimaal 3 fte\u2019s nodig hebben om te kunnen professionaliseren en dit vol te houden(Stimuleringsfonds voor de Journalistiek , 2021). \u00a0Door middel van geld dat het Rijk beschikbaar stelt kunnen er meer journalisten worden aangenomen bij de lokale omroep, om zo de profesionalisatie van de omroep te versterken. (Ministerie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, 2023)<\/p>\n
<\/p>\n
In juni 2023 verscheen er een eindevaluatie over hoe het project is verlopen. De uitkomst was als volgt: \u201cDe basis voor de samenwerking is gelegd. Voor het project was er nauwelijks tot geen samenwerking, nu is er dagelijks contact tussen de omroepen en delen ze content met elkaar uit. Echter loopt de inhoudelijke samenwerking tussen de omroepen niet altijd even goed en blijft het dus ingewikkeld. Dit komt doordat de partijen elkaar niet goed vinden of omdat het project niet gelijkwaardig is ingestoken\u201d (Steenhoven, 2023).<\/p>\n
Een ander struikelblok is de aansturing. De projectleiders balen ervan dat zij de journalisten niet kunnen aansturen. De journalisten die voor de samenwerking moeten zorgen, hebben een contract bij de NOS en niet bij de regionale omroepen of lokale omroep. Hierdoor kunnen de projectleiders vanuit de regionale omroep niets eisen van de journalisten. (Steenhoven, 2023)<\/p>\n
<\/p>\n
Een succesfactor van het project was de professionalisering, vonden zowel de lokale als regionale projectleiders. Echter is er wel een kanttekening, want sommige lokale omroepen zijn een stuk verder in hun ontwikkeling als het gaat om professionaliseren dan andere omroepen. Ook hebben de lokale omroepen niet dezelfde behoefde (Steenhoven, 2023).\u00a0 De ene omroep is verder dan de andere in het professionaliseren. Omroep Houten heeft bijvoorbeeld geen fysieke redactieruimte terwijl Sleutelstad na moet denken over een mogelijke verhuizing naar een ander pand.<\/p>\n
<\/p>\n
Een opmerkelijk punt in de eindevaluatie is dat de professionalisering van de lokale omroep doorgezet kan worden, mits het Ministerie van OCW de lokale omroepen gaat financieren. Echter is wel de eis dat er structurele financiering vanuit het Rijk moet komen om een streekomroep te kunnen vormen.<\/p>\n
<\/h2>\n
<\/a><\/a>5. Streekomroep<\/h2>\n
Onafhankelijke journalistiek is belangrijk voor het functioneren van de democratie. De geldstroom is voor een langere tijd via de gemeentes. In een recent rapport van het Stimuleringsfonds van de Journalistiek blijkt dat veertien procent van de 111 onderzochte lokale omroepen zich onderdrukt voelt door het gemeentelijk bestuur om nieuws af te zwakken. Twintig procent van de ondervraagden gaf aan dat ze het gevoel hadden dat de journalistieke onafhankelijkheid onderdruk kwam te staan (Stimuleringsfonds voor de Journalistiek , 2021). Hierom heeft de Raad van Cultuur in 2020 een aanbeveling gedaan om de basisfinanciering te laten verlopen via het Rijk\u00a0(De Raad voor Cultuur & De Raad voor het Openbaar Bestuur, 2020). Volgens de staatssecretaris wordt de onafhankelijkheid beter gewaarborgd als de financiering uit het Rijk komt (Verening Nederlandse Gemeente, 2023). Om de lokale publieke lokale omroep te professionaliseren, moeten de omroepen een vergrotingsslag maken.<\/p>\n
In de mediawet staat dat de lokale omroepen het Lokaal Toereikend Media-Aanbod moeten verzorgen, echter staat in de mediawet niet wat dat inhoudt (NLPO, n.d.). Volgens afspraak met de overheid hebben de NLPO en Vereniging Nederlandse Gemeente vastgesteld wat tegenwoordig het Lokaal Toereikend Media-Aanbod inhoudt. Om dit te kunnen bereiken moeten de lokale omroepen een kwaliteit slag maken (NLPO, n.d.). \u2018De vorming van streekomroepen is hiervoor het middel\u2019, aldus de NLPO (NLPO, 2021).<\/p>\n
<\/p>\n
In 2016-2017 is er een kaart opgesteld door de NLPO die leidend is voor het omvormen van de ongeveer 230 omroepen naar de tachtig streekomroepen. De omroepen moeten een gebied van 200.000 inwoners verzorgen van nieuws. Door de vorming van streekomroepen is de hoop dat de lokale journalistiek gaat professionaliseren en de kwaliteit omhoog gaat (NLPO, 2018). Ook zal er binnen de lokale omroep meer aandacht zijn voor de taak van de media als \u2018waakhond\u2019 van het gemeentebestuur (Vereniging Nederlandse Gemeente, 2023).<\/p>\n
<\/p>\n
De doelstelling van de minister van, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap was dat er in 2025 in totaal tachtig streekomroepen moesten zijn, echter is het plan uitgesteld naar 1 januari 2026.<\/p>\n
Vanaf 2026 gaat de overheid structureel zestienmiljoen euro extra in de lokale omroepen investeren, om de lokale omroepen de kans te geven te professionaliseren en hogere kwaliteit te leveren (Rijksoverheid , 2023).\u00a0 De bedoeling is dat het ook de samenwerking tussen lokale en regionale omroepen gaat verbeteren (Ministerie van OCW, 2014).<\/p>\n
<\/p>\n
In totaal zal er straks 28 miljoen euro naar de lokale omroepen gaan. Echter worden er wel hogere kwaliteitseisen aan de lokale omroepen gesteld, om het vormen van grotere omroepen te stimuleren (Rijksoverheid , 2023). Het Commissariaat van de Media zal financieel toezicht houden op de lokale omroepen, zoals zij dat ook doen bij andere publieke omroepen (Stimuleringsfonds van de Journalistiek, 2020).<\/p>\n
<\/p>\n
<\/a><\/a>5.1 Stimuleringsfonds voor de journalistiek<\/h3>\n
Om omroepen te motiveren een streekomroep te worden, kunnen alle lokale publieke media-instellingen een aanvraag doen bij het stimuleringsfonds voor de journalistiek voor subsidie. De bedoeling van de subsidie is om ruimte te cre\u00ebren voor de lokale journalistiek om zowel journalistiek-inhoudelijk als op organisatorisch vlak te kunnen ontwikkelen. Per aanvraag wordt er een vast bedrag van 250.000 euro toegekend. De looptijd van de subsidie is \u00e9\u00e9n jaar (Stimuleringsfonds van de journalistiek, 2022).<\/p>\n
<\/p>\n
<\/a><\/a>5.2 Journalist op de werkvloer<\/h3>\n
Het project \u2018Versterking lokale omroepen door samenwerking\u2019 is eind 2023 afgelopen. In het kopje \u2018Versterking door samenwerking\u2019 benoem ik wat de conclusie uit het samenwerkingstraject is. Om de samenwerking en professionaliteit te verstreken, krijgen de lokale omroepen ondersteuning van de een journalist die in dienst is bij de regionale omroep.<\/p>\n
Voor de journalisten binnen de lokale omroepen is het van belang om de beoogde professionalisering niet ten koste te laten gaan van de lokaliteit van de lokale journalistiek. Je wilt voorkomen dat nieuwsconsumenten overstappen naar de regionale omroep, omdat de streekomroep geen nieuws meer uit het drop brengt (Leo Mudde, 2023).<\/p>\n
<\/p>\n
<\/a><\/a>5.3 Kritiek<\/h3>\n
Echter is niet iedereen blij met de stelselwijziging. In het onderzoeksverslag zal ik hier meer op ingegaan, maar tijdens het doen van de literatuurstudie kwam ik ook de nodige kritiek tegen van bijvoorbeeld de VNG. De Verenging Nederlandse Gemeenten is het niet eens met de keuze dat de lokale omroepen straks alleen nog maar gefinancierd worden door het Rijk (Ministerie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, 2023). De VNG maakt zich zorgen dat de stelselwijziging van bovenaf wordt opgelegd, waardoor wellicht lokale omroepen die alleen op vrijwilligers draaien dit niet mee kunnen maken. Het liefst wil de VNG zien dat de gemeenten de lokale omroepen kunnen blijven ondersteunen, om de ontwikkeling naar streekomroep van onderop mogelijk te maken (Netwerk Democratie in Actie , 2023).<\/p>\n
<\/p>\n
Ook zijn lokale en regionale kranten ontevreden met de keuze die het ministerie van OCW maakt. De lokale en regionale kranten vinden het beleid van staatssecretaris Uslu onevenwichtig. Uit onderzoek van het Commissariaat van de Media blijkt dat het huis-aan-huisblad en het regionale dagblad het fundament vormen van de lokale nieuwsvoorziening (Commissariaat voor de Media, 2022). \u00a0In een artikel in Villamedia<\/em> laten meerdere regiobladen kranten weten dat zij het onterecht vinden dat alleen de publieke lokale omroepen worden verstrekt door een ruim budget uit trekken. \u2018Het kabinet slaat de plank mis\u2019, vinden de redacteuren van de regionale en lokale kranten (Oostra, 2023). De vraag: waarom krijgt de publieke lokale omroep een groot bedrag aan geld en andere lokale media\u2019s niet? In een bijeenkomst georganiseerd door de VNG komt naar voren dat de nood het hoogst is bij deze omroepen (VNG, 2023).<\/p>\n
<\/p>\n
<\/a><\/a>6. Onderzoeksverslag<\/h2>\n
Om in kaart te brengen hoe de lokale omroepen omgaan met het veranderende medialandschap heb ik verschillende lokale omroepen binnen de provincie Zuid-Holland benaderd. Ook heb ik omroepen in Utrecht en Noord-Holland benaderd. In de literatuurstudie heb ik een beeld geschetst van wat er speelt in het lokale medialandschap en wie erbij betrokken zijn, echter is nu de vraag wat de lokale omroepen zelf vinden van de veranderingen binnen het medialandschap en hoever zijn ze in het proces van het worden van streekomroep?<\/p>\n
<\/p>\n
Ik heb de volgende mensen ge\u00efnterviewd voor het onderzoek:<\/p>\n
- \n
- Hoofdredacteur van omroep Sleutelstad: Chris de Waard<\/li>\n
- Journalist bij Sleutelstad: Robbert Beurse<\/li>\n
- Hoofdredacteur van Studio Alphen: Anne-mer van Steennis<\/li>\n
- Hoofdredacteur van omroep Bollenstreek: Ard Zandbergen<\/li>\n
- Bestuurslid bij RTV Katwijk: Han van den Kamp<\/li>\n
- Hoofdredacteur WEEFF: Eric Bout<\/li>\n
- Hoofdredacteur omroep Houten: Jos Mittelmeijer<\/li>\n<\/ul>\n
<\/p>\n
In de bijlage heb ik de transcripten staan van de interviews die ik heb afgenomen. Ook staan daar de uitgebreide samenvattingen van elke interview. Hieronder staan de resultaten van mijn onderzoek die ik door middel van de interviews heb gekregen. Het interview heb ik met behulp van een SWOT-analyse ingestoken, zodat ik voor mezelf duidelijk kon krijgen waar de kansen liggen voor de lokale omroep en welke uitdagingen ze tegenkomen. Ook heb ik gevraagd waar de omroep staat in het worden van streekomroep, en of zij dit zien als kans of bedreiging.<\/p>\n
<\/p>\n
- De Raad voor Cultuur en De Raad voor openbaar bestuur<\/li>\n<\/ul>\n
- Stimuleringsfonds van de Journalistiek<\/li>\n<\/ul>\n
- Commissariaat voor de Media<\/li>\n<\/ul>\n
- Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap<\/li>\n<\/ul>\n
- Vereniging Nederlandse Gemeentes (VNG): dit is d\u00e9 belangenorganisatie van alle Nederlandse Gemeenten (Vereniging van Nederlandse Gemeente , n.d.)<\/li>\n<\/ul>\n
![\"\"](\"https:\/\/svjmedia.nl\/jannaverwer\/wp-content\/uploads\/sites\/398\/2024\/01\/Streekomroep.png\")
<\/p>\n