Het aantal mensen in armoede in ons land daalt en het lijkt erop dat veel overheidsinstanties de laatste jaren enorm hun best hebben gedaan om de armoede in ons land te bestrijden. Ondanks deze daling stijgt het aantal aanmeldingen bij Voedselbanken Nederland en was het aantal klanten in 2022 hoger dan ooit.
‘De aantallen liggen ver uit elkaar’, vertelt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS. ‘Er zijn nog heel veel mensen die in armoede leven en nog geen gebruik maken van de hulpmiddelen die een voedselbank te bieden heeft.’ Volgens Van Mulligen is de stijging in het aantal klanten bij de voedselbanken pas zorgelijk als dit het aantal mensen onder de armoedegrens in ons land overschrijdt. Tot die tijd ziet hij de stijgingen bij Voedselbanken Nederland juist als iets positiefs. ‘Zo’n stijging betekent juist dat meer mensen de hulp van de voedselbank omarmen. Welke oorzaak dit precies heeft is lastig te zeggen.’ Volgens Van Mulligen kan het komen doordat mensen sneller de realisatie hebben dat ze in armoede leven, maar ook omdat meer mensen horen van het concept van de voedselbank en beseffen dat ze hiervoor in aanraking komen.
Dataverantwoording
Voor de data in deze visualisatie is de data vanuit het CBS en Voedselbanken Nederland gebruikt. De cijfers over het aantal mensen tot de lage-inkomensgrens in Nederland zijn afkomstig vanuit CBS Statline en dit zijn de cijfers van het aantal mensen onder de armoedegrens die het CBS aanhoudt. Vanaf begin 2024 is er een nieuwe grens gesteld die het CBS samen met het SCP en het Nibud heeft opgezet, deze grens is met terugwerkende kracht in 2023 gebruikt om het aantal mensen in armoede in Nederland vast te stellen. De cijfers van 2023 zijn dus met een andere methode berekend. Voorheen hadden het CBS en het SCP allebei een andere manier om de armoedegrens te berekenen. De cijfers van het aantal mensen dat langer dan vier jaar in armoede leeft is hier weggelaten om de datavisualisatie te verduidelijken. Deze cijfers zitten wel verwerkt in het aantal mensen dat hier wordt aangeduid als tot de lage-inkomensgrens (ten minste één jaar).
De cijfers van het aantal klanten bij Voedselbanken Nederland is afkomstig uit de jaarverslagen van Voedselbanken Nederland en is zelf in een dataset samengevoegd. Er is hier gekozen voor het aantal klanten op de peildatum van 31 december omdat dit van alle jaren beschikbaar is. Het aantal klanten dat per jaar in totaal geholpen werd door voedselbanken is pas vanaf het jaar 2016 beschikbaar, deze cijfers staan dus niet in de grafiek. Zoals al in de tekst aangegeven moet er rekening mee gehouden worden dat de daadwerkelijke cijfers van de voedselbanken in ons land hoger uitvallen dan in de grafiek wordt getoond.
Er is gekozen om de grafiek in 2011 te laten beginnen om het effect van de bankencrisis op de financiële situatie in ons land nog mee te nemen in de grafiek. Dat is ook de reden waarom er niet bij 2016 is begonnen, het jaar vanaf wanneer de exactere cijfers van de voedselbanken beschikbaar zijn.
Ook is er voor twee verschillende grafieken gekozen om in de eerste de duidelijke ontwikkelingen per groep te laten zien en in de tweede het enorme daadwerkelijke verschil tussen de twee groepen te tonen.
Sinds 2013 is het aantal mensen in armoede in ons land langzaam aan het dalen. In de nasleep van de bankencrisis, die in de loop van 2011 afliep, steeg het aantal mensen in armoede tot en met 2013 fors. In de jaren daarna zetten dit aantal een langzame daling in. Vanaf 2018 begon het aantal mensen tot de lage-inkomensgrens in ons land flink te dalen en vijf jaar later is het aantal armen in Nederland nog maar de helft van de 1,1 miljoen mensen in 2013. Daar tegenover staat wel dat het aantal mensen dat zich bij Voedselbanken Nederland meldt alleen maar stijgt, met een hoogtepunt van bijna 115 duizend mensen in 2022. Toch ligt het werkelijke aantal hoger dat hulp krijgt van Voedselbanken Nederland hoger.
Elk jaar stelt Voedselbanken Nederland haar klanten vast op 31 december, hun zogenoemde peildatum. Er is ook een deel van de klanten dat maar een paar maanden hulp zoekt bij de voedselbank. Hierdoor valt het aantal klanten op de peildatum lager uit dan het werkelijke aantal. In zowel het aantal klanten op de peildatum als het aantal geholpen personen over het hele jaar is een stijging te zien over de afgelopen jaren.
In het begin van 2024 introduceerde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) en het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) een nieuwe rekenmethode om de armoedegrens voor 35 verschillende gezinssamenstellingen te berekenen. De bedoeling is om hiermee een duidelijker beeld te krijgen van het exacte aantal mensen onder de armoedegrens in ons land. In deze rekenmethode worden nu zogeheten basisbehoeften, zoals een telefoon, kleding en eten, en individuele uitgaven aan wonen en energie meegerekend. Daarnaast wordt er ook gekeken naar het financieel vermogen dat een huishouden heeft. Als een huishouden een financiële buffer heeft die genoeg is om een jaar lang noodzakelijke uitgaven te doen, dan is een huishouden volgens de nieuwe berekeningen niet meer arm.