Hij is zacht, ziet er levensecht uit en heeft een grote knuffelfactor: de interactieve robothond. De hond is speciaal ontwikkeld voor de ouderenzorg, met name eenzame ouderen of ouderen met dementie. Maar wat kunnen robotdieren bijdragen aan het welbevinden voor ouderen? We nemen vandaag een kijkje bij mevrouw Janssen – een gefingeerde naam – en haar robothond ‘Sebastiaan’.
‘Leuk hé, een filmpje’, zegt mevrouw Janssen terwijl ze Sebastiaan streelt en aait over zijn zachte blonde vacht. Om zijn hals zit een hip rood, witte hondenbandana gewikkeld. Zijn tong heeft hij half uit zijn mond hangen. “Ik heb mijn robothond Sebastiaan genoemd, omdat ik dat gewoon een mooie naam vind”, vertelt ze. Hijgend zit Sebastiaan op haar schoot. Zijn staart gaat snel heen en weer. ‘Ja hè lieffie, mooi hè, zegt ze tegen hem nadat hij blafte. Met haar lichaam buigt ze zich voorover en ze geeft hem een tedere kus op zijn zachte voorhoofd. Sebastiaan draait rustig zijn hoofd naar haar toe en knippert een paar keer met zijn oogjes.
Mevrouw Janssen woont in Reinaerde De Drie Ringen. De Drie Ringen is een woning waar 25 ouderen, van middelbare leeftijd tot hoogbejaard, met een licht tot matige verstandelijke beperking wonen.
De interactieve robothond bevat ingebouwde sensoren, waardoor hij reageert op knuffelen, (aai)bewegingen en stemgeluiden. Daarnaast heeft de hond een rustgevende hartslag, net zoals een echt huisdier. Ze kunnen troost en gezelschap bieden aan eenzame of demente ouderen. “Het liefst willen ouderen een levend dier, maar die zijn voor hun gewoon niet altijd te handhaven. Iets wat op hun schoot ligt, met een knuffelgehalte en wat lijkt op een dier kan hiervoor een goede oplossing bieden”, zegt Randall van Poelvoorde, keynote spreker technologie en robots. Met een schuifje onder de vacht op zijn buik kan de robothond worden aan en uit gezet. Ook is er de mogelijkheid om het geluid volledig uit te zetten.
De robotdieren kunnen zich van machines onderscheiden, doordat ze een bepaalde mate van cognitie hebben. De robotdieren worden zo geprogrammeerd dat het een interactie heeft met zijn omgeving. Ze kunnen reageren op deze interacties, wat machines niet kunnen.
In de afgelopen jaren hebben er diverse organisaties in de ouderen-en gehandicaptenzorg hun eerste stappen gezet met zorgrobots. De robots worden ingezet om het zorgpersoneel te ondersteunen en aan te vullen. Cliënten en mantelzorgers kunnen de zorgrobots goed gebruiken voor ondersteuning van de dagstructuur. De robotdieren hebben ook wat therapeutische effecten. “Dementerende mensen zitten in hun eigen, kleine wereld. Er kan niemand meer toe doordringen, zelfs hun eigen kinderen niet. Ouderen vinden het fijn om het dier op schoot te hebben én het activeert hen. Ze gaan qua dementie af en toe een stapje de goede kant op, doordat ze het gezelschap en de interactie ervaren. Daar worden ze soms wat helderder door”, vertelt Randall.
Mevrouw Janssen legt haar linkerhand op Sebastiaan zijn borstkas. Ze voelt zijn hartje kloppen. Met haar rechterhand blijft ze hem aaien over zijn harige rug. Hij ontspant zich en na een paar minuten sluit hij zijn ogen en valt hij in slaap.
Uit verschillende onderzoeken blijkt dat behandeling met zowel een levende hond als een robothond een vergelijkbaar positief effect heeft op eenzaamheid. Interactie tussen robotdieren en ouderen leidt tot een verbetering van de stemming en een toename in positieve emoties. Daarnaast bevorderen de robotdieren fysieke activiteiten, zoals knuffelen en lijkt het de communicatie tussen de ouderen, het verzorgingspersoneel en andere bewoners te vergemakkelijken en te stimuleren.
Steeds meer zorginstellingen die zich bezighouden met de ouderenzorg, realiseren zich wat het gemis van een huisdier voor deze mensen betekent. Meer dan 60 procent van de Nederlandse bevolking is ook opgegroeid met een of meer huisdieren. Een robotdier roept dus ook vaak herinneringen op. Vooral bij ouderen die bijvoorbeeld vroeger zelf huisdieren hebben gehad. Dit biedt troost, afleiding en rust. Het kan voorkomen dat ouderen die niks hebben met dieren, ook de robotdieren niet leuk vinden.
Randall: “Doordat dementerende ouderen herinneringen van vroeger naar boven kunnen halen door de robotdieren, kunnen ze communicatiever worden en weer gaan reageren op dat dier. Als hun kinderen ernaast zitten, dan heb je de kans dat er even een lampje bij ze gaat branden, waardoor ze weer een kort moment hun kinderen gaan herkennen.”
Al te grote effecten moeten we niet verwachten van de robotdieren, maar ze kunnen een positief effect leveren voor de levenskwaliteit. “Van de honderd deurtjes die dan op slot zitten, kunnen er dan twee opengaan”, zegt Randall.
Mevrouw Janssen geeft Sebastiaan een klopje op zijn rug. Hij opent rustig zijn oogjes. “Ben je weer wakker?”, zegt ze. Er galmt een zachte blaf door de kamer. Mevrouw Janssen knuffelt nog even met Sebastiaan. De hond sluit zijn oogjes en geniet van de knuffelsessie.
“Het voelt fijn dat ik voor Sebastiaan kan zorgen. Zo ervaar ik het echt, ondanks dat ik weet dat het een robothond is. Het doet me echt goed”
Een voordeel van de interactieve hond is dat de hond geen voeding nodig heeft, niet schoongemaakt hoeft te worden en niet verhaard. Het houden van een echt huisdier in veel zorginstellingen is meestal ook niet toegestaan, vanwege hygiëneregels en allergieën van medebewoners. Een robotdier biedt daarom een goede uitkomst. Ook wordt er verwacht dat robotdieren de zorgverlening kunnen ondersteunen. Zo kunnen ze volgens onderzoeken worden ingezet om de stemming van patiënten positief te beïnvloeden, zodat zij minder weerstand tonen tijdens zorgmomenten. Een nadeel is wel dat de robotdieren niet gewassen kunnen worden. Ook kunnen ze nog niet lopen.
Het zal Randall niet verbazen als we in de toekomst nog meer met deze dieren zullen werken. De technologie heeft de neiging steeds goedkoper te worden, waardoor er meer producten verkocht kunnen worden. Het prijsniveau kan hiermee nog meer omlaag. “Het nadeel aan de robotdieren is namelijk dat ze nog niet zoveel voordelen hebben, terwijl het wel al erg duur is. Daarnaast wordt het ook demografisch gedreven, het moet wel. Als er minder verplegers komen, dan worden verplegers zo duur dat je op gegeven moment net zo goed robots kan gaan inzetten. Dat moment gaan we ook naderen”, vertelt Randall.
“Het voelt fijn dat ik voor Sebastiaan kan zorgen. Zo ervaar ik het echt, ondanks dat ik weet dat het een robothond is. Het doet me echt goed”, vertelt mevrouw Janssen. Sebastiaan blaft en kwispelt weer heen en weer met zijn staart.
“Ik vind Sebastiaan heel lief en hij geeft me een goed gevoel”
Robotdieren hebben zeker een plek veroverd in de zorg en kunnen ondersteuning bieden voor het zorgpersoneel. Het zal nog wel tientallen jaren duren voordat robots zelfstandige zorgtaken kunnen uitvoeren. De onderzoeken om de robotdieren nog beter te maken, die blijven lopen. Dit omvatten alle wetenschappelijke onderzoeken, die gaan over hoe we robotdieren beter kunnen krijgen, maar ook onderzoeken van fabrikanten. Hoe ze de robotdieren goedkoper en slimmer kunnen maken en hoe ze de robots beter kunnen verkopen, e.d. Maar tot nu toe zijn de effecten van de robotdieren, voor het welbevinden van de ouderen, erg positief. Een robotdier kan een echt dier natuurlijk nooit vervangen. Maar voor oudere mensen, die zelf de zorg voor een dier niet meer aankunnen, kan het een mooie toevoeging zijn aan hun leven.
“Ik vind Sebastiaan heel lief en hij geeft me een goed gevoel”, vertelt mevrouw Janssen terwijl ze hem in zijn zwart-witte deken wikkelt. Lekker warm, hè.” Ze pakt Sebastiaan op en zet hem voor zich neer op haar rollator. Sebastiaan kijkt haar aan en hijgt. “Zullen we gaan?”, vraagt mevrouw Janssen vervolgens aan Sebastiaan. Ze staat op uit haar stoel en loopt weg. “Het is tijd om te eten”, fluistert ze.
- Afbeelding: Interactieve robothond Sebastiaan op de schoot van zijn baasje; Beeld: Theo van der Waal