Fact-chceck: De muziek van Mozart als medicijn tegen pijn

Fact-chceck: De muziek van Mozart als medicijn tegen pijn

Dat muziek een pijnstillend effect kan hebben tijdens operaties is een veelbesproken onderwerp. Maar hoe werkt het? En naar wat voor muziek kunnen patiënten dan het beste luisteren? Steeds meer onderzoekers, waaronder Rosalie Kühlmann van het Erasmus MC gaan op zoek naar muziek als nieuwe behandeling in de gezondheidszorg. Dus wellicht kan je binnenkort naar de apotheek voor een playlist op recept.

Het fenomeen muziek in de geneeskunde is niets nieuws. Sterker nog de oude Grieken ontdekte 3000 jaar geleden al een verband. Volgens Aristoteles kon je met muziek mensen met een psychische beperking behandelen. Maar ook buiten Europa is muziek onlosmakelijk verbonden met ons geestelijke en fysieke welzijn. De Tibetanen zweren al duizenden jaren bij de geneeskrachtige kwaliteiten van de trillingen van klankschalen, waarmee ze blokkades in het lichaam opheffen. En de schilderingen van de sjamanen in de eeuwenoude Mexicaanse tempels verraden de rol van muziek bij genezingsrituelen.

Door de vele voordelen die muziek lijkt te hebben is er een groeiende belangstelling voor muziek als middel tegen pijn. Een pijnsignaal ontstaat door een complexe samenloop van verschillende neurologische mechanismen. Mogelijk beïnvloedt muziek dat proces door de impact ervan op neurotransmitters, of omdat de spierspanning afneemt en zo de bloeddruk lager wordt en ademhaling en hartslag trager worden.

Kühlmann deed namens de Muziek als Medicijn groep (MAM) onderzoek naar de impact van muziek op pijn. MAM beoogt de zorg voor patiënten te verbeteren door muziek als innovatieve, evidence based behandeling in de gezondheidszorg te implementeren. Maar een goedkope en effectieve behandeling tegen pijn waar alleen een koptelefoon en muziek aan te pas komt klinkt bijna te mooi om waar te zijn. Waarom is muziek dan nog niet in alle ziekenhuizen beschikbaar? Voor een nieuwe behandelmethode deel gaat uitmaken van de standaardzorg, is er sterk wetenschappelijk bewijs nodig. Daarom vergeleek Kühlmann verschillende onderzoeken met elkaar. Daarin kreeg steeds een deel van de patiënten wel muziek te horen rondom hun operatie en een ander deel niet. Uit haar analyse bleek dat muziek een positief effect heeft op zowel de beleving van pijn als op die van angst. Op een schaal van 1 tot 10 ervoer de ‘muziekgroep’ gemiddeld 1 punt (dus 10%) minder pijn en bij angst was dit verschil nog groter: de groep die naar muziek had geluisterd scoorde 2,3 punten, bijna 25%.

Maar waarom zou Mozart dan de beste remedie tegen pijn zijn? Volgens Kühlmann is niet alle muziek even geschikt: klassieke muziek werkt aanmerkelijk beter dan ABBA, en Mozart heeft de voorkeur. Dit komt mede omdat er vooral onderzoek wordt gedaan naar de effecten van klassieke muziek, vertelt Kühlmann. Het Mozart-effect is genoemd naar een bevinding van Amerikaanse neurobiologen die ontdekten dat het luisteren naar Mozarts Sonate voor twee piano’s in D majeur (K.448) tijdelijk het ruimtelijk inzicht van proefpersonen verhoogde. Maar of het werkelijk zo is dat bijvoorbeeld de muziek van Mozart effectiever is dan die van ABBA, is moeilijk te zeggen, stellen de onderzoekers van MAM. “De muziek van Mozart is wat toegankelijker voor de ongeoefende luisteraar. Voor de doorsneepatiënt zou ik daarom eerder voor Mozart kiezen”, aldus Kühlmann. Daarnaast moet muziek een bepaalde harmonie, een bepaalde frequentie en een bepaald ritme hebben. Wat dat ‘bepaalde’ is, daarvoor moet nog meer evidence-based onderzoek worden gedaan. Het gaat hierbij niet zomaar om een prettig gevoel, muziek heeft daadwerkelijk fysiologische effecten.

Natuurlijk is er ook kritiek op deze onderzoeken: buiten de gemeten effecten is nog helemaal niet duidelijk hoe muziek er precies voor zorgt dat pijnsignalen worden onderdrukt. De Vereniging tegen de Kwakzalverij schrijft zelfs het effect van muziek op patiënten onder ‘wellness’ valt, en niet onder geneeskunde. De vereniging is bang dat het behagen van de patiënt boven de inhoud van de behandeling komt te staan.

Om hierover meer te weten te komen is volgens Kühlmann meer onderzoek nodig, ook bij mensen. Onder toezicht van professor Jeekel (oprichter van Muziek als Medicijn) werkt Kühlmann daarom nu aan een onderzoek bij prematuur geboren baby’s. “Omdat de hersenen van deze baby’s nog volop in ontwikkeling zijn kunnen we hier heel veel informatie uithalen. We gebruiken daarbij een nieuwe vorm van ultrasound die ons inzicht geeft in de groei van de hersenen.” Bij al deze patiënten ze onderzoeken of muziek helpt tegen de pijn. Kühlmann: “Zodat we straks niet alleen weten dát het werkt, maar ook beter hóe.

Voor deze fact-check is The Effect of Perioperative Music on Medication Requirement and Hospital Length of Stay: A Meta-analysis geraadpleegd.

Over de auteur

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.