Een chip in je hoofd van Musk:
utopie of dystopie?
Ongeveer een jaar geleden werd de allereerste chip van Neuralink, een van de vele bedrijven van Elon Musk, geïmplanteerd in het brein van een mens. Hersenimplantaten zijn nu volop in ontwikkeling, en als het aan Musk ligt, zijn ze in de toekomst letterlijk niet meer weg te denken. Maar hoort een chip wel thuis in je brein?
Lucas Kamminga | 28 maart 2025
Ergens in de (mogelijke) toekomst:
Je wordt wakker van de felle lichten boven je ziekenhuisbed. De dokter vertelt je dat de operatie is geslaagd en dat je mee kunt naar de controlekamer om te testen of alles goed functioneert. In de controlekamer stelt de dokter je een opmerkelijke vraag: “Denk aan een roze olifant.” Nog voordat hij zijn zin heeft afgemaakt, projecteer je een levensgrote roze olifant vlak voor je neus. Na allerlei experimenten te hebben doorlopen, zoals het besturen van drones en computers, laat de dokter weten dat de chip uitstekend al je hersensignalen opneemt. Je verlaat de kliniek. Eenmaal in de parkeergarage stap je in je Tesla en verbind je je brein met de auto. Door simpelweg aan ‘thuis’ te denken, word je binnen enkele minuten naar huis gereden. Daar sluit je je chip aan op een recent aangeschafte robot die voor jou de huishoudelijke taken regelt. Terwijl jij ondertussen ontspannen je favoriete films in je hoofd afspeelt, begin je honger te krijgen. Zonder iets te zeggen, staat je huisrobot naast je met een bakje chips en een koud pilsje, precies waar je zin in had.
Het klinkt allemaal als sciencefiction, maar dit zou in de toekomst werkelijkheid kunnen zijn. Een chip in je hoofd die hersensignalen meet en daarmee apparaten aanstuurt. Dit concept, ook bekend als Brain-Computer Interface (BCI), maakt de laatste tijd grote stappen en gekoppeld met andere technologieën zoals AI, augmented- en virtual reality, zijn de mogelijkheden eindeloos. Iemand die volop inspeelt op deze technologie is Elon Musk. En nu deze multimiljardair steeds meer macht en politieke invloed vergaart is het verstandig om stil te staan bij het feit dat hij chips in mensen hun brein wil plaatsen.
De ontwikkeling van BCI’s zal volgens Pim Haselager – hoogleraar aan de Radboud Universiteit die de maatschappelijke implicaties van het inzetten van neurotechnologie onderzoekt – een medische vooruitgang zijn. Wel waarschuwt hij dat we voorzichtig moeten zijn met hersenimplantaten in de toekomst. Het heeft namelijk voor- en nadelen.
Hersenspinsels van Musk
In 2016 richtte Elon Musk het bedrijf Neuralink op met als doel om mensen met een beperking te helpen. Zijn bedrijf plaatst met een unieke robotchirurg ultradunne draadjes, met in totaal meer dan duizend elektroden, in de hersenschors van proefpersonen. Vervolgens koppelen ze een chip aan die draadjes. Die leest de signalen die in je brein worden verstuurd wanneer je een beweging wil maken en zet ze vervolgens om in een actie. In Amerika zijn er momenteel drie testpersonen met zo’n implantaat van Neuralink. Deze mensen (die verlamd zijn vanwege ALS of een dwarslaesie) kunnen hierdoor met hun brein een computer besturen, waardoor ze kunnen appen, mailen, internetten en gamen, en zo een deel van hun zelfstandigheid terugkrijgen.
Voor Musk, ambitieus dat hij is, blijft het niet alleen bij gehandicapten helpen. Hij stoort zich aan de beperkte verwerkingssnelheid van het menselijk brein in vergelijking met kunstmatige intelligentie. Hij heeft in meerdere interviews en podcasts laten weten dat het uiteindelijke doel is om de mens te laten versmelten met AI.
Nu Musk zich hier enkele jaren mee bezighoudt, groeit de aandacht voor deze technologie. Dit terwijl er al decennialang wordt gewerkt aan dit soort chips, ook in Nederland. “Het enige voordeel aan Musk is dat wanneer hij iets doet, het in de krant komt.” zegt Haselager. “Ondanks dat is er echter nog lang niet genoeg aandacht in de media voor neurotechnologie. Er zou minstens evenveel aandacht voor moeten zijn als AI. Het is veel ingrijpender en komt hard aan.”
Brain Computer Interface
Musk is niet de enige. Wereldwijd wordt onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van BCI’s, met als voornaamste focus het ondersteunen van mensen met een beperking. Ook in Nederland, zo richt het bedrijf Phosphoenix zich op het ontwikkelen van visuele protheses, met als doel blinden weer te laten zien met behulp van breinchips. In Utrecht doet het UMC onderzoek naar BCI’s. Erik Aarnoutse, die daar werkt, vertelt dat ze hersenimplantaten ontwikkelen om mensen te helpen die niet meer kunnen praten, door hun brein te verbinden met een spraakprogramma.
Baas in eigen Brein
Ergens in de (mogelijke) toekomst:
Na urenlang verzonken te zijn in films van je eigen fantasieën, besluit je om naar buiten te gaan. Je spreekt af in het park met een vriend die enkele jaren geleden van Japan naar Nederland is verhuisd. Voorheen spraken jullie Engels met elkaar, wat voor beiden niet altijd makkelijk was. Nu kan hij urenlang in zijn moedertaal praten en vertaalt jouw chip dat direct naar het Nederlands. Na een lange avond kom je thuis. Wanneer je in bed ligt, verschijnt er een pop-upnotificatie. Je krijgt een lange juridische tekst te zien waar je snel doorheen scrolt. Je weet nog niet wat er gaat gebeuren, maar klikt op ‘accepteren’ en doezelt in slaap.
Een BCI meet dus signalen in je brein. Leest en beïnvloed het dan je gedachten? Wie krijgt dan toegang tot die informatie? Wij mensen hechten veel waarde aan privacy, en gedachten zijn het meest persoonlijke wat we hebben. Het idee dat iets of iemand daarin kan kijken, is angstaanjagend.
Maar volgens Aarnoutse wordt er momenteel nog niet echt gelezen wat je in je hoofd zegt, het is echter niet uitgesloten dat het in de toekomst wel kan. “Als je in je hoofd denkt: ‘ik wil dat mijn baas een hartaanval krijgt’, kan ik me voorstellen dat zoiets terug te vinden is in je motorische systeem, omdat het zo extreem is,” zegt Aarnoutse. “Het zou niet juist zijn als anderen dat kunnen ontrafelen. Privacy is een groot goed, zeggen ook onze proefpersonen.” Daarom gebruiken ze bij hun onderzoek geen data van proefpersonen uit hun thuisgebruik.
Er is ook een risico op dat het gehackt wordt, maar volgens Aarnoutse is dat een kwestie van het goed beveiligen van computers en niet uniek voor BCI’s.
Haselager houdt zich bezig met de discussie rondom zogenaamde neurorechten. “Een van de rechten die dan besproken wordt, is mental privacy: heb ik het recht om bepaalde technologie de toegang tot mijn gedachten te weigeren?” Dit recht zou ervoor moeten zorgen dat niemand zonder toestemming in je gedachten kan kijken, en maakt je dus baas in eigen brein. In Chili is dit recht al in de grondwet opgenomen. In Nederland bestaat er nog geen wetgeving hierover, maar juristen en filosofen zoals Haselager bespreken het actief. Verder maakt Haselager zich zorgen dat mensen te makkelijk bedrijven toegang zullen geven tot hun hersendata. Hij vergelijkt het met hoe veel mensen cookies en algemene voorwaarden accepteren. “Als neurotechnologie de markt opgaat, en je krijgt in je app een notificatie met: ‘We care about your privacy, click oke’, dan gaan mensen dat doen.”
‘Een chip in mijn hoofd? Nee, dank je’
Nu Neuralink plannen heeft om hun chips wijd te verspreiden, rijst de vraag: wie wil er eigenlijk zo’n chip in zijn hoofd? Het peilingsbureau YouGov heeft een enquête gehouden onder de Amerikaanse bevolking. 8% gaf aan dat ze zelf zo’n chip zouden willen, zelfs als de technologie uitvoerig getest is. Slechts 10% denkt dat hersenchips zoals Neuralink een positieve impact zullen hebben op de samenleving, terwijl 59% negatieve gevolgen verwacht en veel mensen nog twijfelen of er neutraal over denken.
Peiling: als de technologie verder gaat dan de experimentele fase en commercieel beschikbaar wordt zal je dan zelf zo’n chip nemen?
(Bron: YouGov)
| Antwoord | Percentage dat dit antwoord gaf |
|---|---|
| Zeker wel | 2% |
| Waarschijnlijk wel | 6% |
| Waarschijnlijk niet | 19% |
| Zeker niet | 63% |
| Niet zeker | 10% |
Peiling: Grootschalige gebruik van hersenchips is een …. voor de samenleving. (Volgens ..% van de respondenten) (Bron: Pew Research)
Een andere Amerikaanse peiling van Pew Research geeft een iets positiever beeld over Neuralink, 13% is daar voor de chip. Maar een grote meerderheid wil liever nog steeds geen chip in hun hoofd. Deze peiling geeft nog wat meer inzicht. Ze hebben namelijk de respondenten gevraagd voor welke gebruiken van de chip ze wel of niet zijn. 77% was voorstander van het gebruik van hersenchipimplantaten om meer bewegingsvrijheid te geven aan mensen die verlamd zijn en twee derde vindt het gebruik van de chip voor het bestrijden van mentale achteruitgang een goed idee. Het medische nut zien de mensen dus wel zitten. Het recreatieve minder, maar een kwart is voor het gebruik van het internet met je gedachten.
Hersenchips: de nieuwe smartphone?
1998:
“Heeft u een mobiele telefoon?” zegt de interviewer “Nee hoor, heb ik niet” antwoordt een voorbijganger “Waarom heeft u er geen?” “Nou ik zie daar het nut niet van in.” reageert de man.
Dit is een fragment uit een straatinterview van Frans Bromet waarin hij mensen vraagt over het nut van mobiele telefoons. Niemand van de geïnterviewde is echt enthousiast over de mobieltjes.
Maar als we vandaag de dag kijken heeft, volgens het onderzoek van Deloitte, zo’n 95% van de 18-plussers in Nederland een smartphone. Wanneer technologie nog in de kinderschoenen staat hoeft dat dus niet gelijk te betekenen dat de hele wereld er lyrisch over is. Ook al blijkt uit de peilingen dat er weinig animo is kan het maar zo zijn dat in de toekomst we afhankelijk zijn van hersenchips (van bijvoorbeeld Neuralink), zoals we nu ook afhankelijk zijn van smartphones. Volgens Haselager is het gebruiken van machines deel van onze aard. “Al sinds het stenentijdperk werken mensen met technologie. Toen was het met gereedschap als speren en bijlen, nu is het met computers en telefoons en straks is het met Neurotechnologie.” Hij vindt wel dat de mensheid verantwoord moet leren omgaan met deze technologie en dus rekening moet houden met bijvoorbeeld mental privacy.
“Neurotechnologie moet je managen, net als water.
– Pim Haselager
Soms heb je uiterwaarden nodig soms een dijk”
Dataverantwoording
Dit artikel baseert zich op drie dataonderzoeken om inzicht te krijgen in smartphonebezit en de publieke opinie over hersenimplantaten.
Smartphonebezit in Nederland
De cijfers over hoeveel mensen in Nederland zijn afkomstig uit het Deloitte Digital Consumer Trends NL 2024-onderzoek. Dit onderzoek werd uitgevoerd via een nationaal representatieve steekproef van 2.000 Nederlanders tussen 16 en 75 jaar. De steekproef is gewogen op demografische kenmerken zoals leeftijd, geslacht, regio en werkstatus. De enquête vond plaats in augustus en september 2024 en werd uitgevoerd door onafhankelijke onderzoekers volgens Deloitte.
Publieke opinie over hersenimplantaten
Voor inzichten over hersenimplantaten zijn twee peilingen geraadpleegd:
Het onafhankelijke onderzoeksbureau Pew Research center onderzocht de publieke opinie over hersenimplantaten als onderdeel van een bredere studie naar kunstmatige intelligentie en biohacking. De enquête vond plaats van 1 tot 7 november 2021 onder 10.260 Amerikaanse volwassenen (18+), allen lid van het American Trends Panel (ATP). Dit online panel is samengesteld via een willekeurige selectie van adressen in de VS. Ook onderzoeksbureau YouGov voerde van 30 januari tot 1 februari 2024 een enquête uit onder 1.000 Amerikaanse volwassenen (18+). De respondenten zijn geselecteerd uit het online panel van YouGov. In beide peilingen zijn demografische kenmerken zoals geslacht, leeftijd, etniciteit, opleiding en regio meegenomen om een representatief beeld van de Amerikaanse bevolking te verkrijgen.