Hersenchips in de medische wereld:
”Het kan veel patiënten helpen, maar het gaat geen einde maken aan alle beperkingen”
Lucas Kamminga | 15 april 2025
Computers besturen met je gedachten via hersenchips. Het klinkt als iets uit een sciencefictionfilm, maar al decennialang worden deze chips gebruikt in de medische wereld om mensen met een beperking te helpen.
Een chip in je brein roept bij velen fascinatie op, zo ook bij multimiljardair Elon Musk. Naast politieke invloed, ruimtereizen en elektrische auto’s houdt hij zich bezig met hersenchips. Zijn bedrijf Neuralink zorgde er afgelopen jaar voor dat drie mensen die hun ledematen niet kunnen bewegen (vanwege een dwarslaesie of ALS) nu computers kunnen aansturen. Klinkt veelbelovend, maar kan deze technologie echt een doorbraak betekenen in de medische wereld?
In een kantoorkamer van het UMC Maastricht zit iemand die ook gefascineerd is door hersenchips, namelijk assistent-professor Christian Herff. Hij onderzoekt de medische toepassingen van Brain-Computer Interfaces (BCI) en legt uit hoe deze innovatie de levens van patiënten kan verbeteren. Maar hij vertelt ook dat we kritisch moeten blijven op de beloftes en dat er gezondheidsrisico’s komen kijken bij zo’n chip.
De professor neemt plaats achter zijn bureau en na een slok van zijn koffie vertelt hij waar zijn team allemaal mee bezig is. “Ons doel is het verbinden van natuurlijke en kunstmatige intelligentie door middel van BCI’s. Oftewel: het lezen van hersenactiviteiten en dat vertalen in een soort interface waarmee je computers kunt besturen.”
Ze verwezenlijken dit doel door onderzoek te doen met epilepsiepatiënten. Zij krijgen hoe dan ook hersenimplantaten om erachter te komen waar in het brein de epilepsie vandaan komt. Daarvoor zijn ze twee tot drie weken in het ziekenhuis. “Dit is wanneer wij in beeld komen om onze experimenten te doen.” Ze willen er tijdens deze experimenten achter komen hoe BCI’s van pas kunnen komen voor mensen met een beperking. “Het hoofddoel van ons onderzoek is om mensen die niet meer kunnen praten, door welke aandoening dan ook, weer te laten spreken.”
Medische toepassingen
Herff legt uit hoe BCI’s mensen helpen die hun spraakvermogen zijn verloren. “Mensen die niet kunnen praten kunnen zich wel inbeelden dat ze kunnen praten, zonder dat ze daadwerkelijk spieren bewegen. De hersensignalen die komen kijken bij die gedachte vangt de BCI op en dat zetten we om in ‘spraakoutput’ door middel van bijvoorbeeld een spraakprogramma.”
Zo’n ‘spraak-BCI’ is een vrij unieke toepassing van de technologie vertelt Herff. “De meest voorkomende medische toepassing van een BCI is namelijk Deep Brain Stimulation (DBS). In plaats van meten stimuleren ze hersenactiviteit. Bijvoorbeeld bij parkinsonpatiënten zorgt DBS ervoor dat de tremor (het trillen) minder wordt, en sinds kort wordt dat ook voor psychiatrische aandoeningen gebruikt. In Nederland alleen al zijn er duizenden mensen die zo’n soort chip hebben.” In vergelijking zijn er volgens Herff maar drie mensen wereldwijd met de eerder genoemde spraakhersenchip. “Dit komt doordat het decoderen van hersensignalen veel complexer is dan het stimuleren, maar ook omdat de groep mensen die niet kunnen praten een stuk kleiner is dan het aantal parkinsonpatiënten.”
Wat is een BCI?
In onderzoek van onder andere Shih (2012) staat dat een Brain-Computer Interface (BCI) een technologie is die hersenactiviteit omzet in digitale signalen, die vervolgens een computer kunnen aansturen. Dit gebeurt met soms wel honderden elektroden in het brein die signalen van het centrale zenuwstelsel opvangen en verwerken. Dit onderzoek legt uit hoe elektroden, die chirurgisch in het brein zijn geplaatst, elektrische hersensignalen meten. Daarna leest en interpreteert een computeralgoritme de signalen. Vervolgens worden de herkende signalen omgezet in concrete opdrachten. Deze opdrachten worden gebruikt om een extern apparaat, zoals een muiscursor, robotarm of spraakapparaat, te bedienen. Oftewel: de patiënt bestuurt een apparaat met zijn gedachte!
BCI’s kunnen hersensignalen omzetten in bewegingen met een muiscursor, prothese-arm, prothese-oog, exoskelet of spraakprogramma. Hiermee krijgen mensen die niet meer kunnen praten, zien, horen of bewegen, die functies deels terug. “Het geeft hen meer zelfstandigheid en verbetert hun levenskwaliteit drastisch”, zegt Herff. Toch is de medische wereld voorzichtig. “Bij klinisch onderzoek wordt er vooral gekeken naar de risico’s en minder naar de voordelen. Dit komt omdat de technologie nog in een beginstadium zit.”
“Ik had eerst niks om wakker voor te worden in de ochtend.
– Noland Arbaugh, de eerste persoon met een Neuralink-chip,
De Neuralink-chip heeft dat voor mij veranderd.“
in een interview met ABC news
Neuralink, het bedrijf van Elon Musk, zet zich nu vooral in voor mensen waarvan hun lichaam is verlamd. Ze hebben nu drie mensen geïmplanteerd met hun chip, twee mensen met een dwarslaesie en een iemand met ALS. Neuralink is op dit moment de bekendste speler op het gebied van BCI’s. Herff is onder andere gefascineerd door de manier waarop ze de chip implanteren met een robotchirurg, een unieke methode. Hij ziet de potentie in het project van Musk, maar hij waarschuwt voor overspannen verwachtingen. “Ze laten het ene moment een aap het computerspel Pong spelen en beloven tegelijkertijd dat we binnenkort muziek in ons brein kunnen uploaden. Wat mensen niet beseffen, is dat er een enorme kloof zit tussen deze twee. In de wetenschap wordt er vaak meer waarde gehecht aan grote beloften dan aan wat daadwerkelijk gerealiseerd wordt,” betreurt Herff.
Wel de beste oplossing?
Hersenimplantaten kunnen veel mensen helpen, maar zijn ze echt de oplossing voor alle medische beperkingen? “Absoluut niet. Ik denk dat er misschien een heel klein deel van de problemen is die we met BCI kunnen aanpakken. Iedereen is super gefascineerd door BCI’s, maar vaak is er een eenvoudigere oplossing dan het implanteren van iets in het lichaam. Bijvoorbeeld, bij veel mensen die door een ongeluk een arm hebben verloren, zou je kunnen zeggen: ‘Nou, zij krijgen een robotarm of een prothese die met BCI wordt aangestuurd.’ Maar wat ook kan, is het implanteren van elektroden in de borstspieren en vervolgens de patiënt leren om met die spieren de prothese te bedienen. Bij deze medische ingreep hoef je de hersenen niet aan te raken en heb je toch een zeer goed functionerende prothese.” Er zijn dus in veel gevallen eenvoudigere oplossingen, en dit zijn vaak ook goedkopere oplossingen. Volgens Herff zijn BCI’s namelijk erg prijzig. “Zelfs een simpele BCI, zoals een DBS-chip met maar 2 elektroden, kost al tussen de €50.000 en €100.000.”
Maar we moeten nu zeker niet gelijk BCI’s afschrijven, want er zijn gevallen waarin ze heel goed van pas komen. “Hoe ernstiger de handicap, hoe waarschijnlijker het is dat een BCI de oplossing is. Als we kijken naar het meest dramatische geval van een patiënt die totaal geen controle heeft over welke spier dan ook, en we dus ook in de borstspieren iets niet kunnen implanteren, blijven alleen de hersenen nog werken. Dus dan hebben we een BCI nodig. Het kan mensen van wie hun lichaamsdelen verlamd zijn dus erg goed helpen, maar goed, het blijft erg duur en je hebt per patiënt een toegewijd team van onderzoekers nodig. Het heeft dus nog een lange weg te gaan voordat het echt financieel haalbaar is.” vertelt Herff.
Gezondheidsrisico’s
Voor mensen met een lichamelijke of mentale beperking kunnen BCI’s dus een goed hulpmiddel zijn. Het is echter niet alleen positief; er kleven ook gezondheidsrisico’s aan de implantaten.
Wetenschappelijke studies, zoals die van Dabbour (2021) en Kozai (2014), wijzen op mogelijke risico’s als infecties, ontstekingen, afstoting door het immuunsysteem, hersenweefselschade en veranderingen in de hersenfunctie. Herff beaamt de resultaten uit dit onderzoek: “Het grootste gevaar is zeker infecties. Die ontstaan doordat er bacteriën via de chip in het brein komen.”
Impact op mentale gezondheid
Omdat BCI’s direct in contact staan met het brein, rijst de vraag of ze ook de mentale gezondheid kunnen beïnvloeden. “In principe zou dat kunnen,” zegt Herff, “maar ik ken geen gevallen waarin dit daadwerkelijk is gebeurd.” Toch is er een risico dat een implantaat onbedoelde bijwerkingen heeft.
Hij vertelt over de documentaire genaamd ‘Father of all Cyborgs’ waarin de wetenschapper Phil Kennedy een chip implanteerde in zijn eigen brein en later hierdoor zijn vermogen om te praten verloor. “Het blijft een ingreep in het meest complexe orgaan dat we hebben.”
“Een ander gevaar is dat batterijen opwarmen. Als het warmer wordt dan 36 °C is het einde verhaal voor cellen, dat heeft hele nare gevolgen. Daarom zitten bij veel BCI-projecten de batterijen onder het sleutelbeen; daar is het minder gevaarlijk als het fout gaat. Bij andere projecten (zoals Neuralink) zit de batterij wel in het brein. Er zijn vooralsnog geen gevallen bekend waarin dat fout is gegaan.”
De chip kan ook het hersenweefsel beschadigen; dat kan problematisch uitpakken. “Dit kan hersensignalen verstoren en leiden tot onvoorspelbare effecten, van bewegingsproblemen tot mentale stoornissen,” waarschuwt Herff. “We weten nog niet precies wat de langetermijngevolgen zijn. Bij veel BCI’s zijn nog geen uitgebreide klinische testen gedaan. We moeten dus voorzichtig blijven met conclusies trekken.”
Veiligheid en verspreiding
Ondanks de risico’s ziet Herff BCI’s als een veilige en waardevolle technologie. “Mijn persoonlijke graadmeter is: zou ik dit bij mijn eigen kind laten implanteren? Als ik daar volmondig ‘ja’ op kan zeggen, dan weet ik dat het goed zit.”
Maar voordat de technologie op grote schaal beschikbaar komt, zijn er nog flinke obstakels. “Het is baanbrekend, maar ook ontzettend duur,” zegt Herff. “Massaproductie is op dit moment nog niet realistisch. Voor sommige beperkingen is het een geweldige oplossing, maar voor veel anderen zijn er nog altijd betere, eenvoudigere alternatieven.”
Hersenchips zijn dus een veelbelovende, maar complexe technologie. Ze kunnen levens veranderen, maar een wereld zonder beperkingen is voorlopig nog toekomstmuziek.