Artikel + Video: Vetorecht (artikel) en de betekenis van Magyar voor de EU (video)
De relatie tussen Hongarije en de Europese Unie staat onder druk door oplopende spanningen over het gebruik van het vetorecht. Terwijl de EU Oekraïne wil blijven steunen, blokkeert Hongarije besluiten. Dit alles zet de toch al wankele relatie tussen beide partijen verder onder druk.
De relatie tussen Hongarije en de Europese Unie is er een van uitersten. Van 1998 tot 2002 was Viktor Orbán al eens premier. Zijn regering werkte toen nog juist actief mee aan de toetreding van Hongarije aan de EU. In 2004, toen Orbán al vertrokken was, werd het land officieel lid. In 2010 kwam Orbán echter opnieuw aan de macht met een tweederdemeerderheid. Dit gaf hem de kans de grondwet te wijzigen.
Door het wijzigen van de Hongaarse grondwet kreeg zijn regering verregaande invloed op de rechterlijke macht, de media en het bankwezen. Dit werd een voedingsbodem voor corruptie. De Europese Commissie eiste al in 2011 aanpassingen en jaren van Europese dreiging met straffen volgden. In 2018 startte het Europees Parlement een Artikel 7-procedure, de zwaarst mogelijke politieke sanctie. Dit kan ertoe leiden dat Hongarije haar stemrecht verliest.
De blik van Orbán ging in zijn tweede ambtstermijn bovendien richting Rusland, wat leidde tot grote zorgen in Brussel over de invloed van het Kremlin. De hechte band tussen Poetin en Orbán kwam in een nieuw perspectief te staan toen Rusland in 2022 Oekraïne binnenviel. De EU deed er alles aan om Oekraïne bij te staan, maar Hongarije werkte dat juist tegen door hun vetorecht te gebruiken. Hiermee blokkeerden zij steun voor Oekraïne en vertraagden sancties tegen Rusland.
Wat het vetorecht inhoudt
Binnen de Europese Unie is het altijd zeer belangrijk geweest om gezamenlijk tot een besluit te komen. Wanneer er voor een ingrijpende beslissing ‘unanimiteit’ nodig is, heeft ieder land in de EU daarom ook juist het ‘vetorecht’ voor als een land het niet eens is met een besluit.
Een veto uitspreken kan echter alleen bij onderwerpen waarin de nationale belangen groot zijn. Een veto het recht om in je eentje een besluit tegen te houden of te blokkeren zelfs als er een meerderheid voor is. Het is dus een doorslaggevende stem om besluitvorming te verhinderen. Die politieke term ‘Veto’ sluit aan bij de oorsprong van het woord. In het Latijn betekent het namelijk ‘ik verbied.’
In de praktijk kan dit de besluitvorming ook vertragen. Dit blijkt maar weer uit de recente blokkades van Hongarije rond financiële steun aan Oekraïne. Veel lidstaten houden zich logischerwijs vast aan het vetorecht, uit vrees voor verlies van nationale soevereiniteit. Terwijl critici juist stellen dat het vetorecht de EU minder strijdvaardig maakt, vooral in crisissituaties.
Hoe EU-landen het vetorecht willen omzeilen
Het vetorecht is eigenlijk niet te omzeilen, omdat het wettelijk niet zomaar mogelijk is. Hiervoor zou een verdragswijziging nodig zijn, waar weinig lidstaten op zitten te wachten volgens het Clingendael instituut. Ook kan een beleidsmatige verandering alleen tot stand komen wanneer er sprake is van volledige unanimiteit.
Toch wordt het veto dat Hongarije eerder dit jaar uitsprak, veroordeeld door veel EU-landen. Hoewel Oekraïne geen lid is van de EU, zijn veel lidstaten voorstander van financiële steun ter waarde van 90 miljard euro. Hongarije, dat eerst instemde met het idee, ziet dit toch niet zitten. Onverwachts hebben zij zich op hun vetorecht beroepen.
Volgens Orbán is de situatie veranderd sinds Hongarije geen betaalbare Russische olie meer kan ontvangen door de beschadigde “Droezjba” (Russisch voor ‘vriendschap’) oliepijpleiding. Oekraïne moet volgens Hongarije meer doen om deze belangrijke pijpleiding te repareren, voordat Hongarije akkoord gaat met financiële steun aan Oekraïne.
Irritaties lopen hoog op
Europese leiders hebben inmiddels genoeg van deze Hongaarse houding, die door sommigen zelfs als “verraad” en “chantage” wordt bestempeld. De voorzitter van de Europese top noemde het gedrag “onaanvaardbaar” en stelde dat je op deze manier niet met elkaar kunt samenwerken. De Oekraïense president, Zelensky, blijft ondertussen het belang van steun voor zijn land benadrukken.
Ondanks de Hongaarse blokkade zijn diplomaten ervan overtuigd dat het geld er wél zal komen. Volgens hen is er “altijd een plan B”, vertelt de NOS, en zal het bedrag wel degelijk worden uitgekeerd. Rob Jetten wil nog niet over een plan B spreken, om in zijn woorden niet te “zwichten voor de chantage”. De algemene verwachting in Brussel is dat de EU een weg probeert te vinden om de 90 miljoen alsnog aan Oekraïne te leveren. Zelfs ondanks het gebruik van het vetorecht.
Daarnaast wordt er met argusogen gekeken naar de Hongaarse verkiezingen op 12 april. Orbáns opponent Peter Magyar staat met zijn Tisza-partij voor in de peilingen en lijkt een meer pro-Europese koers te willen varen. Of winst voor Magyar dan ook echt winst voor Europa is bespreken we in onderstaande video.
Groepsverslag