Recensie Das Boot

Recensie Das Boot

Recensie

Das Boot (Director’s Cut)

Speelduur 209 minuten

* Bevat Spoilers*

Dit jaar wordt de West-Duitse oorlogsklassieker Das Boot 40 jaar oud. Maar heeft het door Wolfgang Petersen geregisseerde onderzeeboot drama de test der tijden doorstaan?

Na männer …. alles klar? Vraagt de door Jürgen Prochnow gespeelde Kapitein Heinrich Lehmann-Willenbrock aan zijn bemanning vlak voor hun vertrek uit de haven van La Rochelle, Frankrijk. Het antwoord van de bemanning is kort maar krachtig; Jawohl, Herr Kaleun! Uitvarend naar de Atlantische Oceaan kan de reis op de U-96 beginnen.

Aan boord van de U-96 zit ook Luitenant Werner, gespeeld door Herbert Grönemeyer (tegenwoordig bekend als zanger). Luitenant Werner is een journalist met als taak en verslag maken van de avonturen onderwater. Het feit dat Luitenant Werner aan boord is, is voor de kijker een uitkomst. De luitenant wordt namelijk van alles uitgelegd waardoor je als kijker als snel door hebt hoe het leven op een onderzeeër was. Het personage Luitenant Werner is gebaseerd op Lothar-Günther Buchheim. Lothar-Günther was in het echte leven een oorlogsverslaggever die in de oorlog meeging op de U-96. Later schreef hij een roman, gebaseerd op zijn belevenissen aan boord van de U-96. Kapitein Heinrich Lehmann-Willenbrock heeft ook echt bestaan. Heinrich was in de oorlog kapitein op verschillende duikboten waaronder de U-96. De kapitein was een uiterst succesvolle duikbootkapitein, hij behoorde tot de top 10 ‘’aces of the deep’’. Tijdens het filmen van Das Boot was Heinrich hoofd filmadviseur. Enfin.

Lange tijd dwaalt de U-96 rond op zee zonder een doelwit te kunnen vinden, tot ergernis van de kapitein. De verveling slaat toe onder de bemanning. Het klink als een vrij saai en moeizaam begin maar dat is het absoluut niet. Het is perfect om de bemanning te leren kennen, de bemanning bestaat helemaal niet uit volbloed nazi sympathisanten (op de eerste luitenant na). Het zijn jonge jongens die oorlogje moeten spelen op zee. Dit helpt eraan mee een sympathie te ontwikkelen voor de bemanning. Ook geeft het aan hoe het leven op een onderzeeër er aan toe ging. Maanden op of onder water in een kleine ruimte die gedeeld wordt door meerdere mannen. Tot ze hun eerste doelwit tegenkomen, een Engelse torpedobootjager. Het stormt enorm op de Atlantische Oceaan maar dat weerhoud de gretige kapitein er niet van zijn kans te missen. Op het moment dat hij zijn torpedo’s wilt afvuren raakt hij zijn doelwit kwijt door de hoge golven. Als hij zijn doelwit weer in het vizier heeft is het echter te laat. De torpedobootjager is te dichtbij en dropt zijn dieptebommen. Dit is het moment dat je als kijker pas echt kennis maakt met de bijkomende gekte aan boord van een duikboot. Alles schud en trilt. Er heerst wat milde paniek maar de U-96 kan veilig vluchten.

Later in de film krijgt de U-96 een andere kans. De U-96 spot een paar Britse schepen en besluit torpedo’s af te vuren. Met succes, drie torpedo’s zijn raak en ze brengen het schip tot zinken. Maar dan komt een torpedobootjager hun kant op met dieptebommen. Een aantal bommen zijn raak. Na de bommen heerst er even rust, totdat er geluid van ASDIC klinkt (het bekende ting geluid). De bemanning wacht met enorme spanning op wat komen gaat. Door de absolute stilte en het terugkerende ASDIC geluid voel je de spanning als kijker echt door het beeld komen. Om aan de torpedobootjager te ontkomen besluiten ze dieper te duiken. Ze gaan tot 230 meter diepte. De Tiefenmesser (dieptemeter) staat zwaar in het rood. Aan het ASDIC geluid komt echter geen einde. Door de enorme waterdruk springen de leidingen en bouten in de boot. Er heerst complete paniek aan boord. Een paniek die je als kijker maar als te goed meekrijgt. Er volgen meer dieptebommen. De paniek is compleet, het einde lijkt nabij maar wonder boven wonder weten ze te ontsnappen. Het is vooral tijdens dit stuk van de film dat de acteer prestaties van Jürgen Prochnow het beste aan het licht komen. Zijn kalmte tijdens de grote paniek maakt zijn personage onvergetelijk.

Ze besluiten terug te gaan naar veilige haven, eenmaal onderweg krijgt de U-96 een andere missie. Ze moeten naar de haven van La Spezia. Dit betekend dat ze langs Gibraltar moeten, een Brits bezet eiland. Dit laatste deel van de film is echt een absoluut hoogtepunt. De mannen aan boord van de U-96 weten dat deze tocht misschien wel hun laatste zou kunnen zijn. De kapitein bedenkt een tactiek om door de Britse linie heen te breken. Maar vlak voor uitvoering worden ze ontdekt door een Brits vliegtuig. Bommen worden geloodst vanuit de lucht en vanaf zee door Britste schepen. Er zit maar één ding op, duiken. Hier komt het grootste probleem voor de bemanning, de duikboot is onbestuurbaar geworden door de bommen. Ze zinken tot 280 meter diep en komen tot stilstand op een rots. Er ontstaan verschillende lekken en er is veel kapot, maar toch heeft te boot het overleefd. Er moeten veel reparaties uitgevoerd worden terwijl het zuurstof gehalte afneemt. Hoofdingenieur Fritz Grade gespeeld door Klaus Wennemann neemt het voortouw in deze reparaties en wordt in dit deel van de film eigenlijk de hoofdpersoon van het verhaal. Zijn wanhoop en latere vreugde maken dit deel van de film tot een absoluut meesterstuk. De U-96 heeft één kans om nog boven te kunnen komen en het pakt goed uit. Het moment dat de boot langzaam bovendrijft lijdt niet alleen tot euforie bij de bemanning maar ook bij de kijker. Ik kan u verzekeren, er is geen film te vinden waar je zo hard voor de Nazi’s zal juichen.

Dat euforie en verslagenheid soms dicht bij elkaar zitten blijkt uit het einde. De mannen komen aan in een veilige haven waar ze worden onthaald als helden. Tot het luchtalarm afgaat en de Britse vliegtuigen overal vandaan komen. Grotendeels van de bemanning vindt hier zijn einde en de U-96 verdwijnt onderwater. Ik wil niet stellen dat het een slecht einde is, ik vind alleen dat ze een beter einde hadden verdiend.

Terugkomend op de eerste vraag; heeft de film de test der tijden doorstaan? Mijn antwoord daarop is 100% ja. Het oog voor detail in de nagebouwde U-96 is spectaculair. De filmmuziek van Klaus Doldinger is onvergetelijk en iconisch. De camerakunsten van Jost Vacano zijn vakwerk pur sang.  Het acteerwerk is Oscar waardig te noemen. En het verhaal zelf is enorm meeslepend. Ik durf zelfs te stellen dat de film door de jaren heen beter is geworden, het klinkt cliché maar, zo worden ze niet meer gemaakt. Ondanks dat de film 209 minuten duurt is het geen moment saai. Das Boot is niet alleen de beste en meest realistische duikbootfilm maar ook één van de beste oorlogsfilms. Naar mijn bescheiden mening is het zelfs DE beste oorlogsfilm ooit gemaakt. Als u claimt van cinema te houden, moet u deze film gezien hebben.

Over de auteur

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *