{"id":371,"date":"2023-03-30T16:04:09","date_gmt":"2023-03-30T14:04:09","guid":{"rendered":"https:\/\/svjmedia.nl\/samvanopbergen\/?p=371"},"modified":"2023-04-04T23:08:35","modified_gmt":"2023-04-04T21:08:35","slug":"iets-teruggeven-doe-je-om-oude-wonden-te-herstellen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/svjmedia.nl\/samvanopbergen\/371\/iets-teruggeven-doe-je-om-oude-wonden-te-herstellen\/","title":{"rendered":"Iets teruggeven doe je om oude wonden te herstellen"},"content":{"rendered":"
Het is iets wat we de afgelopen tijd meer horen. Musea die zeggen de hoogste ethische standaarden te willen hanteren en te stellen dat zij de herkomst van objecten willen doorlichten om te kijken welke kunst rechtmatig is verkregen en wat wellicht ooit is gestolen. Zo zei<\/a> het erfgoedmuseum Allard Pierson in Amsterdam twee maanden geleden dat zij hun gehele collectie willen gaan doorlichten. Het museum wil weten of er veel objecten bij zijn die ooit zijn verkregen via illegale handel.<\/p>\n Illegale handel kan een rede zijn om te kijken of een object niet terug moet naar het land waar het ooit vandaan kwam. Een andere rede is het koloniale verleden van het land waar het object zich bevindt. Een land als Nederland heeft een rijk koloniaal verleden en er staan in Nederlandse musea duizenden objecten die ooit zijn meegenomen uit voormalige koloni\u00ebn op het zuidelijk halfrond.<\/p>\n De laatste jaren heerst de discussie of die objecten uit voormalige koloni\u00ebn terug moeten. De commissie Gon\u00e7alves<\/a> gaf in 2020 het advies om bereidheid te tonen koloniaal erfgoed terug te geven. Wat volgden waren reacties van meerdere musea die ook bereidheid toonden en nam uiteindelijk de regering ook grotendeels dit als beleid over. Echter kwamen er ook veel kritieken. Critici vonden dat sommige landen de capaciteiten niet bezaten om objecten goed te conserveren en het dus beter was om die in Nederland te houden.<\/p>\n Jos van Beurden is al meer dan dertig jaar bezig met deze zogenoemde \u2018teruggavekwesties\u2019. Sinds de jaren negentig onderneemt hij field trips<\/em> naar landen over de hele wereld, waar hij met lokale bevolking spreekt over erfgoed dat in het verleden is verdwenen. Sinds de jaren \u201910 schrijft hij boeken en publiceert hij stukken over teruggavekwesties. Zijn meest recente succesvolle boek \u2018Ongemakkelijk Erfgoed\u2019 kwam uit in 2021. In dit boek werd beschreven welke objecten in Nederland en Belgi\u00eb eigenlijk helemaal niet terecht op hun plek waren in het museum waarin ze werden ge\u00ebxposeerd. Dit jaar verwacht Van Beurden nog een boek uit te brengen.<\/p>\n Waar en wanneer is uw interesse in deze kwesties gegroeid?<\/strong><\/p>\n Dat was in 1991, in Mali. Daar sprak ik met Samuel Sidib\u00e9, destijds de directeur van het Mus\u00e9e National van Mali. Hij gaf aan met problemen te zitten als het ging om archeologische objecten uit Mali. Veel van die objecten waren tijdens koloniale tijd meegenomen, maar een hoop was ook na de onafhankelijkheid van het land illegaal verhandeld. Sidib\u00e9 zei dat dat deels door henzelf kwam, omdat ze misschien niet goed hadden opgelet. Ik vulde hem aan door te zeggen dat het deels ook bij ons lag. Ik wist toen al dat wij het hier maar al te graag exposeerden in musea, of op onze eigen schoorsteen. Dat was het moment waarvan ik dacht; h\u00e9, hier wil ik iets mee doen. Wat mij ook met name aanspoorde was de houding van de directeur. Hij gaf niet gelijk de schuld aan het kolonialisme, maar wijdde het deels ook aan zijn eigen land, ook al ligt de schuld natuurlijk grotendeels bij het kolonialisme.<\/p>\n Sindsdien ben ik veel gaan reizen over de wereld als onderzoeksjournalist. In het begin hield ik mij nog voornamelijk bezig met de illegale handel. In 1995 kreeg ik een belletje vanuit de haven van Rotterdam. Er zou een container met \u2018kunstnijverheid\u2019 zijn binnen gekomen vanuit Bangkok. Er bleken antiquiteiten in te zitten uit Cambodja en Thailand. Twee zandstenen hemelnimfen uit Angkor Wat en 11 \u00e1 13 bronzen Boeddhabeelden uit Ayutthaya. Die gebieden stonden op de werelderfgoedlijst dus hartstikke illegaal om die hier naartoe te verhandelen. Toen heb ik voor de krant geschreven (waar Kamervragen over werden gesteld) en met de desbetreffende handelaar gesproken. Die heeft ze teruggegeven en wat volgden waren discussies in het parlement over illegale handel in kunstobjecten.<\/p>\n Was uzelf vanaf het begin er al sterk van overtuigd dat objecten verworven uit koloniale tijd linea recta terug naar hun herkomstland moesten? <\/strong><\/p>\n Die gedachte heb ik snel afgeleerd. Het gene wat ik echt wil, is dat er een gesprek komt op basis van gelijkheid. En als daar de uitkomst van is dat dingen teruggaan is dat goed. Maar als landen zeggen; \u2018hou maar, maar zet er wel een bordje bij dat het van ons is\u2019, is dat ook goed. Er zijn veel creatieve oplossingen. Ik ben uiteindelijk ook niet degene die daar overgaat natuurlijk. Als iets in het Rijksmuseum staat, is het aan de Nederlandse Staat om te beslissen of ze iets willen houden en aan de Indonesische Staat om iets te willen.<\/p>\n Argumenten tegen teruggaven zeggen vaak dat herkomstlanden niet de capaciteiten hebben om objecten te conserveren. <\/strong><\/p>\n Ja, er wordt eindelijk toegegeven dat er is geroofd, maar alsnog zeggen de \u2018rovers\u2019 dat de slachtoffers het niet kunnen. Het is een neokoloniale houding, en buiten dat ook gewoon ongepast. Als ik jouw fiets steel en ik zeg dat je hem alleen terug mag als je de band plakt en hem goed stalt, dat is toch ook gek.<\/p>\n Als je er voor zorgt dat het vertrouwen van herkomstlanden hersteld wordt komen de herkomstlanden vanzelf met idee\u00ebn hoe zij dat willen aanpakken. Dat zie je bijvoorbeeld in Nigeria, dat Beninbronzen terugkrijgt en in Indonesi\u00eb dat binnenkort dingen terugkrijgt. Ze zullen dan heus niet alles tegelijk willen en je hebt het probleem op een respectabele manier getackeld. Op basis van gelijkwaardigheid.<\/p>\n Wat zijn dingen waar u zich aan ergert?<\/strong><\/p>\n Er zijn heel veel particuliere collecties met mogelijk discutabele stukken daarin, waar helemaal niets mee gebeurt, dat vind ik buitengewoon vervelend. In het particuliere verzamelen of op veilinghuizen is er weinig bewustzijn. Wat ik ook lastig vindt is dat Nederlandse instellingen veel meer zeggenschap hebben over herkomstonderzoek dan de landen waar stukken vandaan komen. Die onderzoeken worden vaak opgezet door Nederlandse onderzoekers zonder daarbij herkomstlanden te betrekken. Dat vind ik een scheve machtsverhouding. Wie stelt er dan de vragen? Wie beslist welke voorwerpen worden onderzocht? Dat ligt nog helemaal hier in Nederland en dat vind ik vervelend.<\/p>\n Wat vindt u dan van het Allard Pierson die hun gehele collectie zegt te willen doorlichten?<\/strong><\/p>\n Dan ben ik benieuwd in hoeverre dat gaat in samenwerking met herkomstlanden. Daarbij kost het onderzoeken van herkomst ontzettend veel tijd. Dus eigenlijk hou je jezelf een beetje voor de gek om te zeggen dat je de gehele collectie wil doorlichten.<\/p>\n Denkt u dat het gesprek over teruggaven en herkomstonderzoeken past bij het huidige tijdsgewricht, waarin we allemaal bewuster proberen te worden?<\/strong><\/p>\n Ja, en ik vind het goed dat men zich bewuster wordt van de dingen die ze zeggen en wat we daarmee bedoelen. In Nederland zie je ook dat de diaspora op dat accent ligt. Als het gaat om dekolonisatie, ligt het accent meer op het slavernijverleden dan op teruggaven. In andere landen kan het weer andersom zijn.<\/p>\n Zijn er objecten in Nederland die hier beter op hun plek zijn?<\/strong><\/p>\n Nederland heeft op dit moment nog ruim tweehonderd objecten van de Lombokschat. Indonesi\u00eb heeft die teruggevraagd. Dat land wordt er dus de eigenaar van. Nederland kan dan vragen of het er een aantal mag lenen.<\/p>\n Een andere rede om objecten hier te houden, kan zijn om het cultureel erfgoed te houden voor de bevolkingsgroep wat in een land woont. Bijvoorbeeld de keuze om bronzen Beninhoofden uit Nigeria te houden in de Verenigde Staten, zodat Nigerianen in de VS ook de kans hebben om dit te zien. Egypte heeft natuurlijk ook duizenden objecten uit de tijd van piramides over de hele wereld liggen, maar zij willen juist laten zien aan iedereen hoe groot hun cultuur ooit was. Maar in beide gevallen ligt de bevoegdheid om daar iets over te zeggen in Abuja en Ca\u00efro.<\/p>\n Waar het voor mij om draait, is waar de zeggenschap ligt. Als je de zeggenschap verschuift, erken je ook dat je er op een oneigenlijke manier bent aan gekomen. Teruggaven is bedoeld als hersteloperatie om oude wonden te helen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Het is iets wat we de afgelopen tijd meer horen. Musea die zeggen de hoogste ethische standaarden te willen hanteren en te stellen dat zij de herkomst van objecten willen doorlichten om te kijken welke kunst rechtmatig is verkregen en wat wellicht ooit is gestolen. Zo zei het erfgoedmuseum Allard Pierson in Amsterdam twee maanden … Lees verder<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2125,"featured_media":372,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-371","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artikelen"],"acf":[],"yoast_head":"\n