Deze producties heb ik gemaakt in opdracht van NH Media. Je vindt ze ook op Spotify en later op de website van NH (waar mogelijk nog een extra eindredacteur overheen gaat). Notitie voor mijn examinatoren: ons groepje heeft ook een social media adviesrapport aangeleverd bij onze producties. Deze producties zijn daarom niet alleen multimediaal, zoals je op deze webpagina kan zien, maar ook (extra) crossmediaal.

Portretten

Stad versus platteland: “Mijn stadse vriendinnen zouden hier niet kunnen aarden”

De politiek en media roepen het al jaren: stad en platteland verschillen zó erg dat er een kloof is ontstaan. We interviewden zes mensen die van Amsterdam naar het platteland zijn verhuisd, of andersom. Welke verschillen merken zij?

Al langere tijd verhuizen opvallend veel stedelingen naar landelijke gebieden. In 2016 was bijvoorbeeld de gemeente Waterland populair bij Amsterdammers. Het gebied kreeg er maar liefst 301 inwoners bij. 

Een paar jaar later verhuisden 18.600 huishoudens van de hoofdstad naar de gemeenten rondom Amsterdam, zoals Purmerend, Zaanstad en Amstelveen. 16.650 mensen vertrokken in 2020 uit de Randstad naar een gemeente daaromheen. 

Andersom gebeurt het ook, maar wel een stuk minder. In 2021 verhuisden er 22 duizend mensen méér vanuit de Randstad naar de gemeenten daarbuiten, dan in omgekeerde richting.

“Iedereen zet zich in voor het dorp. Het is hier veel gemoedelijker”

Wie: Bart van Riel (64, beleidsmedewerker) en Margreet Jansen (61, coach)
Van: een appartement aan de Amstel, Amsterdam Centrum (10.859 adressen per km2)
Naar: Ilpendam (243 adressen per km2), sinds 2017

Ruim 22 jaar woonden Bart en Margreet aan de Amstel, tegenover Hotel L’Europe. “Het was de mooiste plek van de stad”, zegt Bart. “Toch begonnen we ons te ergeren aan het lawaai, de bende op straat en de toeristen.” 

Het stel had behoefte aan rust en ruimte, die ze vonden in Ilpendam. “Het dorp voelt als een warm bad”, vertelt Margreet, “maar ik moest echt wel even wennen. Ik had mijn hele leven in Amsterdam gewoond, dus de stilte die we hier hebben, kende ik niet!”

 

[aesop_content color=”#000000″ background=”#d5ecda” component_width=”45%” columns=”1″ position=”none” imgrepeat=”no-repeat” disable_bgshading=”off” floaterposition=”left” floaterdirection=”up” revealfx=”off” overlay_revealfx=”off” aesop-generator-content=”Doordat gemeenten de afgelopen jaren zijn samengevoegd, lijkt er geen platteland meer te bestaan in stadsregio Amsterdam. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek mag je namelijk alleen gemeenten ‘platteland’ noemen als ze minder dan 500 adressen per vierkante kilometer hebben. Maar wie inzoomt op losse dorpen en wijken, zoals Ilpendam, Wijdewormer en Jisp, ziet dat er nog best veel plaatsen aan deze ‘eis’ voldoen. Ook hebben veel plaatsen nog steeds een plattelandskarakter. Denk bijvoorbeeld aan de houten huizen van Broek in Waterland, de watertjes van Holysloot en de molen van Neck.

“]Doordat gemeenten de afgelopen jaren zijn samengevoegd, lijkt er geen platteland meer te bestaan in stadsregio Amsterdam. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek mag je namelijk alleen gemeenten ‘platteland’ noemen als ze minder dan 500 adressen per vierkante kilometer hebben. Maar wie inzoomt op losse dorpen en wijken, zoals Ilpendam, Wijdewormer en Jisp, ziet dat er nog best veel plaatsen aan deze ‘eis’ voldoen. Ook hebben veel plaatsen nog steeds een plattelandskarakter. Denk bijvoorbeeld aan de houten huizen van Broek in Waterland, de watertjes van Holysloot en de molen van Neck.[/aesop_content]

De achtertuin van Bart en Margreet kijkt uit op water, een dijk en weilanden. “Toen onze hond nog leefde, liepen we elke dag op de dijk met haar”, zegt Bart. “Op een dag ontmoetten we twee ras-Ilpendammers: een man en vrouw die élke dag over de dijk lopen. Weer of geen weer! Dat doen ze tot op de dag van vandaag.” 

Daarnaast zwemt Bart ‘s zomers in De Purmerringvaart, net als veel anderen uit het dorp. “We leven veel meer buiten en genieten van de gezondere lucht van het platteland.”

Het paar merkt nog een verschil. “Het is hier veel gemoedelijker”, vertelt Margreet. “Toen wij hier naartoe verhuisden, gaf iemand de tip: ‘We groeten elkaar altijd in Ilpendam.’ Dat zit nu helemaal in ons systeem. We deden het eigenlijk nooit in de stad, maar het is een hele fijne gewoonte. Er wordt ook veel vrijwilligerswerk gedaan in Ilpendam. Iedereen zet zich in voor het dorp!”

In de ‘groene gebieden’ van Amsterdam zetten dorpsbewoners zich meer in voor hun omgeving.

[aesop_content color=”#000000″ background=”#ffffff” component_width=”45%” columns=”1″ position=”none” imgrepeat=”no-repeat” disable_bgshading=”off” floaterposition=”left” floaterdirection=”up” revealfx=”off” overlay_revealfx=”off” aesop-generator-content=”[localfocus id=65f973b624cd9]”]

[/aesop_content]

“In Amsterdam had ik de boerenprotesten niet gesnapt”

Wie: Jack Mes (63, vrijwilliger op een kinderboerderij)
Van: Amsterdam Noord (2.024 adressen per km2)
Naar: Jisp (174 adressen per km2), sinds 2002

Ook Jack zet zich in voor zijn dorp: Jisp. Hij heeft overal in Amsterdam gewoond, maar ervaarde hier pas voor het eerst echte rust. “Nog steeds heb ik het Centerparks-gevoel”, vertelt hij. “Zodra ik de dijk oprijd, voelt het als vakantie.” 

Net als Bart en Margreet vond Jack de gemoedelijkheid die hij zo miste. “Vanaf het begin heb ik vrijwilligerswerk gedaan en ik merkte: mensen op het platteland zijn eerst wat voorzichtiger en gesloten, maar als ze je eenmaal kennen, sluiten ze je in je hart. Als ik ziek ben, komt er altijd iemand langs met een pannetje soep.”

In Jisp gaan inwoners beter met de buurt om. “Hier is veel minder criminaliteit, al staan hier best wat grote, dure villa’s. En als ik in Amsterdam kom, zie ik overal afval en vernieling van de kleine beetjes natuur.” Jack heeft de natuur leren waarderen sinds hij in Jisp woont. “In Amsterdam zag ik af en toe een mus vliegen, maar hier zag ik ineens roodborstjes, lepelaars en ooievaars.” 

Een tweede verandering die hij bij zichzelf merkt, is zijn grotere respect voor boeren. “Als ik in Amsterdam was blijven wonen, had ik de boerenprotesten niet gesnapt”, zegt hij. “Nu ken ik een paar boeren en ik begrijp hoe vervelend alle regels voor ze zijn. Het blokkeren van de wegen doen ze niet voor niks.”

Tijdens het hoogtepunt van de boerenprotesten, nam het begrip ervoor in de stad flink af. Het begrip bleef op het platteland vrijwel stabiel.

[aesop_content color=”#000000″ background=”#ffffff” component_width=”45%” columns=”1″ position=”none” imgrepeat=”no-repeat” disable_bgshading=”off” floaterposition=”left” floaterdirection=”up” revealfx=”off” overlay_revealfx=”off” aesop-generator-content=”[localfocus id=6601aa5e33014]”]

[/aesop_content]

“Mijn vriendinnen zouden hier niet kunnen aarden”

Wie: Annemieke van der Bas (52, vertrouwensarts)
Van: Amsterdam Noord (2.024 adressen per km2)
Naar: Wijdewormer (120 adressen per km2), sinds 2020

Net als Jack is Annemieke dol op de rust van het platteland. Toen ze naar Wijdewormer verhuisde, kreeg ze vragende blikken van haar stadse vriendinnen. “Die snapten niet zo wat ik hier te zoeken had”, vertelt ze. “Maar wat ze vergaten: ik ben opgegroeid op het platteland. Verhuizen naar Wijdewormer voelde dus als thuiskomen.” 

Annemieke houdt van tuinieren en af en toe springt ze zelfs op een trekker om een boer te helpen. Ze lacht bij de gedachte aan haar vriendinnen, die vaak met hakken het erf oplopen. “Dan roep ik: ‘Doe die maar uit! Die blijven toch hangen in de klei.’ Zij zouden hier niet kunnen aarden, maar dat is juist zo belangrijk.”

Amsterdam en Wijdewormer zijn twee verschillende werelden volgens Annemieke. Dat merkt ze bijvoorbeeld aan de voorkeur voor lokaal eten op het platteland. Ook is de stad veel linkser georiënteerd. In Amsterdam is GroenLinks-PvdA de grootste partij van de verkiezingen van vorig jaar. In de gemeente Wormerland is PVV de grootste, net als in de gemeenten Landsmeer, Purmerend en Waterland.

 

 

 

 

[aesop_content color=”#000000″ background=”#d5ecda” component_width=”45%” columns=”1″ position=”none” imgrepeat=”no-repeat” disable_bgshading=”off” floaterposition=”left” floaterdirection=”up” revealfx=”off” overlay_revealfx=”off” aesop-generator-content=”Weten of deze verschillen ook echt een kloof veroorzaken? Luister deze aflevering van de podcast BoerBurgerBegrippen:
[MAM id=VT0A3Pna type=audio]
“]

Weten of deze verschillen ook echt een kloof veroorzaken? Luister deze aflevering van de podcast BoerBurgerBegrippen:

[/aesop_content]

Het grootste verschil merkt ze bij zichzelf. “Ik ben hier ontzettend gelukkig”, vertelt ze. “Ik heb hier rust, ruimte, een heerlijk huis en een geweldige moestuin. Mensen leven hier veel meer buiten en met de seizoenen mee. Toen ik in de stad woonde, ging ik graag op vakantie naar Frankrijk, naar een mooi chateau op het platteland. Nu heb ik die behoefte helemaal niet meer; ik heb hier alles! Hier ben ik écht op mijn plek.”

Bewoners van het platteland zijn over het algemeen gelukkiger en tevredener dan stedelingen. 

[aesop_content color=”#000000″ background=”#ffffff” component_width=”45%” columns=”1″ position=”none” imgrepeat=”no-repeat” disable_bgshading=”off” floaterposition=”left” floaterdirection=”up” revealfx=”off” overlay_revealfx=”off” aesop-generator-content=”[localfocus id=660bd0c523330]”]

[/aesop_content]

“Ik kan veel meer lopend doen, heerlijk!”

Wie: Lisette Hendrikse (jurist)
Van: Broek in Waterland (300 adressen per km2)
Naar: Plantagebuurt, Amsterdam Centrum (7.290 adressen per km2), sinds 2022

Zoals Annemieke zei: het is belangrijk dat je kan aarden op het platteland. Ondanks dat het Lisette ook goed afging, is ze na 17 jaar toch weer terugverhuisd naar de stad. “Broek in Waterland was een fantastische plek om onze twee kinderen te laten opgroeien”, vertelt ze, “maar toen coronatijd aanbrak en mijn oudste naar het buitenland vertrok, besefte ik: ik ben gewoon meer een stadsmens. Ik vond het platteland ineens zó stil. Ik had weer behoefte aan leven om me heen.”

Het gezin verruilde hun vrijstaande woning voor een kleiner pand in de Plantagebuurt. “Mijn man moest wel even wennen”, glimlacht Lisette. “Gelukkig merkte hij snel dat dit ook meer dan genoeg ruimte voor ons is. Daar komt bij dat we geen gigantische tuin meer hoeven te onderhouden – ik heb geen groene vingers – en dat we álles dichtbij hebben: het Oosterpark, een geweldige ov-verbinding, genoeg winkels…” 

De vele voorzieningen van de stad heeft Lisette gemist. Sterker nog: in Broek in Waterland verdwenen steeds meer faciliteiten, zoals winkels. “We hadden vroeger een kleine supermarkt in het dorp, maar dat pand is nu een woonhuis geworden”, zegt ze. “Daarnaast zit nog wel een klein winkeltje met bijvoorbeeld vers brood van de bakker uit Monnickendam, alleen die is maar een paar uur per dag open.”

Landelijk gebeurt dat ook steeds meer. Onder andere uit onderzoek van De Groene Amsterdammer en Follow the Money is gebleken dat de voorzieningen op het platteland afnemen. “Kijk, als je echt boodschappen nodig hebt, kan je ze bestellen of pak je de auto. Toch is het in de stad allemaal veel laagdrempeliger. Ik kan veel meer lopend doen, heerlijk!”

In metropoolregio Amsterdam verandert het aantal voorzieningen, maar er zijn genoeg verschillen tussen gemeenten. Bijvoorbeeld… 

[aesop_content color=”#000000″ background=”#ffffff” component_width=”45%” columns=”1″ position=”none” imgrepeat=”no-repeat” disable_bgshading=”off” floaterposition=”left” floaterdirection=”up” revealfx=”off” overlay_revealfx=”off” aesop-generator-content=”[localfocus id=660be2744d0c2]”]

[/aesop_content]

“In Amsterdam zijn mensen veel meer geneigd om het gesprek met elkaar aan te gaan”

Wie: Jente de Koster (24, bijna docent Biologie)
Van: Wormer (1.769 adressen per km2)
Naar: Amsterdam Centrum (10.859 adressen per km2), sinds 2020

Hoewel Wormer officieel geen platteland is, heeft het zeker nog plattelandskenmerken. Denk aan het vele groen, de weilanden en de molen. “Het was een fijne plek om in op te groeien”, vertelt Jente. “Ik was altijd veel buiten en kon heerlijk rondrennen in de natuur.” Maar hoe ouder ze werd, hoe minder leuk ze het vond. “Er heerst een sterk ‘ons kent ons’-gevoel in Wormer. Mensen hebben snel een mening over elkaar.” 

Jente komt uit een accepterend gezin, waarin ze mag zijn wie ze is en mag denken wat ze wil. Toch voelt Wormer niet als een plek waar ze haar standpunten in alle vrijheid kan delen. “Ik ben best activistisch en spreek me graag uit over maatschappelijke en politieke kwesties, zoals de oorlog in Gaza. Maar in Wormer vinden ze het een te ver van mijn bed-show, dus houden ze zich daar niet mee bezig. De mentaliteit ‘doe maar gewoon, dan ben je al gek genoeg’ heerst daar echt.”

Die typisch Nederlandse gedachte maakt Wormer volgens Jente een doorsnee Nederlands dorp. Dat is ook te zien aan de verkiezingsuitslagen van vorig jaar. 

In Amsterdam, waar Jente nu woont, leeft activisme wel. “Hier zijn mensen veel meer geneigd om juist het gesprek met elkaar aan te gaan. Dat is waarom ik persoonlijk Amsterdam fundamenteel een veel fijnere plek vind dan Wormer.”

In sterk stedelijke gebieden (zoals de hoofdstad) doen veel meer bewoners mee aan politieke acties.

[aesop_content color=”#000000″ background=”#ffffff” component_width=”45%” columns=”1″ position=”none” imgrepeat=”no-repeat” disable_bgshading=”off” floaterposition=”left” floaterdirection=”up” revealfx=”off” overlay_revealfx=”off” aesop-generator-content=”[localfocus id=65fc9e639f89a]”]

[/aesop_content]

Cijfers en grafieken
De gegevens die in dit artikel zijn gebruikt, zijn afkomstig van AlleCijfers.nl, het Centraal Bureau voor de Statistiek en I&O Research. In de eerste en een-na-laatste grafieken worden de gemeenten Landsmeer, Purmerend, Waterland en Wormerland vergeleken met Amsterdam. Dit omdat die vier gemeenten de meeste plattelandsdorpen van stadsregio Amsterdam hebben. Met ‘politieke acties’ (in de grafiek bij Jente) wordt van alles bedoeld: media benaderd, meegedaan aan handtekeningenactie, meegedaan aan protest, meegedaan aan actiegroep, et cetera.