De afgelopen twintig weken deed ik onderzoek naar de bedreiging van AI-beeldgeneratoren voor (Nederlandse) nieuwsfotografen. Voor mijn examinatoren: het onderzoeksverslag heb ik op OnStage ingeleverd. Mocht OnStage een storing hebben, kunnen jullie de PDF ook hier downloaden, onderaan deze pagina. Om het onderzoek - dat best veel pagina’s heeft - toegankelijker te maken, heb ik een artikel geschreven, zogenaamd voor Villamedia, die graag artikelen over AI publiceert.

Nieuwsfotografen niet bang dat AI werk overneemt: ‘Maar kracht van beeld mag niet worden onderschat’

“Een nieuwsfotograaf die verdrietig kijkt naar een computer. Op het scherm zie je een AI-beeldgenerator die een nieuwsfoto maakt.” – Afbeelding: Adobe Firefly

Terwijl beelden gemaakt door AI steeds beter worden en vaker rondgaan op social media, ervaren fotojournalisten druk door de verslechterde markt. Dat riep bij journalistiekstudent Sanne Bakker de vraag op: gaat AI de nieuwsfotografie met uitsterven bedreigen? “We moeten erover blijven praten.”

De steeds lagere vergoedingen die media voor foto’s betalen, is al jaren een thema. Belachelijk, vinden vakmensen als Anna Lena Mehr van World Press Photo. Fotojournalisten zijn immers onmisbaar: “De oprechtheid en verantwoordelijkheid van de fotojournalist spelen een grote rol bij het geven van een passende context aan de kijker en het helpen creëren van een beter begrip.”

Dat AI zich een weg baant in de wereld van nieuwsfotografen is te zien aan AI-tools in programma’s als Adobe Lightroom en Photoshop en de laaiende discussies op social media. De zogenaamde arrestatie van Trump, de paus in zijn witte winterjas en de vervormde pinguïns in het NOS-journaal leidden tot kritische reacties van het publiek.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Wereldwijd wordt steeds meer geschreven over fotojournalisten versus AI. Bakker snapt dat goed. “Het is een interessante groep; nieuwsfotografen staan met één been in de creatieve sector en met één been in de journalistieke sector”, schrijft ze in haar afstudeeronderzoek ‘Klik en klaar’. “Kunstmatige intelligentie kan ze op meerdere manieren bedreigen. Er zijn niet alleen zorgen over het verlies aan opdrachten, maar ze kennen ook als geen ander het gevaar van geknutselde beelden in een samenleving waar makkelijk ruzies en filterbubbels ontstaan.”

Sommige fotojournalisten zien wél kansen in AI, waaronder de beroemde Michael C. Brown. Hij genereerde vorig jaar een reeks beelden over Cuba, getiteld ‘90 Miles’. “Ik deel veel van de vaak gehoorde bezorgdheden over AI, maar je kunt er niet omheen dat de technologie er is”, reageerde hij op de boze social media-reacties. Maar hoe kijken Nederlandse nieuwsfotografen naar AI, vroeg Bakker zich af. Vinden ze AI-foto’s zorgwekkend of kansrijk?

‘Fake is echt fake’

Om maar met de deur in huis te vallen: het is niet aannemelijk is dat AI het journalistieke werk van nieuwsfotografen gaat overnemen. Op dit moment maken Nederlandse nieuwsmedia terughoudend gebruik van AI-gegenereerde beelden om waarheidsgetrouw te blijven. Grote mediabedrijven als ANP, Mediahuis en DPG Media hebben strikte richtlijnen en benadrukken de noodzaak van menselijke controle en transparantie bij het gebruik van AI-beelden. Ze zien AI eerder als een aanvulling op hun werk dan als een vervanging.

Nieuwsfotografen zijn ook niet bang dat AI-beeldgeneratoren hun journalistieke werk overnemen, vanwege de menselijke kwaliteiten in nieuwsfoto’s; creativiteit en emotie. “Ik denk dat je altijd [beeldmakers] nodig gaat hebben”, zegt fotograaf GJP. “Zij kunnen beelden écht goed lezen en begrijpen, en zien wat voor beelden nodig zijn voor bepaalde verhalen.” Bovendien: AI-foto’s bestaan uit al-bestaande-beelden. Nieuwsfoto’s moeten nog gemaakt worden. 

Als het over hun commerciële klussen gaat, wordt het een ander verhaal. Veel nieuwsfotografen moeten commercieel werk aannemen om rond te komen, maar verwachten dat kunstmatige intelligentie deze binnenkort deels tot volledig kan overnemen. En zo zijn er meer zorgen, bijvoorbeeld over de schending van auteursrechten. Zo zegt nieuwsfotograaf BM: “Ik wil niet dat mijn beelden gebruikt worden [om AI-programma’s te voeren]. Alhoewel… Misschien zou ik het wel weer oké vinden als [de makers] me ervoor zouden betalen.” De toename van fake news door de laagdrempeligheid en normalisering van AI-beeldgebruik is de grootste ‘maar’. “Kijk, iedereen mag met AI maken wat ‘ie wil – daar heb ik geen mening over. Behalve dat fake écht fake is en niks met journalistiek te maken heeft”, zegt fotograaf BS.

Waarheid controleren 

“We bevinden ons in een ‘ja, maar’-en-’nee, maar’-situatie”, schrijft Bakker tot slot, “waarbij de voordelen van AI moeten worden afgewogen tegen de mogelijke risico’s en nadelen. Nu experimenteert de journalistiek enkel nog met AI, maar waar trekken we de gezamenlijke grens?” Het bestuur van de Nederlandse Vereniging van Journalisten plaatste dit jaar al een oproep op om uitgebreid met elkaar te praten over beeldmanipulatie met AI: “Niet alleen binnen de beroepsgroep van fotografen, maar vooral ook met de redacties, met de eind- en hoofdredacteuren, met de vormgevers en de artdirectors, om grenzen te stellen en elkaar aan te spreken wanneer we die grens overschrijden.”

De kracht van beeld mag namelijk niet worden onderschat, vindt Bakker. “De fotojournalistiek heeft het financieel lastig, maar het blijft een onmisbare tak van sport – vanwege de menselijke kwaliteiten.” Zoals de beroemde Michael C. Brown ooit zei: “Fotografie is een van de weinige manieren die we hebben om de werkelijkheid te bekrachtigen, de macht en de waarheid te controleren. Ons werk is nog nooit zo belangrijk geweest, en het zal alleen maar belangrijker worden.”

Bakker roept op: laten we het gesprek voortzetten, ook rondom het gebruik van AI voor foto’s. “We hoeven er niet van weg te schuwen. Om een van de geïnterviewden te citeren: ‘Technologische ontwikkeling is niet te stoppen, dus je kunt je ertegen verzetten of meegaan.’ We moeten ons dus net als Michael C. Brown blijven afvragen: hoe kunnen we op een juiste manier AI gebruiken, zonder dat het de waarheid van (nieuws)beeld bedreigt?”

• Onderzoeksverslag downloaden? Sanne Bakker – Onderzoek Afstudeersemester CD ’23-’24 (1)