[DEN HAAG] ,,Het terugbrengen van alles dat dit land verloren had’’. Met die visie van de VN in het achterhoofd organiseerde Kolonel Joost de Wolf het militaire deel van de VN-missie MINUSMA in Mali gedurende een jaar. Deze ‘falende staat’ zou, na aanvang van de missie in 2014, in Nederlandse ogen relatief snel weer een volledig gezonde democratie moeten hebben. “Dat was natuurlijk een illusie. Net alsof Nederland vanuit de 80 jarige oorlog binnen negen maanden een gezonde democratie had. We verwachten wonderen van de VN.’’
door Siem van Eck
,,Toen ik in Mali aankwam, was het er erg onrustig. In Mali wonen veel verschillende stammen, een aantal is betrokken bij criminele activiteiten als drugs en mensensmokkel.’’ Het team van de kolonel stationeerde zich in 2014 in Mali. Hij zou namens de VN (Verenigde Naties), als waarnemend chef staf voor operaties, het militaire deel de missie MINUSMA (Multidimensional Integrated Stabilisation Mission) gaan organiseren. Deze missie zette de VN op nadat er grote zorgen ontstonden rond de Sahel-regio. Een gebied in Afrika dat een broedplaats zou kunnen worden voor terrorisme en criminaliteit. Kolonel De Wolf (60) is lid van het Korps Mariniers, een snel over de hele wereld inzetbare eenheid van de Koninklijke Marine. Op dit moment vervult hij de functie van chef-staf van het cyber defensie commando in Den Haag.
Rule of law
,,Voor de operatie MINUSMA kwam de VN met ruim 10.000 soldaten uit 42 landen naar Mali. Een aantal dat aan de ene kant veel lijkt, maar aan de andere kant weer weinig is wanneer je beseft dat Mali tweeëndertig keer zo groot is als Nederland. Het oorspronkelijk doel van deze missie, was het terugbrengen van alles dat dit land verloren had. Denk aan een gezonde economie, adequaat onderwijs, voedselzekerheid en ‘the rule of law’. Met dit laatste bedoel ik: er gebeurde en gebeuren in Mali in praktijk dagelijks te veel zaken die het daglicht niet kunnen verdragen.’’
Mali lijkt het schoolvoorbeeld van een ‘falende staat’: ,,Dat is een staat die niet meer in staat is om de wetteloosheid tegen te gaan. In zo’n situatie zet de VN drie instrumenten in om de wetteloosheid terug te dringen: civiele ondersteuning, politie-ondersteuning en militaire ondersteuning. Als militaire macht zijn wij vaak de grootste van de drie, maar het minst belangrijk. Wij moeten ervoor zorgen dat de civiele en politiemacht hun werk goed kunnen doen. Dat deden we bijvoorbeeld door de civiele – en politie-ondersteuning in onze kampen te stationeren. Zodat we ze konden beschermen tegen terroristische of criminele groepen.’’
Broodje pindakaas
Kolonel De Wolf kreeg van de VN verschillende opdrachten mee die in een korte tijd voltooid moesten worden. In vier jaar zou Mali weer stabiel moeten zijn: ,,Maar ik had ook persoonlijke doelen: het zo goed mogelijk aansturen van de in Mali aanwezige Nederlandse staf. De Nederlandse militairen hebben ook meer ondersteuning nodig dan sommige andere troepen, omdat onze strijdkracht gebruik maakt van een geavanceerd arsenaal. Denk aan bijvoorbeeld de inzet van onze Apache helikopters. Die schieten geen broodjes pindakaas. Wanneer er met zo’n helikopter een aanval moet worden ingezet zal dit tot in het precieze details moeten worden uitgedacht. Je wil je troepen niet wegsturen met onvolledige informatie.’’
[aesop_quote type=”pull” background=”#282828″ text=”#ffffff” align=”left” size=”1″ quote=”,,Ik kan me voorstellen dat ik in de ogen van sommige mensen een idioot beroep beoefen”” parallax=”off” direction=”left” revealfx=”off”]
Zelf maakte de militair ook een actie mee waarbij hij een keuze moest maken tussen leven en dood: ,,Dat was bij het dorpje Tabankort in het noorden van Mali. Daar schoten rebellen van de Toeareg op een nabijgelegen dorp met burgers. Ze schoten met raketten die ze nauwelijks konden besturen, dat maakte de situatie erg riskant. Zij schoten lukraak zonder adequate besturing van de raketToen het echt gevaarlijk werd heb ik de keuze moeten maken of we al dan niet zouden moeten acteren. Omdat ze onze waarschuwingen bleven negeren hebben we uiteindelijk gevuurd.’’
,,Ik kan me voorstellen dat ik in de ogen van sommige mensen een idioot beroep beoefen. De opdracht om een staat te stabiliseren is niet zonder risico. Onze missie was niet zonder gevaar, ik ben in die tien maanden tijd 46 man verloren. Daar denk ik nog iedere dag aan. Waar ik voor sta brengt offers met zich mee. Gelijktijdig weet je waarvoor je dit met z’n allen doet: zorgen dat Mali weer een goed functionerende staat wordt.’’
Wonderen
In 2020 waren er opnieuw twee staatsgrepen in Mali. Gelijktijdig nam de dreiging door terrorisme toe. Nog steeds groeit de instabiliteit in de regio. ,,Je zou wensen dat een land als Mali in staat zou zijn zelf de stabiliteit in het land te herstellen. Maar dan verwacht je wel wonderen! Vergelijk de situatie in Mali met de totstandkoming van onze Nederlandse democratie. Voordat wij als Nederland een sterke democratie hadden waren we eerst een republiek. En relatiefrecent zijn we nog door twee wereldoorlogen gegaan. En dat is nog maar een klein stukje van onze geschiedenis! Geld, macht en drugs bepalen de situatie in Mali. Dat is niet zomaar in vier jaar opgelost wat sommige politici, ook binnen de VN, denken, hun blik is vaak gericht op wat haalbaar is in een regeringsperiode van vier jaar. De werkelijkheid is helaas weerbarstiger en laat zich niet leiden door externe politieke overwegingen.’’
[aesop_quote type=”pull” background=”#282828″ text=”#ffffff” align=”left” size=”1″ quote=”,,Mensen moeten ervaren dat jij als VN iets te bieden hebt dat zij ook willen en dat kost héél veel tijd”” parallax=”off” direction=”left” revealfx=”off”]
,,We moeten misschien er ook niet van uitgaan dat de bevolking van Mali zomaar de ‘Westerse’ normen en waarden aan zal nemen. Ik citeer daarbij vaak Joseph Nye, een politicoloog in Amerika, adept van “soft power”: ‘Mensen moeten uit zichzelf jouw voorbeeld gaan volgen, opleggen of dwingen is meestal veel minder effectief. Mensen moeten ervaren dat jij als VN iets te bieden hebt dat zij ook willen en dat kost héél veel tijd. Als VN moet je dat uitstralen. Dat begint al bij professionele troepen, die zich in het gastland goed en netjes gedragen. Die zich niet schuldig maken aan mensenrechtenschendingen, het stelen van een schaap of plunderen, want dan is het vertrouwen tussen de VN militair en de burger weg.’’
‘Leading by example’
Volgens de kolonel zijn de VN troepen sterk verbeterd. Daar hebben we als Nederland een mooie bijdrage aan kunnen leveren. De werkwijze van de militaire missie was initieel nietprofessioneel. Eenheden en stafofficieren kwamen en gingen op het moment dat het ze uitkwam. Zelfs tijdens een aanval op VN mensen gingen sommigen simpel weg een hapje eten. Met stevige druk van de Nederlanders hebben we de betrokkenheid bij de mannen en vrouwen in het veld sterk verbeterd, maar dat was ook hard nodig.
,,Ik heb de professionaliteit trachten aan te scherpen doormiddel van ‘Leading by example’. Juist de mensen die wegkijken veroorzaken de grootste problemen. Als je echte problemen niet aanpakt, worden ze alleen maar erger. Mensen die zeggen dat ze niet bang zijn als er op ze wordt geschoten wantrouw ik. Aan de andere kant, moet je er wel doorheen als je succesvol wil zijn. Dat kan ook betekenen dat je verantwoordelijkheid pakt voor zaken die eigenlijk niet in je takenpakket thuishoren. Zo heb ik met een Franse collega in die periode een stevig konvooi en patrouille geleid. Niet mijn werk, maar op dat moment even noodzakelijk. En om eerlijk te zijn, ook weer hel leuk om te doen.
Exit-strategie
Het is de intentie van de VN om daat te blijven totdat de missie is voltooid. Nederland zat daar wat anders in. Van te voren was bepaald dat deelname tijdelijk zou zijn. Ik ben natuurlijk geen politicus, maar die instelling helpt de VN niet om de doelen te bereiken. Zolang de staat Mali nog niet voldoende is gestabiliseerd en ‘the rule of law’ nog niet voldoende aanwezig is, zal de VN MINUSMA niet terugtrekken. Althans ik schat de kans daarop heel klein, al is dat mijn persoonlijke mening.’’
,,Nederlandse militairen blijven over het algemeen vrij kort in een inzet gebied. Dat is vanuit het gezichtspunt van de individuele militair en het gezin niet vreemd. De oplossing voor Mali ligt overigens ook niet aan de militaire, maar aan de civiele kant. De staat moet goed functioneren; onderwijs, voedselzekerheid, gezondheidszorg en rule of law zijn daarvoor de meest belangrijke criteria. Geen een daarvan is met militaire middelen af te dwingen in mijn optiek en dus zijn militairen terecht ondergeschikt in een VN missie. Westerse landen zien graag democratie als het te bereiken doel, maar wel klaar is voor een democratie. In Afghanistan hebben we in een grote coaltie onder leiding van de Verenigde Staten 20 jaar geprobeerd om van Afghanistan een democratie te maken.Maar wat is 20 jaarvoor het opbouwen van een goed functionerende democratie?’’
,, Ik denk dat veel mensen zich wel beseffen dat dit niet kan. Ik snap echter ook heel goed dat je als politicus geen goed verhaal hebt als je aangeeft dat we een land onbepaalde tijd gaan helpen, wat ons geld en mogelijke levens gaat kosten.’ Misschien moeten we als Westerse landen onze doelen in dit soort missies wat minder hoogdravend maken en enten op daar waar het echt om gaat; onderwijs, voedselzekerheid, gezondheidszorg en rule of law. Militairen zijn daaraan slechts ondergeschikt en zullen zich in die rol moeten voegen.