Winnaar Kunstprijs 2022: ´Kunst gaat om vrijheid´

Winnaar Kunstprijs 2022: ´Kunst gaat om vrijheid´

Een portret van Astera Mortezai

Astera Mortezai (42) is een kunstenaar geboren in Iraans-Koerdistan. Ze woont sinds 2018 in Gouda en doet veel met installatie en performance art. Haar werk maakt deel uit van de expositie Tot Slot – Vrijheid in Slot Zeist als onderdeel van de Galatea Foundation. 

Mortezai is winnaar van de Galatea kunstprijs 2022. Dit interview vond plaats voor de bekendmaking van de uitslag. 

´In performance art kun je niets forceren. Het is wat er op dat moment gebeurt met je lichaam en het publiek. Toen ik in 2018 naar Nederland kwam en met de IND sprak, werden er veel vragen gesteld en ik moest verantwoorden dat ik in gevaar was in mijn thuisland. Ik bevond me in vluchtelingenkampen op verschillende plekken waar ik zag veel mensen zag en ik vroeg me af wat gevaar voor verschillende mensen betekent. Deze antwoorden heb ik verzameld. ´That is not enough´ is een werk precies zoals dat. De stem vraagt waarom ik in gevaar ben en ik schrijf de antwoorden op mijn lichaam. Ik word steeds onderbroken door de stem die zegt ´that is not enough´. Het gesprek met IND was een lang proces, ik moest alles bewijzen en veel vervelende herinneringen ophalen. Het komt erop neer dat geen antwoord ooit genoeg is. Want het antwoord is eigenlijk simpel, het komt vanuit gevoelens en emoties. Ook wordt er gebruik gemaakt van een microcamera, die de woorden projecteert op de muur. Bij performance art kun je binnenkomen en gaan wanneer je wilt, dus veel toeschouwers zien het begin niet. Dat is het esthetische gedeelte van dit werk: er komt een soort landschapskunstwerk op de muur van alle woorden die ik op mijn lichaam schrijf. Ik heb dit in Berlijn gedaan, en sommige mensen kwamen heel dichtbij om te zien wat ik schreef, en andere mensen bleven op afstand om te kijken. Bij deze vorm kunnen mensen kiezen of ze blijven of gaan, en hoe dichtbij ze komen. Je weet nooit wat mensen zullen doen, maar dat maakt het ook mooier en zorgt ervoor dat het politieke statement sterker naar voren komt. 

Ik heb de Master of Arts in 2009 in Teheran afgerond. Ik doe vaak onderzoek en verdiep me vaak in kunstvormen, en ook ben ik geïnteresseerd in kunstenaars die evenals onderzoeken en dit in hun werk laten zien. Vanwege de omstandigheden in Iran, en als kunstenaar zijnde kon ik echter niet blijven. Toen ben ik in 2018 in Gouda komen wonen. Na theater ben ik teruggegaan naar visuele kunst, maar heb mijn ervaring als performer meegenomen. In mijn kunst heb ook altijd een politieke blik, maar nooit direct. Ik pas verschillende lagen van kunst toe. Het project Displacement Constellation is mijn reactie op de nieuwe maatschappij. Niet alleen richting Nederlanders, maar ook naar nieuwkomers. De term ´immigratie´ wordt als negatief gezien, terwijl dat eigenlijk helemaal niet zo is. Ik dacht daaraan, en hoe we erover konden praten met verschillende mensen van verschillende landen. Ik wilde het positieve van immigratie voorop zetten. Ik wilde bewijzen dat iedereen uniek is en een uniek verleden heeft. Displacement Constellation gaat ook om grenzen tussen landen in twijfel te trekken en na te denken over wat grenzen betekenen. Het maakt niet uit waar je vandaan komt, iedereen heeft een eigen verleden. Displacement Constellation is één van de kunstwerken die ik tentoonstel tijdens de expositie. 

Een ander werk is BuddyBody. Dit kunstwerk bestaat uit meerdere werken die op de grond liggen. BuddyBody gaat om de ruimte vullen, je lichaam uitbreiden en de ruimte vullen met je eigen lichaam, net als hoe een danser de ruimte vult. BuddyBody gaat daarover, maar ook de vervorming van het lichaam, wat heel mooi is. Het kunstwerk lijkt misschien niet politiek, maar alles aan het lichaam is politiek voor mij. Ik raakte geïnspireerd door en artikel dat zei ´je kan de vraag over wat filosofie is niet stellen voordat je oud bent´. Toen maakte ik BuddyBody en bedacht me hoe de vervorming van het lichaam heel mooi is en dat je niets over het lichaam kunt zeggen voordat je oud bent. Ik liet de BuddyBody hun vorm organisch aannemen. Ik maakte een structuur, maar had verder geen invloed op hun vorm. Het is net zoals de natuur. Lichamen zijn hetzelfde, maar tegelijkertijd ook heel verschillend. BuddyBody kan van alle kanten bekeken worden, en dat vind ik ook belangrijk. Ik wil niets forceren, dat is het interactieve van dit kunstwerk. Ik heb er nu zeven, maar het idee is om er meer te maken die ik in een natuurlijke omgeving kan plaatsen zoals op gras. 

Mijn partner Nicolas manenti is ook kunstenaar, en Monsieur Loyal is een reactie op een kunstwerk van hem. Het werk van hem heet ´Moot´ en is een constructie van twee houten trappen die tegenover elkaar staan, met een microfoon aan elke kant. Mensen kunnen op de trappen staan, maar elkaar niet zien.  Ze kunnen dus tegen elkaar praten, zonder elkaar te zien. Mijn antwoord hierop was Monsieur Loyal. Het is een hologram met dramatische gebaren en leidt de discussie tussen twee sculpturen, dit zijn de witte handen. Het representeert debatten en discussies in de media. In de hedendaagse media praten we met emojis en daarom heb ik de handen wit gehouden zoals klassieke sculpturen. Monsieur Loyal wijst en bedoelt te zeggen ´praat, praat!´ Maar het gesprek vindt nooit plaats. Het is een kritische blik naar de maatschappij, omdat belangrijke gesprekken niet plaatsvinden. Ik heb dus drie werken tentoongesteld die allemaal een andere vorm van uitwerking hebben. Dat vind ik het mooie. 

Kunst gaat om vrijheid, en de weg naar vrede is ruimte geven naar mensen. In de kunstwereld wordt er die ruimte gegeven, en ik maak daar veelvuldig gebruik van.´

Dit interview is vertaald vanuit het Engels. 

Cultureel coördinator Alette Geerts vertelt over de organisatie van de expositie en de Galatea Foundation.

Bekijk de video hieronder:

Over de auteur

Juna Patterer

Mijn naam is Juna, ik ben negentien jaar en studeer journalistiek aan de Hogeschool van Utrecht. Naast het schrijven van artikelen voor Slotstad Nieuws, houd ik een persoonlijk blog bij waar ik voornamelijk schrijf over mentale gezondheid en ook gastbloggers uitnodig hun persoonlijke verhalen te delen. Ik hoop mij verder te kunnen ontwikkelen als schrijver en deze ambitie te volgen, waarheen deze mij ook mag leiden.

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *