Een rookvrije generatie in 2040, hoe wil de overheid dit doen?

Een rookvrije generatie in 2040, hoe wil de overheid dit doen?

Jaarlijks sterven meer dan 20.000 mensen in Nederland door roken of meeroken, meldt de Rijksoverheid. Volgens cijfers van het CBS en Trimbos-instituut rookt in 2019 meer dan een vijfde van de volwassen Nederlanders nog. De overheid en zeventig andere maatschappelijke organisaties streven daarom samen naar een rookvrije generatie in 2040.

Om deze doelen te bereiken zijn er maatregelen opgesteld in een Nationaal Preventieakkoord.  Een aantal van deze maatregelen zijn al in werking gegaan. Zo zijn de stations sinds 1 oktober 2020 rookvrij en zijn de accijnzen dusdanig verhoogd dat een pakje sigaretten van twintig stuks nu 8 euro kost. Rookwaren zijn in supermarkten uit het zicht gehaald en er zijn rookvrije zones ingesteld.

2000 tot nu

Al decennialang is de overheid bezig om het percentage rokers in Nederland te laten afnemen. Het aantal rokers is dan ook in de afgelopen twintig jaar gedaald, zoals in grafiek hieronder te zien is. In 2000 rookte nog 32,1% van de Nederlandse volwassen bevolking en in 2019 was dat 21,7%.

Datavisualisatie door Pleun de Ruiter

Maar de overheid wil naar een percentage van 5% of lager toe. Een van de middelen om roken terug te dringen is al jaren het verhogen van de accijnzen. In de wetenschappelijke literatuur wordt een stapsgewijze verhoging van de prijs van tabaksproducten beschouwd als de meest effectieve beleidsmaatregel om het aantal rokers te verlagen, zegt het Trimbos-instituut. Sinds juli 2000 is tabak meer dan drie keer zo duur geworden, volgens het CBS.

De verhoging van de accijnzen leiden vaak tot verhoging van de verkoopprijzen. In grafiek hieronder is te zien hoe de prijzen van een pakje Marlboro in de afgelopen twintig jaar is gestegen en zie je de rode lijn van het percentage rokers in Nederland nog lopen.

Datavisualisatie door Pleun de Ruiter

Effectieve maatregelen

Toch zien we in de grafiek dat het percentage rokers in Nederland tussen 2012 en 2015 niet daalt maar juist stijgt, ondanks de toename van de prijs. Esther Croes, arts-epidemioloog bij het Trimbos-instituut, kan dit verklaren. Volgens het onderzoek van het Trimbos-instituut, loopt de daling in de vraag niet gelijk met de stijging van de prijzen. “Dus wanneer de prijzen stijgen, zal het aantal rokers niet evenredig dalen. Daarnaast hebben we een prijselasticiteit van 4%. Dat betekent dat het aantal rokers met 4% daalt wanneer je de prijs van de pakjes met 10% omhoog doet. De prijstoename was de periode van 2012 tot 2015 dus veel te gering. Een pakje met een euro verhogen, zoals op 1 april 2020 gebeurde, dat gaan mensen echt in hun portemonnee voelen.”

De daling van het percentage rokers is volgens Croes dus te verklaren door een samenhangend pakket aan maatregelen. Met één maatregel krijg je het aantal rokers niet omlaag. “De accijnsverhoging is een zeer effectieve maatregel, maar zou zonder de andere maatregelen niks doen.”

Het RIVM geeft in het Nationaal Preventieakkoord aan dat het verhogen van een pakje sigaretten tot 10 euro in 2023 nodig is om de doelstelling in 2040 te halen. Dit is een forsere prijsstijging in vergelijking met de (tientallen) jaren hiervoor. Croes legt uit waarom de overheid niet eerder met zulke strenge maatregelen kwam. Accijnsverhoging is een bron van inkomsten bij ministerie van financiën en dat heeft jarenlang de boventoon gevoerd. Pas sinds minister Blokhuis staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is en de kabinetsplannen zijn gepresenteerd, wordt accijnsverhoging voor het eerst heel duidelijk ingezet voor gezondheidsoverwegingen.”

Toekomst

Als de evaluatie van 2021 het toestaat, zal een pakje sigaretten in 2023 dus 10 euro gaan kosten. Daarnaast zal de overheid de komende jaren nog allerlei andere maatregelen treffen om haar doelen te kunnen bereiken. Zou dit ‘samenhangende pakket aan maatregelen’ dan voldoende zijn voor de overheid om haar doelen te kunnen bereiken? “Dat is een goede vraag. Het RIVM heeft alle maatregelen van het preventieakkoord laten doorrekenen. Zij zegt dat het haalbaar is om in ieder geval die 5% rokers te bereiken, wanneer we alle maatregelen in het preventieakkoord goed naleven en maximaal bereiken. Maar 0% rokende jongeren of zwangere is niet haalbaar. Dan moeten we harder werken”, aldus Dr. E.A. Croes.

Over de auteur

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *