De troostende werking van muziek op dat tergende gevoel van liefdesverdriet

De troostende werking van muziek op dat tergende gevoel van liefdesverdriet

Betraande ogen, eindeloos gesnik, een flinke bak ijs op schoot, ziedende woede of juist een angstaanjagend leeg gevoel. Dat kan liefdesverdriet allemaal zijn. Een medicijn voor een gebroken hart zou daarom ideaal zijn. En misschien bestaat dat wel -en ligt het ook nog eens voor het grijpen- want meeschreeuwen met ‘All By Myself’ of ‘I am Still Standing’ kan een enorme opluchting zijn. Niks is lekkerder dan jezelf helemaal laten gaan op een liedje als je liefdesverdriet hebt. Maar zou muziek ook daadwerkelijk troost kunnen bieden, en sterker nog gaat je verdriet sneller misschien sneller over als je naar muziek luistert die jij mooi vindt?

‘’Het verliezen van een geliefde is een vorm van rouwen. Een belangrijk persoon verdwijnt uit je leven en je moet een nieuwe manier vinden om door te gaan, net zoals bij het verlies van een dierbare’’, zegt liefdesverdrietpsycholoog Hester Schaart. ‘’Het is een verlieservaring die je echt een plek moet geven, en als dat niet lukt kan je ook fysieke klachten ervaren.’’ Om de precieze werking van muziek op liefdesverdriet te kunnen definiëren, moeten we eerst helder krijgen wat liefdesverdriet is en vooral: wat het doet.

‘’Liefdesverdriet tast veel meer in je brein aan dan je denkt’’, zegt Hester Schaart, die 5 jaar geleden een kliniek heeft opgericht speciaal voor mensen die lijden aan een gebroken hart. Er worden hersengebieden aangeraakt die ook worden aangetast als je last hebt van lichamelijke pijn. Daarom kan je ook fysieke klachten krijgen na een gebroken hart, dit blijkt uit een recent wetenschappelijk onderzoek van The Rutgers University in New Jersey. Schaart vult het onderzoek graag aan: ‘’Eigenlijk is liefdesverdriet vergelijkbaar met een verslaving, als je verslaafd bent aan alcohol of drugs– en je stopt Cold Turkey- vraagt je brein daar ook constant naar’’.

Als je verliefd bent maak je een overdosis aan gelukshormonen (dopamine) aan, en als die liefde abrupt wegvalt, vraagt je brein daar nog steeds naar. Die constante drang naar dopamine schakelt een bepaalde hersenzone uit; het gebied dat zorgt voor onder andere motivatie, energie-opbouw en de wil om doelen te bereiken. Ook zorgt het dopamine-tekort ervoor dat je emoties niet goed in balans blijven, blijkt uit de studie van New Jersey. Dus het kan heel goed zijn dat je na een relatiebreuk grenzeloos gedrag vertoont. ‘’Dit is dus te linken aan een ernstig dopamine tekort en hierdoor is de kans dat groter dat je depressieve klachten krijgt,’’ zegt Schaart.

‘’Liefdesverdriet werkt net als een verslaving, als je verslaafd bent aan alcohol of drugs– en je stopt Cold Turkey- vraagt je brein daar ook constant naar’’ – Schaart

Hille Koppen is neuroloog in het Haga-ziekenhuis in Den Haag. Hij heeft onderzoek gedaan naar neurologische verbindingen in je brein in tijden van rouw en verlies; ‘’Je brein creëert een neurologische verbinding bij elke activiteit die je in je leven uitvoert. Als je zo’n activiteit met enige regelmaat uitvoert wordt die verbinding sterker. Op diezelfde manier maakt je brein ook verbindingen aan voor je relatie, hoe langer je met iemand samen bent en leeft, hoe sterker die verbinding wordt’’, aldus Koppen. Hij benadrukt dat als je geliefde wegvalt, je brein moet wennen aan een andere manier van functioneren, en dat kan best lang duren.

Het is nu twee weken uit met Liza (26) en haar vriend. Na zo’n vier jaar relatie besloten zij er samen een punt achter te zetten. ‘’Het werkte gewoon niet meer, we leefden volledig langs elkaar heen en ik zag dat hij niet meer gelukkig was. Dat idee van ‘altijd bij elkaar blijven’ vervaagde en er bleef slechts een illusie over’’. Nadat Liza en haar vriend het uit hadden gemaakt kon ze niet meer helder nadenken; ‘’Het is zo’n raar gevoel want ik weet dat het zo beter is. Ik weet dat ik gelukkiger word en hij ook, maar toch kan ik nog steeds niet normaal eten, drinken en slapen. Het lijkt wel alsof mijn brein alleen nog maar aan hem kan denken, terwijl het al zo lang niet meer goed ging. Ik weet het, maar mijn hart weet het niet. Mijn hersenen nemen mij in de maling en dat is erg moeilijk.’’

Hille Koppen vertelt dat het mensenbrein eigenlijk uit twee delen bestaat, een hoogontwikkeld brein en een primitief brein; ‘’Het primitieve brein wil je geliefde terug, omdat het de kans op voortplanting niet zomaar wil opgeven. Als het tot dit gedeelte van het brein doordringt dat je je geliefde niet meer terugkrijgt en je kan dat geen plek geven, kan je depressief worden. De oude, onbruikbare en ongeschikte liefde moet uit je leven worden gebannen en dat kan alleen als je die persoon gaat associëren met pijn en depressieve gevoelens.’’ Als je geen afscheid neemt kunnen die depressieve gevoelens aanhouden, laat je het verdriet wel toe, dan stel je jezelf open en creëer je ook weer ruimte voor een eventuele nieuwe partner.

‘’Het lijkt wel alsof mijn brein alleen nog maar aan hem kan denken, terwijl het al zo lang niet meer goed ging. Ik weet het, maar mijn hart weet het niet. Mijn hersenen nemen mij in de maling en dat is erg moeilijk.’’ – Liza

Hoe je het snelst over je gebroken hart heen komt? ‘’Tijd. Tijd is de allerbeste remedie voor liefdesverdriet, want het gaat over. Een nieuwe liefde werkt soms ook, want dan wordt die dopamine weer aangemaakt. Alleen je moet je niet te snel vergrijpen aan een nieuw liefje, want je moet jezelf wel de tijd gunnen om het te verwerken,’’ zegt Schaart. In principe gaat -zoals Schaart zegt- een gebroken hart inderdaad over, maar niet altijd. In sommige gevallen komt een ‘gebroken hart’ echt voor. Dit heet het Tako Tsubo Syndroom (Cardiomyopathie) Door plotselinge stress of emotie kan er een bepaalde stof (catecholaminen) vrijkomen in je bloed en dat kan ervoor zorgen dat de linkerhartkamer minder gaat werken. Het hart krijgt letterlijk een permanent litteken. Volgens de hartstichting krijgen vrouwen vaker te maken met dit syndroom. Tussen de 3 en 17 procent van de patiënten overlijdt binnen vijf jaar en 90 procent is dus vrouw en in 70 procent van de gevallen is de oorzaak te herleiden tot het verliezen van een geliefde.

Gelukkig heeft Liza daar nog geen last van; ‘’Mijn behoeftes verschillen heel erg per dag, soms vind ik het fijn als er vrienden langskomen, soms wil ik mijzelf afzonderen met heel veel snoep en zielige films’’. Liza vindt dus troost in verschillende dingen; vrienden, films, eten, afleiding en ook in muziek; ‘’Ik was twee jaar geleden op vakantie in Costa Rica met mijn ex-vriend; we hadden een auto gehuurd en in die huurauto zat een oude CD van The Beatles vast – hij ging er met geen mogelijkheid uit- toen hebben wij de hele vakantie ‘Eight Days A Week’ gehoord’’. Liza kan nu niet meer normaal naar dit liedje luisteren; ‘’Ik krijg een flashback en ik kom dan heel moeilijk uit dat verdriet. Ik weet niet of ik ooit nog normaal naar dit liedje kan luisteren. Wel vind ik het fijn om in andere muziek weg te kwijnen, ‘formidable’ bijvoorbeeld van Stromae. Ik voel zijn pijn.’’

Wij waren geweldig, geweldig, jij was geweldig, ik was rampzalig, wij waren geweldig-  Stromae

Het ene liedje werkt dus troostend voor Liza en het andere niet. Dit komt omdat muziek is gekoppeld aan het hersengebied dat emoties aanstuurt. Het hele brein wordt geactiveerd bij het luisteren van muziek. ‘’ Als de muziektonen binnenkomen worden deze doorgestuurd naar de temporale kwab, deze kwab is betrokken bij gehoor, geheugen en taalfuncties. De verbindingen van de functiesystemen in de hersenen zorgen ervoor dat je stemming kan veranderen, wanneer het gestimuleerd wordt door muziek,’’ Aldus neuroloog Hille Koppen. Uit een wetenschappelijk onderzoek van het Mexicaans Medical & Biological Research Center blijkt dat er dopamine vrijkomt in je hersenen als je naar muziek luistert die je goed vindt. Dezelfde dopamine waar je hersenen om vragen als je last hebt van liefdesverdriet. Het onderzoek toont aan dat dit geluk-hormoon depressieve klachten kan verminderen. Muziektherapie wordt ook steeds vaker toegepast in Nederland. De therapie bestaat uit het luisteren maar ook het maken van muziek, tijdens het luisteren/maken krijgen de patiënten vragen over hun klachten/trauma’s. De muziek kan bepaalde emoties opwekken en je dus ook vrolijker maken en helpen relativeren.

Het is nu een half jaar uit met Thijs (28) zijn vriendin. Hij heeft soms nog steeds last van zijn liefdesverdriet. Met behulp van het liedje ‘Ze Huilt Maar Ze Lacht’ van zangeres Maan heeft hij zijn verdriet sneller kunnen verwerken.

‘’Muziek heeft een positief effect op de hersenen; muziek wordt ook steeds vaker gebruikt om herinneringen op te wekken bij mensen met Alzheimer, hierdoor is een aantoonbare verandering te zien in de grijze stof van de hersenen. Hetzelfde geldt voor kinderen, als kinderen vanaf jongs af aan een muziekinstrument bespelen wordt de ontwikkeling in het communiceren en controleren van emoties aanzienlijk beter’’, zegt Koppen. Bij het gebroken hart van Liza werkt het luisteren naar muziek verschillend, dit komt omdat het liedje ‘Eight Days a Week’ van The Beatles een sterke herinnering met zich meebrengt, benadrukt Koppen. Daardoor wordt het gekoppeld aan fysieke omstandigheden, en brengt het je terug naar een bepaalde situatie. ‘’Het voelt heel verdrietig, maar eigenlijk is het een goed ding – want je laat je emoties toe, en dan verwerk je het sneller’’.

Gemaakt door Sterre Wind

Het is dus duidelijk te zien in de hersenen wanneer je last hebt van liefdesverdriet en dus ook wanneer je naar muziek luistert. Er is een vraag naar dopamine en die kan dus worden aangevuld door mooie muziek. De vraag is alleen, werkt het altijd? De Vlaamse muziekfilosoof Tomas Serrien verdiept zich al een aantal jaren in de troostende werking van muziek. Hij schreef twee boeken over muziek en het brein en geeft regelmatig lezingen over dit onderwerp. Serrien vertelt dat je je echt beter kan voelen als je naar muziek luistert wanneer je je verdrietig voelt; ‘’Muziek geeft een bepaalde geborgenheid. Als we naar muziek luisteren die we mooi vinden komen er bepaalde stofjes vrij, zo ook oxytocine -het knuffelhormoon- dit is een stof dat ook vrijkomt als je een knuffel krijgt van je geliefde. Dat verklaart waarom je een soort geborgenheid ervaart wanneer je naar muziek luistert”

‘’Muziek oordeelt niet en geeft geborgenheid’’ – Serrien

Als Liza naar het liedje ‘Formidable’ luistert, gebeurt er iets in haar. Ze kan het tien keer achter elkaar luisteren en ook al verstaat ze geen Frans; ze zingt elk woord foutloos mee. ‘’Ik kan mij vinden in die tekst. Dat je je zo wanhopig voelt, dat je alles voor diegene over hebt. En ik vind het een fijn idee dat andere mensen zich ook precies zo voelen, dat geeft troost.’’ Tomas Serrien zegt dat muziek inderdaad heel troostend kan werken; ‘’We hebben verschillende behoeftes als we verdrietig zijn. Bijvoorbeeld hebben we behoefte aan genegenheid en aan aanraking. Muziek lijkt die behoefte aan aanraking te kunnen bevredigen’’. Of iedereen dit kan ervaren ligt een beetje in het midden. ‘’In principe kan iedereen dit gevoel ervaren maar het is natuurlijk wel zo dat je de muziek moet toelaten tot je emotie en dat ook fijn moet vinden. Niet iedereen vindt het even prettig om geconcentreerd naar muziek te luisteren, sommige uiten liever hun emotie in iets anders, bijvoorbeeld in sporten of in koken…’’, aldus Serrien.

Lieke (23) heeft vier jaar een gelukkige relatie met haar vriend. Op een dag ervaarde zij -uit het niks- een vreselijke onzekerheid en twijfel. Ze wist niet zeker of ze nog bij hem wilde blijven, ze kon niet meer eten, drinken of slapen. Ook dit is een vorm van liefdesverdriet. Het liedje ‘Just Give Me A Reason’ van Pink en Nate Ruess hielp haar hierdoor heen.

Als je dus affiniteit hebt met muziek kan het dus helpen als een middel tegen liefdesverdriet. Je laat het verdriet toe en dat werkt in het verwerkingsproces. Als je geliefde wegvalt voelt dat als afkicken van een verslaving. De hersenen vragen constant om het gelukshormoon en met mooie muziek maak je die dopamine juist aan, dus in die zin heeft het een aanvullende werking. Muziek versterkt je emoties en laat ook je verdriet toe. Je kan je -als het ware- verdrinken in je verdriet en je daarna beter voelen. Voor mensen die niet van muziek houden uiten hun verdriet in iets anders. Ook is ‘mooie’ muziek natuurlijk voor iedereen anders, liedjes worden vaak geassocieerd met een herinnering -zoals bij Liza- zij kan nu nog steeds niet naar The Beatles luisteren; ‘’Als ze er wel klaar voor is, en ze laat het toe, voelt ze zich waarschijnlijk een beetje beter’’, zegt muziekfilosoof Tomas Serrien. ‘’Er zit ook een verschil in de emotie die je voelt, bij Liza zou het dus waarschijnlijk werken als het zou proberen maar bij andere mensen werkt het weer om te dansen of keihard mee te schreeuwen met een dansplaat, want dan komen er in principe dezelfde stoffen vrij’’.

Dus, voel jij je verschrikkelijk omdat je de keuze hebt gemaakt om je geliefde te verlaten? Ben je gedumpt of is er iemand plotseling weggevallen?  Voed je brein af en toe met een mooi liedje waar jij je prettig bij voelt, zo gun je jezelf een iets pijnlozer verwerking van het nare leed dat je zo intens bezighoudt…

Over de auteur

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *