Gentrificatie leerde ik kennen als iets waar je automatisch tegen was, waarbij yuppen de vijand zijn. Koppen zoals \u2018Grote steden veranderen in enclaves voor de rijken\u2019, \u2018Mensen worden als ratten weggejaagd uit hun woningen\u2019 of \u2018Voor veel van mijn buren is de blonde bakfietsmoeder geen symbool van onschuld en neutraliteit\u2019 riepen sterke emoties bij me op. Het beeld dat ik had, was dat deze nieuwkomers bewust gentrificatie bevorderden en daarmee een bestaande cultuur kapotmaken \u2014 een cultuur waarin sociale verbondenheid essentieel is om te overleven in armoede.<\/p>\n
Termen zoals \u2018ratten\u2019<\/em> of \u2018blonde bakfietsmoeder\u2019<\/em> dragen bij aan stereotypering en het simplificeren van complexe problemen. Ze cre\u00ebren een \u2018wij tegen zij\u2019-gevoel, waarbij oude bewoners en nieuwkomers lijnrecht tegenover elkaar staan.<\/p>\n Deze emoties maakten dat ik de noodzaak voelde om de volksbuurtcultuur vast te leggen, voordat gentrificatie hier schade aan zou richten. Maar na enig onderzoek ontdekte ik dat deze cultuur al jaren aan het veranderen is. En dat er niet \u00e9\u00e9n schuldige is in dit algehele proces maar dat het een samenkomst is van beleid, een veranderende leefstijl, globalosering, migratie en economische factoren.<\/p>\n Gentrificatie <\/strong><\/p>\n Mijn bekendheid met volksbuurten komt ook mede door gentrificatie en de berichtgeving hierover. Sinds dat gentrificatie in 2009 voor het eerst in de krant stond is er volgens Cody Horstenbach, stadsgeograaf, een stijgende trend in het gebruik van de term. De meest voor de hand liggende verklaring is dat gentrificatie zelf veel vaker voorkomt. Waar dit proces eerst in een paar buurten plaatsvond, is het lastig om oude stadsbuurten te vinden die niet ver-yuppen. Daardoor is gentrificatie veel zichtbaarder geworden wat de toenemende aandacht verklaart. Een ander onderdeel is dat niet alleen de armere mensen in verdrukking komen, ook voor middeninkomers wordt het lastiger om betaalbare woonruimte te vinden. Hieronder bevinden zich veel hoogopgeleiden met creatieve beroepen, waaronder journalisten. Zij geven vervolgens aandacht aan dit proces in hun werk. Omdat zij zelf, of mensen in hun directe omgeving, er mee te maken krijgen.<\/p>\n Imago Volksbuurten <\/strong><\/p>\n Documentaires zoals Cr\u00e9me de la Crooswijk<\/em> en de Instagram-serie De Yup en de Jordanees<\/em> van Kiki Bosman bieden een inzicht in het veranderende imago van volksbuurten en de impact hiervan op de bestaande cultuur. In Cr\u00e9me de la Crooswijk<\/em> wordt de Rotterdamse buurt omschreven als rauw, gezellig, authentiek en echt. De yuppen die aan het woord komen zitten in een net geopend caf\u00e9 en benadrukken dat ze niets moeten hebben van het hippe bakfiets-imago. Maar wanneer ze de keuze krijgen tussen dit nieuwe caf\u00e9 en het traditionele buurtcaf\u00e9 tegenover, kiezen ze zonder aarzelen voor het hippe alternatief.<\/p>\n Instagram-blogger Kiki Bosman legt als Brabander haar integratie in de Jordaan vast. In haar serie komt ze in contact met karakteristieke Jordanezen die telkens zorgen voor een lach. Haar luchtige en humoristische video\u2019s laten de Jordaan zien als een buurt vol bijzondere, warme persoonlijkheden en versterken daarmee het nostalgische beeld dat tegenwoordig aan volksbuurten wordt gekoppeld.<\/p>\n Gentrificatie zorgt niet alleen voor spanning tussen oude en nieuwe bewoners, maar biedt soms ook een brug tussen twee werelden die eerder langs elkaar heen leefden. Door interactie leren nieuwe bewoners de normen en waarden van de wijk kennen. Toch blijft de vraag of dit proces leidt tot behoud van de oude volksbuurtcultuur, of dat die uiteindelijk verdwijnt.<\/p>\n Volgens Teun van der Ende, onderzoeksjournalist gespecialiseerd in stedenbouwkunde, spelen stijgende huurprijzen en de beperkte regulering van verhuurders hierin een grote rol. Veel stadsbewoners worden gedwongen naar omliggende wijken te verhuizen. De combinatie van een verbeterend imago en hoge huurprijzen in stadscentra maakt dat volksbuurten aantrekkelijker worden voor nieuwe groepen bewoners en gentrificatie versnelt. De oorspronkelijke cultuur komt hierdoor onder druk te staan. Als er geen goede balans wordt gehouden, heeft dit nadelige gevolgen voor de oorspronkelijke bewoners die de opwaardering niet kunnen bijbenen en hun belangrijke sociale constructies worden verbroken.<\/p>\n Geschiedenis Volksbuurten<\/strong><\/p>\n Vroeger werden volksbuurten gezien als ongezond, gevaarlijk en armoedig. Deze plaatsen stonden symbool voor de negatieve kanten van de industri\u00eble samenleving: overbevolking, sociale ongelijkheid, slechte hygi\u00ebne en criminaliteit. Dit beeld was niet alleen een reflectie van de werkelijke omstandigheden, maar werd ook versterkt door de heersende sociale normen en stigmatisering van de lagere klasse.<\/p>\n Door de opkomst van fabrieken en industrie\u00ebn ontstonden er veel arbeidskansen in steden. Boeren werden aangetrokken door de mogelijkheid om in de industrie te werken. De bestaande huizen konden die toestroom niet aan, waardoor steden snel overvol raakten. Arbeiders wijken werden gebouwd als goedkope en snelle oplossingen om de groeiende arbeidersklasse te huisvesten.<\/p>\n Deze wijken waren niet alleen een praktische oplossing voor de toestroom van arbeiders, maar ook een instrument om de sociale hi\u00ebrarchie en controle te behouden. Volgens de hogere klassen waren de arbeiders asociale die zich niet in het stadsbeeld moesten mengen. Door ze in aparte wijken te huisvesten was het \u2018probleem\u2019 opgelost.<\/p>\n Hoewel arbeiderswijken bedoeld waren om controle te houden en orde te scheppen, leidden de slechte omstandigheden juist tot veel armoede, sociale spanningen en criminaliteit. Dit versterkte de negatieve reputatie van deze wijken, wat ervoor zorgde dat overheden maar weinig investeerde in verbetering.<\/p>\n De volksbuurtcultuur is voor een groot deel ontstaan uit de moeilijke omstandigheden waarin arbeiders leefden. Juist omdat ze dagelijks te maken hadden met armoede, onzekerheid, en weinig hulp van buitenaf, waren bewoners van arbeiderswijken vaak op elkaar aangewezen. Deze gemeenschappelijke strijd tegen de omstandigheden leidde tot een unieke sociale dynamiek en een sterke onderlinge verbondenheid.<\/p>\n Cultuur Volksbuurten <\/strong><\/p>\n De inwoners van volksbuurten zaten allemaal in hetzelfde schuitje. Ze werden door de dominante cultuur afgewezen en zo ontstond er een eigen cultuur. De volksbuurt stond bekend om hun sterke gemeenschapsgevoel en onderlinge solidariteit. Buren hielpen elkaar bij tegenslagen en hielden een oogje in het zeil, wat vooral belangrijk was in tijden van armoede en onzekerheid.<\/p>\n Een onderdeel hiervan is dat de straat diende als verlengstuk van het huis. De huizen waren klein en benauwd voor de hoeveelheid mensen die er woonde en vaak onhychi\u00ebnisch. Voor de deur zitten bood ook een gelegenheid om in contact te blijven met buren, nieuws te delen en kinderen in de gaten te houden terwijl ze buiten speelden.<\/p>\n Het grote verschil tussen volksbuurten en de bredere stad is vooral te vinden in de gemeenschapszin en de nauwere sociale netwerken van volksbuurten, waar bewoners elkaar goed kennen en vaak voor elkaar zorgen. In de stad heerst vaker anonimiteit, is er een snellere levensstijl en zijn mensen meer gefocust op individuele vrijheid dan op gemeentelijke betrokkenheid.<\/p>\n Anja van Bekhoven spreekt over de cultuur die heerst in de Gorzen, een Schiedamse volksbuurt.<\/p>\n