{"id":19748,"date":"2025-06-13T02:00:55","date_gmt":"2025-06-13T00:00:55","guid":{"rendered":"https:\/\/svjmedia.nl\/specialisaties\/?p=19748"},"modified":"2025-06-13T14:47:32","modified_gmt":"2025-06-13T12:47:32","slug":"onderweg-zonder-kaart","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/svjmedia.nl\/specialisaties\/19748\/onderweg-zonder-kaart\/","title":{"rendered":"Onderweg zonder kaart"},"content":{"rendered":"

Het nieuws over het uiteenvallen van de PKK* brengt me terug naar de gangen van mijn middelbare school. Niet vanwege geopolitiek, maar door de herinnering aan die ene vraag: \u201cWat is Koerdistan? Bestaat dat eigenlijk wel?\u201d Soms volgde er een grap over bazooka\u2019s en dat Koerden helemaal niet bestaan. Ze waren niet gemeen bedoeld, maar ze raakten iets wat ik zelf nauwelijks begreep. Ik denk vaak aan kinderen van migrantenouders. Vooral als het land van hun ouders in het nieuws is. Alsof je er iets over moet kunnen zeggen, terwijl je het zelf nog aan het uitzoeken bent.<\/strong><\/p>\n

*De PKK, opgericht in 1978, kondigde onlangs aan de gewapende strijd grotendeels te staken en zichzelf deels te ontbinden. De organisatie wil zich verder richten op een geweldloze en democratische koers.<\/em><\/p>\n

Naarmate ik ouder werd, raakte ik steeds nieuwsgieriger naar de plek waar mijn ouders vandaan kwamen. Ik begon vragen te stellen, en de herinneringen die dan werden opgehaald, waren niet altijd vrolijk. Vaak begonnen die gesprekken luchtig, maar al snel dwaalden ze af naar verhalen over vluchten, angst, verdriet en oorlog. Soms werd er gehuild, en ik voelde de spanning in de kamer. Het raakte me zo dat ik soms probeerde het gesprek terug te sturen naar iets lichters. Het verdriet in de ogen van mijn ouders vond ik moeilijk om te zien.<\/span><\/p>\n

Tijdens de covid-periode herinner ik me dat ik mijn frustratie uitsprak over het opgesloten zitten. Dan kreeg ik opmerkingen als: \u201cWees blij, je hebt tenminste een dak boven je hoofd. Toen ik op school zat, viel er een bom op het schoolplein. Tien kinderen waren dood.\u201d Op zo\u2019n moment dacht ik: ok\u00e9, ik snap het, ik heb het inderdaad heel goed vergeleken met wat jullie hebben meegemaakt. Maar mag ik me dan niet ook gewoon even rot voelen? Zulke opmerkingen zorgde voor schuldgevoel en dat heeft lang aan me geknaagd. Inmiddels zie ik dat mijn ouders verleden in combinatie met mijn eigen heden onderdeel zijn geworden van de zoektocht naar wie ik ben. En ik besef des te meer hoe gelukkig ik ben met mijn leven.<\/span><\/p>\n

Ik ben mijn ouders ontzettend dankbaar. Zij hebben mij opgevoed in een land dat ze voor hun komst in de jaren 90 niet eens konden aanwijzen op de kaart. Ze hadden geen idee hoe systemen hier werkten, ze waren de taal niet machtig en ze moesten het in het begin doen met weinig geld. Ondanks alles hebben ze mij de beste jeugd gegeven die ik me kan voorstellen. <\/span><\/p>\n

Tegelijkertijd maakt het me nieuwsgierig: hoe gaan andere jonge Koerden om met diezelfde vragen, diezelfde spanning tussen dankbaarheid, schuldgevoel en het zoeken naar je plek?<\/span>
\n<\/span>Om daarachter te komen, sprak ik met Zara Arif uit Amsterdam en Deelan Baziany uit Saskatoon, Canada. Geen van ons is een blauwdruk voor de diaspora, maar in onze twijfels, keuzes en herinneringen klinken misschien wel herkenbaarheden die jongeren met een migratieachtergrond kunnen herkennen.<\/span><\/p>\n

Spons
\n<\/strong>Op school zei Zara dat ze uit Irak kwam. Niet uit schaamte, maar omdat ze niet beter wist. \u201cPas toen familie zei: \u2018Zeg gewoon dat je Koerdisch bent\u2019, begon ik dat te doen.\u201d Zelf vermeed ik het ook vaak bewust als kind, zeker bij de Turkse kapper. Deelan, opgegroeid in Canada, vertelde dat zijn zus zich ooit voorstelde als Armeens. \u201cWant dat is tenminste te plaatsen, en de Kardashians zijn het ook.\u201d Hij was de enige Koerd op school. \u201cOmdat het eindigde op -stan, werd ik gewoon \u2018de bruine jongen\u2019. Er werden bomgrappen gemaakt. Osama-grapjes. Niet met haat, maar het liet sporen na.\u201d<\/span><\/p>\n

Op het Koerdisch Filmfestival zag Zara een documentaire over Halabja. Ze hield haar handen voor haar ogen tijdens het laatste halfuur van de film. \u201cIk kreeg buikpijn omdat ik het zo zielig vond. Direct na de film werd er een groot feest gegeven. Iedereen ging dansen. Verdriet \u00e9n veerkracht in dezelfde ruimte, dat is \u00f3\u00f3k Koerdisch zijn.\u201d Ze vertelde ook hoe nieuws over Palestina of Syri\u00eb haar fysiek kan raken. \u201cIk ben een spons. Als mijn ouders iets vertellen over vroeger, voel ik dat in mijn lichaam. Ik zuig helemaal dat gevoel op als een spons\u201d Deelan vertelde dat zijn vader ooit tussen neus en lippen door zei dat hij een bombardement overleefde. Zijn moeder ging in therapie, zijn vader niet. \u201cIk heb veel last van schuldgevoel als ik bedenk wat mijn ouders hebben meegemaakt.\u201d<\/span><\/p>\n

Intergenerationeel trauma en het belang van verhalen
\n<\/strong>Dr. Bareez Majid, onderzoeker aan de Universiteit Leiden gespecialiseerd in trauma in de Koerdische context, benadrukt dat het niet alleen de directe ervaringen van geweld en verlies zijn die hun sporen nalaten, maar juist ook het zwijgen binnen families. Dat zwijgen is vaak geen bewuste keuze, maar een manier om met pijnlijke herinneringen om te gaan, en tegelijk een bron van verwarring voor de volgende generatie. Veel Koerdische jongeren groeien op met verhalen die slechts half worden verteld, met emoties die voelbaar zijn maar zelden benoemd. Volgens Majid werkt deze stilte als een onzichtbare draad door het leven van kinderen en kleinkinderen, waardoor verdriet, angst of schaamte soms zonder woorden wordt doorgegeven.<\/span><\/p>\n

Dit gebrek aan openheid wordt nog versterkt doordat Koerden in Europa vaak nauwelijks terug te vinden zijn in offici\u00eble archieven of publieke verhalen. Hun geschiedenis blijft op de achtergrond, niet alleen in de samenleving, maar ook binnen families. Majid ziet hierin een dubbele onzichtbaarheid: enerzijds het zwijgen thuis, anderzijds het ontbreken van een plek in het grotere verhaal van Europa. Juist daarom pleit ze voor een \u2018critical archive\u2019, een plek waar verhalen niet alleen worden bewaard, maar ook gedeeld en ingezet om generaties te verbinden en herstel mogelijk te maken.<\/span><\/p>\n

Majid onderscheidt in haar werk twee vormen van trauma-overdracht. De eerste noemt ze apostrofisch trauma: herinneringen die als het ware \u2018spreken\u2019 vanuit het verleden, zelfs als je ze niet zelf hebt meegemaakt. De tweede is phantomisch trauma: pijn die niet wordt uitgesproken, maar als een schaduw blijft hangen in het dagelijks leven. Voor deze begrippen baseert Majid zich op het werk van Marianne Hirsch, die het idee van \u2018postmemory\u2019 ontwikkelde: herinneringen die via verhalen, stiltes en emoties aan volgende generaties worden doorgegeven. \u201cTrauma is niet lineair,\u201d zegt Majid. \u201cHet komt terug, via een geur, een nieuwsbericht, een film. Het is iets wat zich blijft verplaatsen, soms onzichtbaar, maar altijd aanwezig.\u201d<\/span><\/p>\n

Bekijk hier de korte explainer-video over intergenerationeel trauma <\/strong><\/span><\/p>\n