{"id":22153,"date":"2026-01-22T19:43:11","date_gmt":"2026-01-22T18:43:11","guid":{"rendered":"https:\/\/svjmedia.nl\/specialisaties\/?p=22153"},"modified":"2026-01-25T19:33:03","modified_gmt":"2026-01-25T18:33:03","slug":"van-covid-project-tot-blijvend-initiatief-kunst-als-handreiking-tegen-eenzaamheid-onder-ouderen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/svjmedia.nl\/specialisaties\/22153\/van-covid-project-tot-blijvend-initiatief-kunst-als-handreiking-tegen-eenzaamheid-onder-ouderen\/","title":{"rendered":"Van covidproject tot blijvend initiatief: kunst als handreiking aan eenzame ouderen"},"content":{"rendered":"\n

Een deelnemer werkt thuis aan haar opdracht van Kunst door de Brievenbus. Beeld: Amphion Cultuurbedrijf. <\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Op een stille middag valt er een envelop op de deurmat. Geen rekening of reclame, maar een creatieve opdracht: teken je uitzicht. Voor veel ouderen is zo’n simpel moment meer dan een bezigheid. Het is een teken dat iemand aan ze denkt. In een samenleving waarin eenzaamheid onder ouderen een zichtbaar probleem is, zoeken zorg- en cultuurinitiatieven naar nieuwe manieren om contact te maken. Kunst blijkt daarin een betekenisvolle rol te spelen. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Kunst als ingang<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Om ouderen te bereiken die zichzelf niet snel aanmelden voor hulp om eenzaamheid aan te pakken, ontstaan er welzijnsinitiatieven. Een voorbeeld daarvan is Kunst door de Brievenbus, een project waarbij ouderen thuis creatieve opdrachten ontvangen via de post. Het initiatief werd tijdens de coronapandemie opgezet in Doetinchem en gaat in januari 2026 haar zesde editie in, verspreid over meerdere gemeenten in Nederland, zoals Zutphen, Houten, Woerden, Voorst en Alphen aan de Rijn.<\/p>\n\n\n\n

Voor deelnemers die het prettig vinden om samen te werken met andere deelnemers, stellen sommige gemeenten, waaronder Woerden, de plaatselijke bibliotheek open als ontmoetingsplek voor Kunst door de Brievenbus.<\/p>\n\n\n\n

Initiatiefnemer Maria van der Post zag hoe kunst kon functioneren als een veilige ingang om eenzaamheid bij ouderen aan te pakken. “Het hoeft niet groots of perfect te zijn. Het gaat erom dat iemand even wordt aangesproken, dat er iets gebeurt in huis.” De opdrachten zijn bewust eenvoudig: tekenen, schrijven of kijken, geen les of prestatie.<\/p>\n\n\n\n

Volgens Van der Post zit de kracht niet alleen in het maken, maar ook in het contactmoment. Vrijwilligers bezorgen de opdrachten aan huis en maken een praatje aan de deur. “Dat kleine contact is vaak net zo belangrijk als de kunst zelf.” Sinds de coronaperiode is het project in sommige gemeenten al meerdere keren verlengd vanwege het succes in aanmeldingen.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Een steeds zichtbaarder probleem<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

“Veel ouderen zijn omringd door mensen en voelen zich t\u00f3ch eenzaam,” zegt Monique Kingma, docent en onderzoeker aan de Hogeschool Utrecht (HU). In haar onderzoek Handen ineen tegen eenzaamheid<\/a><\/em>, die werd uitgevoerd in de gemeente Woerden, wordt duidelijk dat eenzaamheid vaak schuilgaat achter oppervlakkige contacten. “Het gaat niet om het aantal mensen om je heen, maar om de kwaliteit van de verbinding.”

Kingma benadrukt dat eenzaamheid een complex begrip is. Er wordt onderscheid gemaakt tussen sociale eenzaamheid, het gemis van een netwerk en emotionele eenzaamheid: het ontbreken van een hechte, betekenisvolle band. Juist die laatste vorm blijft vaak onderbelicht volgens Kingma.<\/p>\n\n\n\n

Eenzaamheid onder ouderen is geen nieuw verschijnsel, maar de omvang ervan wordt steeds zichtbaarder. Uit een onderzoek van het CBS<\/a> naar eenzaamheid in 2024 blijkt dat mensen van 65 tot 75 jaar (16%) zich sterk sociaal eenzaam voelen. In het jaar daarvoor <\/a>stond dat percentage op 12,8 procent. Volgens het CBS ervaart een deel van deze groep zelfs een sterke vorm van sociale of emotionele eenzaamheid.<\/p>\n\n\n\n

Volgens een onderzoek<\/a> van Nivel, het Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg, is eenzaamheid een complex en veelzijdig probleem. Het onderzoek, dat in 2019 werd uitgevoerd, stelt dat er verschillende vormen van eenzaamheid bestaan die ieder om een eigen aanpak vragen. Volgens het onderzoek is de kans op eenzaamheid in de afgelopen jaren toegenomen, waarin de coronacrisis dit verder heeft versterkt. De inzichten laten zien dat plaatselijke en landelijke initiatieven tegen eenzaamheid effectiever kunnen zijn als ze meerdere vormen van eenzaamheid meenemen. Daarnaast bevestigt onderzoeker Monique Kingma dat ouderen zich schamen als ze eenzaamheid ervaren, dat komt volgens haar door een individualistische cultuur die we in Nederland kennen. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Luister hier naar een reportage waarbij een inkijk wordt gegeven bij een samenkomst van Kunst door de Brievenbus in de bibliotheek van Woerden. Tekst gaat verder onder de reportage. <\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n