{"id":422,"date":"2026-09-10T12:12:59","date_gmt":"2026-09-10T10:12:59","guid":{"rendered":"https:\/\/svjmedia.nl\/spotlight\/?p=422"},"modified":"2026-09-10T17:28:57","modified_gmt":"2026-09-10T15:28:57","slug":"laagterecord-leervaardigheid-nederlandse-15-jarige","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/svjmedia.nl\/spotlight\/422\/laagterecord-leervaardigheid-nederlandse-15-jarige\/","title":{"rendered":"Laagterecord leervaardigheid Nederlandse 15-jarige"},"content":{"rendered":"

Foto: Pexels<\/em><\/p>\n

Geschreven door: Tim Lutters<\/em>
\nVerleden dinsdagochtend werden de nieuwe PISA-2025-resultaten gedeeld en wederom duikelt Nederland een nieuw dal in. Met maar liefst 39% van de 15-jarigen die het basisniveau niet haalt, betekent dit een nieuw laagterecord in Nederland. Daarmee dreigt een groot deel van de jongeren laaggeletterd de middelbare school te verlaten. Maar wat zijn hier eigenlijk de gevolgen van?<\/strong><\/p>\n

\n

 <\/p>\n

Gevolgen voor deze jongeren
\n<\/strong>\u201cHet is heel zorgelijk als 40% van de jongeren kans loopt om laaggeletterd het onderwijs te verlaten. Dan is dat echt zorgelijk\u201d, zegt Tamar van Gelder, directeur van Stichting Lezen.<\/p>\n

 <\/p>\n<\/div>\n

\n

We hebben nu al 3 miljoen laaggeletterden in Nederland. Dat heeft effect op de economie, op de maatschappij, op het individu. Maar een laaggeletterd door het leven gaan, betekent dat je niet mee kunt doen aan de maatschappij. Je wordt onzeker, raakt grip op de zaken kwijt en laaggeletterdheid leidt sneller tot persoonlijke financi\u00eble problematieken. Schuldenexpert Nadja Jungmann toonde in haar onderzoek\u00a0<\/span>De nieuwe kleren van de keizer<\/em>, namens de Universiteit van Amsterdam, aan dat een laaggeletterde in Nederland naar schatting twee tot drie keer zo vaak financi\u00eble problemen of schulden oploopt als iemand met voldoende lees- en rekenvaardigheid.<\/p>\n

 <\/p>\n<\/div>\n

\n

\u201cZelf maak ik me erg zorgen over het samenleven\u201d, vertelt Van Gelder. \u201cIk gun eigenlijk iedereen dat hij zelfvertrouwen heeft, dat hij een prettig, gelukkig mens is. En daar is werken, prettig werken en een baan hebben ook onderdeel van. Dus als wij een beetje gelukkig willen zijn als samenleving, is dit een hele zorgelijke ontwikkeling.\u201d<\/p>\n

 <\/p>\n<\/div>\n

\n

Volgens Van Gelder zit een groot probleem bij het Nederlandse onderwijs: onderwijs wordt vaak gezien als een kostenpost en niet als een investering voor de toekomst. \u201cDus ook als je kijkt naar kabinetsplannen, als die worden doorberekend, dan wordt het altijd gezien als kosten en niet als investeringen voor de komende jaren, de opbrengst is. Dus ik denk dat bij dat soort dingen onderwijs en dus ook lezen als een belangrijk aspect daarvan niet wordt meegenomen.\u201d<\/p>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\n

AI-Tools<\/strong>
\nDe OESO, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, is de uitvoerder van het driejaarlijkse PISA-rapport. Wat nieuw is in het rapport van dit jaar, zijn de ontwikkelingen van AI-tools. Kunstmatige intelligente programma\u2019s als ChatGPT kwamen pas in het najaar van 2022 op de markt en zijn in de vorige metingen nog niet meegenomen. Het aandeel \u201chasty readers\u201d \u2013 leerlingen die snel door een tekst gaan en een fout antwoord geven \u2013 is tussen 2018 en 2025 bijna verdubbeld, van ongeveer 7% naar 11%.<\/p>\n

 <\/p>\n

\n

Tamar van Gelder legt dit verder uit: \u201c\u00dcberhaupt de ontwikkelingen van schermgebruik, maar ook de ontwikkelingen van AI, maakt dat jongeren minder lezen, minder lange stukken, complexe teksten lezen. Dat maakt dat de leesvaardigheid ook minder wordt. Dus het werkt op elkaar in en je hebt juist die vaardige kiezenlezer nodig om een large language model, dus daar de uitkomsten van, te kunnen beoordelen. Dus als ik een vraag stel aan ChatGPT of Claude, dan moet ik dat ook kunnen beoordelen op waarheid en de bronnen kunnen beoordelen. En daar ben ik vaardig, heb ik die leesvaardigheid weer nodig. Dus het is van groot belang: voor de ontwikkeling van AI en het goede inzet van AI heb je ook die leesvaardigheid weer nodig.\u201d<\/p>\n

 <\/p>\n<\/div>\n

\n

 <\/p>\n

Het Nederland van morgen<\/strong>
\nVolgens onderzoeker Yra van Dijk kan deze ontwikkeling ook hevige consequenties hebben voor het Nederland van morgen en is het volgens haar vijf voor twaalf. Wanneer een groot deel van de Nederlandse bevolking niet bij machte is om met een kritisch vermogen verkiezingsprogramma\u2019s te lezen, worden dingen als politieke retoriek en onwaarheden die lekker klinken makkelijker om te geloven. Van Dijk benadrukt dat het altijd belangrijk is dat een samenleving tegen de gevestigde macht in kan gaan. \u201cAls je geen verkiezingsprogramma meer leest, ga je vanzelf stemmen op partijen die waarschijnlijk niet aansluiten bij jouw wensen en behoeftes.\u201d<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\n
\n
\n

Hoe nu verder?<\/strong>
\nVolgens Tamar van Gelder is er een samenhangend plan nodig voor de komende 5 \u00e0 10 jaar. \u201cJe hebt voldoende opgeleide professionals nodig die zelf ook lezen\u201d, zegt ze. Die aandacht moet volgens haar beginnen bij nul: thuis, in de kinderopvang, op school en op de leraaropleiding. \u201cHet gaat over ouders, dus heb je een rijke leesomgeving nodig.\u201d<\/p>\n

 <\/p>\n<\/div>\n

\n

Daarnaast moet het leesonderwijs anders worden ingericht. \u201cNiet zoals nu op deelprekken, dat het lezen apart gesegmenteerd is, technisch lezen, begrijpend lezen\u201d, legt Van Gelder uit. In plaats daarvan moet lezen gekoppeld worden aan kennis en betekenisvolle context, zodat het onderdeel wordt van alle vakken. \u201cDat zijn elementen om te zorgen dat we het tij kunnen gaan keren.\u201d<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Historische context: Nederland door je jaren heen en tenopzichte van andere landen<\/strong><\/em>
\nAfgelopen dinsdag werden de nieuwe PISA-2025-resultaten gepubliceerd, en die lieten voor Nederland een zorgwekkend beeld zien. Uit dit PISA-2025-rapport (uitgevoerd door OESO) blijkt dat 39% van de 15-jarigen, bijna 4 op de 10, niveau 2 niet haalt op het gebied van leesvaardigheid. Dat is het minimumniveau dat nodig is om volwaardig mee te kunnen doen in de samenleving.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n<\/div>\n

\n

Sinds het eerste PISA-onderzoek uitkwam in 2003, gaat het al achteruit met de leesvaardigheid van de Nederlandse 15-jarige. Toen, in 2003, scoorde nog 1 op de 7 onder het minimumniveau. Van 2003 tot 2012 stagneerden de schoolprestaties. Maar in 2015 steeg dit percentage tot 18%. Sinds dit jaar zijn de uitslagen iedere drie jaar dat ze uitkomen behoorlijk zorgwekkend: in 2018: 24%, 2022: 33% en dus de dinsdagochtend bekend geworden 39% in 2025. Waar Nederland aan het begin van dit decennium nog een van de beste was in leesvaardigheid, zakt Nederland nu verder weg ten opzichte van andere Europese landen.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n
\n
\n

 <\/p>\n

\n

Luister hier de audioreportage gemaakt door Tim Lutters over de teleurstellende PISA-2025 resultaten. In deze audioreportage worden bijzonder hoogleraar Roel van Steensel en onderzoeker en auteur Yra van Dijk:<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\n
\n
\n
\n