De Russisch orthodoxe kerk als wapen

De Russisch orthodoxe kerk als wapen

Iedereen is inmiddels bekend met de situatie in Oekraïne, er is oorlog. Religie is bijvoorbeeld ook een wapen. President Poetin zet de Russisch orthodoxe kerk in als een wapen, maar hoe?

De algemene geschiedenis

De Russisch orthodoxe kerk werd in 988 gevonden door grootvorst Vladimir I van Kiev, die het christelijke geloof tot staatsgeloof uitriep. Ongeveer in het midden van de 17e eeuw werd de kerk hervormd door de toenmalige patriarch, Nikon. Veel gelovigen betwijfelen de legitimiteit van de hervorming, en onder leiding van een toenmalige aartspriester zette ze zich hier tegen af. De strijd werd verloren, over oude riten en aanhangers werd een banvloek uitgesproken. Zij werden hiervoor vervolgd. Tot 1917 had de Russische kerk de titel; staatskerk; pas in 1905 werden ze officieel erkend door de regering.

In de tijd van het communisme riep de kerk dit uit als werk van de duivel, aangezien het tsaristisch bestuur (de manier van regeren in Rusland rond die tijd)  Gods wil was. 1917 werd het patriciaat opnieuw opgesteld en werd Tichon gekozen als leider. In deze tijd ontstonden er binnen de Russische kerk verschillende stromingen. Die stromingen keken ook verschillend tegen het communisme aan. De Tweede Wereldoorlog zorgde voor een ommekeer in de relatie tussen de kerk en de communistische machthebbers. In alle kerken moest er geboden worden, zodat het Rode Leger zou winnen. Ook werden zij opgeroepen de grenzen te beschermen en desnoods te verdedigen.

Na de Tweede Wereldoorlog werden kerken en kloosters vooral gerepareerd uit cultureel oogpunt, ook kwam er een storm niet-religieuze literatuur op. In de jaren 1988-1990 werden er enkele nieuwe kerken en kloosters gebouwd, en mochten de scholen godsdienstonderricht onderwijs geven. De Russische kerk groeide vanaf 1991, mede door de hulp aan de verarmende bevolking tijdens de Russische economische crisis.

Russisch orthodox in Nederland

Sinds eind 2017 leidt aartsbisschop Eliseos het aartsbisdom van Den Haag en Nederland. Er zijn in Nederland en België in totaal 20 parochies, één kapel en vier kloosters. In ’s-Gravenhage staat het eerste (Russisch-)orthodoxe klooster van Nederland en België. In Nederland wonen verschillende mensen de kerkdiensten bij, gelovigen van andere kerken en ongelovigen komen soms ook aankijken hoe het er daaraan toe gaat. In juni 2004 werd de eerste Russisch-orthodoxe kerk gebouwd in Nederland, de Alexander-Nevskikerk. De kerk staat aan de Schiedamsesingel in Rotterdam.

Experts over de inzet van de kerk

In een artikel van de Trouw, geplaatst op 6 maart 2022, staat dat de Russisch-orthodoxe kerk en het Kremlin steeds dichterbij elkaar komen te staan. Er was toen nog geen reactie gekomen van de kerk behalve dat het hoofd van de kerk, Kirill, die tegenstanders van Poetin: ‘krachten van het kwaad’ noemde. Binnen de kerk wordt er volgens Cyril Hovorun, hoogleraar ecclesiologie en oecumene aan het University Stockholm, een religieus nationalistisch narratief gevormd. Volgens het artikel kende Kirill en Hovorun elkaar en heeft Hovorun, Kirill destijds erop aangesproken, maar dat heeft niet geholpen.

Vanaf ongeveer 2012 in de kerk onder het mom van de ‘Holy Rus’ of ‘Russkii mir’ de Russische wereld gaan verspreiden. Hovorun zegt hierover tegen Trouw:” Ze maakten er een verhaal van west versus oost van en haalden de ideeën van Samuel Huntington erbij, over de botsing der beschavingen. Ze zeggen: wij zijn beter dan het Westen, want ons fundament is religie en spiritualiteit.” Er is een ‘wij’-‘zij’ strijd gaande volgens de ideologie. Ze laten Rusland beter voorkomen dan dat het is in de orthodoxe kerk, ze schilderen het Westen, de NAVO en vooral de Oekraïners af als ‘goddeloos en seculier’. De Russen zijn nu zo nationalistisch en egoïstisch geworden dat ze het territorium om zich heen zijn gaan innemen, vertelt Hovorun.

In een interview met Katya Tolstoj, Decaan Research Religion & Theology aan de VU, had zij het ook over de ‘Russkii mir’ en hoe belangrijk hij is voor Rusland. Het verhaal werkt als het ware als een soort katalysator tussen het Kremlin en de kerk. Ook wordt de oorlog in Oekraïne op alles, behalve Rusland, afgeschreven. Zo zei Kirill dat de mensen oorlog aan het voeren zijn omdat zij wel een Gay pride willen en de kerk niet. De Russisch orthodoxe kerk wordt als een soort propagandamachine ingezet, dat is hoe ze dit wapen gebruiken.

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *