Leren vallen en sterker opstaan: zelfverdediging voor lichaam en geest
“Hier leren vrouwen niet alleen zichzelf te verdedigen, maar ook sterker in het leven te staan.”
John Snijder leeft meteen op wanneer hij erover vertelt. Over zijn zelfverdedigingscentrum: Phoenix Systema. Trots laat hij de verschillende ruimtes van het pand zien. Ruime kleedkamers, een speciale cursuszaal, waar rijen ouderwetse houten schoolbankjes netjes staan opgesteld in een klassikale opstelling. Voorin de ruimte staat een oude televisie op een standaard “Hier geven wij de ‘save4life’ cursus, speciaal voor vrouwen. Ze leren hier slim te zijn zonder kracht te gebruiken”, zegt John. Achter de houten deur van de cursusruimte bevindt zich de sportzaal, die opvallend schoon is en fris ruikt. Op de grond ligt een strakke grijze mat. Aan de muur hangen een aantal posters met teksten als: ‘wie in zichzelf gelooft, hoeft zich nooit te bewijzen’ en ‘wie zijn eigen weg volgt verdwaalt nooit’. “Ik probeer zoveel mogelijk motiverende boodschappen op te hangen”, zegt John terwijl hij naar een oude houten gymbankje aan de zijkant van de zaal loopt om zijn telefoon te pakken.
Ondertussen druppelen de eerste deelnemers binnen, John geeft een zelfverdedigingsles aan zijn ‘Lady Warriors’ klas. “We hebben één iemand die niet komt”, zegt John. Hij heeft een ontwapenende rustige stem en een haast permanente glimlach. Ook de laatste deelnemers betreden de zaal “Is iedereen er klaar voor?” De groep knikt instemmend. “Mooi dan kunnen we beginnen”.
“Ademhaling is alles,” zegt John tegen de groep vrouwen die in een cirkel om hem heen staan. “Als je je ademhaling beheerst, heb je controle. En controle is de kern van alles wat we hier doen.” De vrouwen knikken en beginnen met de warming-up. Rondjes lopen en armen draaien terwijl je ‘bewust’ ademhaalt. “Over een paar weken schitter je helemaal,” zegt john bemoedigend tegen een deelneemster die een zucht laat.
Na de warming-up volgt een aantal eenvoudige verdedigingsbewegingen. John demonstreert hoe je jezelf losmaakt uit een greep. Hij pakt de arm van een deelneemster, draait deze in een gecontroleerde beweging en laat haar loskomen zonder al te veel moeite. “We gebruiken hier geen brute kracht,” legt hij uit. “De meeste aanvallers zijn mannen, en die zijn fysiek sterker. Het is niet eerlijk, maar het is wel de realiteit. Daarom richten we ons op mechanica: kleine bewegingen, slimme technieken.” De deur van de sportzaal zwaait abrupt open, een vrouw stapt haastig naar binnen, haar jas nog aan en een sjaal losjes om haar nek gedrapeerd. Ze kijkt verontschuldigend naar de groep. “Ik kom je even aantal verstoren,” zegt ze met een glimlach tegen John, terwijl ze haar jas uittrekt. John grijnst en geeft haar een knik. “Je bent precies op tijd voor de actie,”
Het verschil tussen kracht en techniek laat John zien in een oefening waarbij hij iemand met minimale inspanning naar de grond brengt. “Het is echt ‘pam pam’,” zegt hij, terwijl de vrouw met een doffe knal op de mat belandt. Ze lacht, enigszins geschrokken. “Nu jullie”.
Terwijl John attributen klaarzet voor de volgende oefening, vertelt hij hoe hij in 2018 begon met lesgeven in ‘Systema’. “Systema gaat verder dan zelfverdediging; het vermindert stress, maakt je soepeler en je bewegingen natuurlijker. Ademhaling is daarbij de verbindingsbrug tussen lichaam en geest.” Hij richt zich even tot een deelneemster om haar houding aan te passen. “Ik wilde iets zinnigs doen, vooral voor vrouwen. Ze krijgen vaak te maken met fysieke en mentale intimidatie. Ik dacht: hier kan ik een verschil maken.”
De onderlinge band tussen de deelneemsters is voelbaar. Een vrouw legt haar hand op de schouder van haar sparringpartner wanneer ze haar oefening afrondt, een ander knikt bemoedigend terwijl haar buurvrouw een greep probeert te perfectioneren. Aan de zijkant van de zaal wisselen twee vrouwen een aantal grappen uit, terwijl ze hun drinkflessen terugzetten op het oude houten schoolbankje. Er wordt gelachen, maar de concentratie breekt nooit volledig. “Een aantal vrouwen traint hier al jaren samen,” zegt John, terwijl hij toekijkt hoe de groep de oefening uitvoert die hij net heeft uitgelegd. “Er waren deelneemsters die in het begin niet alleen over straat durfde, nu komen ze hier zelf met de fiets naartoe, zelfs wanneer het donker is!”
Na afloop van de les verzamelen de vrouwen zich rond het houten gymbankje aan de rand van de zaal. Schoenen worden weer aangetrokken, sporttassen worden dichtgeritst, maar niemand lijkt haast te hebben om te vertrekken. Langzaam ontvouwen zich de verhalen van de deelneemsters die ooit de aanleiding vormden om hier te beginnen met lessen. Naast het bankje staat een vrouw met donkerbruine haren, haar staart licht in de war door de oefeningen. Zweetdruppels parelen op haar voorhoofd terwijl ze een slok water neemt. “Ik werkte met verslaafden en verwarde mensen,” zegt ze. “Soms kwam ik bij ze thuis, en dan lagen er samurai-zwaarden op tafel. Eén keer moest ik iemand tegenhouden die van een reling wilde springen. Zonder deze lessen had ik dat nooit gekund.”
In het midden van het bankje zit een jongere vrouw met een gezicht dat tegelijkertijd vrolijk en kwetsbaar oogt. Ze leunt wat achterover, tegen de muur aan, en begint te praten. “Ik heb een aantal hele nare aanvaringen gehad met mannen, daarom ben ik hier. Ik zat een keer in de bus en er was een man… hij viel me ineens aan.” Ze stopt even en richt haar blik naar een vaag punt op de vloer, alsof ze daar haar woorden vindt. “Ik kon nergens heen. Ik bevroor gewoon.” Een deelneemster buigt iets naar voren om het verhaal beter op te vangen, het bankje kraakt zacht door haar beweging. “Een andere avond was ik door de stad aan het fietsen, gewoon onderweg naar huis. Opeens kwamen er twee jongens op een scooter naast me rijden. Ze sneden me af en dwongen me te stoppen. Ze begonnen te schreeuwen. ‘Kutchinees!’ riepen ze.” Later kreeg ze paniekaanvallen. “Ik ben toen in therapie gegaan. EMDR en al die dingen. Ik weet niet hoe het werkt, maar je wordt er wel grappiger van.” De groep moet lachen. Een vriendin die naast haar zit, haakt in. “Toen ik haar verhaal hoorde, dacht ik: kan ik mezelf eigenlijk wel verdedigen? Het antwoord was nee.” Ze glimlacht. “Maar nu voel ik me een stuk sterker.”
Ondertussen komt de nieuwe groep van John de zaal binnen. “Moeten wij weg?” vraagt een deelneemster. “Blijf lekker zitten, dat is helemaal prima”, roept John vanaf de andere kant van de zaal.
Aan het eind van het bankje zit een vrouw, haar hoofd nog een beetje rood van de training. “Ja, ik heb…” Er valt een korte stilte. Ze kijkt naar haar knieën, haar stem breekt bijna wanneer ze vervolgt: “Zo, het is nog steeds best moeilijk om het te vertellen”, zegt ze zacht. “Ik ben seksueel misbruikt door een collega, Ik weet dat ik nee tegen hem heb gezegd, maar ik gaf mezelf toch de schuld.” Ze tilt haar blik weg van haar knieën en kijkt recht de zaal in. “Pas vijf jaar later, na het lezen van een zelfhulpboek, begon het echt tot me door te dringen wat er was gebeurd.”
De deelnemers staan op, jassen dichtgeritst, tassen over hun schouders. “Tot volgende week,” roept een van hen naar John, terwijl ze langzaam richting de deur bewegen.