Kerken in Nederland raken de aansluiting met jongeren kwijt. Voor veel traditionele kerken is een grote koerswijziging te ingrijpend: ze vrezen dat veranderingen de huidige leden zullen afschrikken. Daarom worden er steeds vaker nieuwe, eigentijdse kerken opgericht die zich specifiek richten op de jongere generatie. LUX, een pionierskerk in Den Haag, is daar een goed voorbeeld van.
Het is een koude winterse zondagochtend. De sneeuw die vannacht is gevallen ligt her en der nog op de daken maar het grootste deel is al gesmolten door de miezerige regen. Een kleine jongen, die net bij de grote kerkdeur kan, hangt met zijn volle gewicht aan de deurklink om de deur te openen. Hij heeft vanochtend met de sneeuw gespeeld, vertelt hij op een zachte, verlegen toon. Achter de kerkdeur staat de voorlichter van de kerk, een andere benaming voor dominee, hij zorgt dat de laatste spullen allemaal goed staan voor de dienst. De dienst begint pas om half twaalf. “Dat is een fijne tijd, vooral voor onze jonge doelgroep,” vertelt Rik Zwalua. Hij is de voorlichter van de LUX kerk in Den Haag.
De LUX kerk maakt deel uit van de overkoepelende organisatie Protestantse Kerken Nederland (PKN). Jaarlijks verlaten zo’n zestigduizend leden deze organisatie. Lang werd gedacht dat dit kwam doordat oude leden overleden. Echter bleek uit onderzoek in 2019 dat dit voor slechts veertig procent geldt. De andere zestig procent gaat op eigen benen uit de kerk, meestal op jonge leeftijd. Dit zou betekenen dat er over 20 jaar geen jongeren meer in de kerk zit. De PKN wil om deze reden meer aandacht steken in kerken die zijn gericht op jongeren, LUX is daar een voorbeeld van. LUX probeert jongeren aan te spreken door de dienst iets te moderniseren. “We doen wel traditionele dingen die met een dienst te maken hebben, we steken een kaarsje aan, er is een stilte, we zingen, we bidden en lezen uit de bijbel en er is een zegen op het einde, dat is alles wat in een traditionele kerk ook gebeurt. Tegelijkertijd willen we ook een vertaalslag maken om te kijken hoe we dichter bij de mensen kunnen komen. En dat het meer gaat over het alledaagse leven. Dat kan je door middel van muziek doen, in de choreografie en ook in de taal die je gebruikt” legt Zwalua uit.
Voor de dienst begint zijn de eerste mensen al aan het koffiedrinken, “de koffie is erg lekker hoor!” zegt de enige man op leeftijd. Anderen groeten de mensen die binnenkomen en wensen ze een fijne zondag, een paar kinderen zijn met elkaar aan het spelen. “LUX is een erg hard groeiende kerk” vertelt Marco Rot, de kerkrentmeester. “In dit gebouw zitten twee kerken, daar profiteren ze beiden van. En door het groeien van LUX kan ook in de toekomst het gebouw onderhouden worden”.
De dienst, die bij LUX viering wordt genoemd, begint met het aansteken van een kaars, als blijk dat God aanwezig is. De gemiddelde leeftijd in de kerk zal niet hoger liggen dan 30. Tijdens de eerste tien minuten druppelen nog een paar laatkomers binnen, zij voegen zich gauw naast hun vrienden op de banken. De viering opent met een muzikaal duo: een gitarist en een zangeres. Samen zingen ze moderne liederen zoals het opwekkingslied ‘Hoe groot is uw trouw, o Heer’ en ‘Uit de diepte’ van Psalmen voor Nu. Het laatste lied heeft iets melancholisch en de zaal zingt en beweegt gemoedelijk mee op de melodie.
“Ik wil het graag met jullie hebben over Jozef” begint Zwalua. De kerkzaal is erg groot, en verre van gevuld. Om die reden zit iedereen aan de linkerkant van de zaal. Zwalua staat vlak voor de eerste rij banken, “dit doe ik uit gelijkwaardigheid, ik heb een andere rol maar ik ben niet meer”. Hier vertelt hij het verhaal van Jozef in de put. “Jozef had dromen, hele grote zelfs, deze vertelt hij maar wat graag in geuren en kleuren aan zijn familie. De 11 broers van Jozef -van vier verschillende moeders- hebben het niet zo op Jozef. Ze haten hem zelfs. Jozef is het lievelingetje van hun vader Jacob, die deze liefde ook uit door aan Jozef veel mooiere kleding te geven”. Zwalua maakt een grapje over het aantal vrouwen van Jacob, “dat zou in deze tijd niet kunnen”. Op een PowerPointpresentatie laat hij de familieverhoudingen zien en legt hij uit waarom iedereen nou zo jaloers is op Jozef. “Rachel, de moeder van Jozef, is de lievelingsvrouw van Jacob. Elke zoon van Jacob aast op diens erfenis, hij is al een erg oude man. De broers willen van Jozef af dus besluiten ze hem in een put te gooien en hem te verkopen als slaaf. Zijn ‘prinsenkleding’ geven ze aan hun vader Jacob, ze vertellen dat Jozef is verscheurd door een wild dier. Ruben, zoon van Leah, probeert op zijn manier ook iets goeds te doen voor zijn moeder zodat zij meer gezien wordt door Jacob. Ruben is alleen niet zo handig want hij heeft seks gehad met Bilhah, zij is een van zijn stiefmoeders”. Zwalua legt uit waarom hij dit vertelt, “op alle manieren zijn die familieverhoudingen scheef maar ik denk dat het helpt om dit te benoemen, om te laten zien dat dit verre van perfect is”.
“Sommige mensen rijzen als een ster naar de top en zijn geliefd en gehaat. Andere willen succes en doen dit soms door middel van liegen en bedrog, zolang zij maar goed overkomen” eindigt de voorlichter zijn voordracht. Hij geeft de zaal vier lessen mee uit dit verhaal waar iedereen in duo’s over mag praten.
- Punt één: Wat draag jij mee?
Hier doelt Zwalua op het put moment. - Punt twee: de strijd om de eerste en beste plaats.
Zwalua vraag waarom mensen dit doen, is het uit onzekerheid of eigenbelang? Wat moet er plaats maken om jouw plekje veilig te stellen? - Punt drie: Hoe reageer je?
Als iedereen egoïstisch is, kun je dan net zo reageren als Jozef? Hij is betrouwbaar en probeert met liefde te winnen. - Punt vier: Waar is God?
God komt niet expliciet voor in dit verhaal, maar wel in de dromen van Jozef. Zo legt Zwalua uit, “de dromen van God kun je niet stoppen”.
Iedereen mag in duo’s vertellen wat hij of zij herkent in zijn eigen leven. Zo begint de zoektocht naar een maatje, onderling zorgen ze ervoor dat niemand alleen blijft zitten. “Deze gesprekken zijn er zodat je gezien bent en je stem gehoord wordt. En je hoeft het echt niet met elkaar eens te zijn”. Joachim, vertelt wat hij uit dit verhaal herkent in zijn eigen leven. Hij is een jonge man die communicatie heeft gestudeerd. Hij zegt dat hij geen dromen heeft maar wel ambitie, zou dat dan geen droom zijn vraagt hij zich af. Hij droomt wel van de beste plaats, hoofd van zijn communicatieafdeling. Alle vier de punten herkent Joachim erg sterk zegt hij, alleen wijdt hij hier niet over uit.
Na de duo opdracht, lopen de twee muzikanten weer naar voren, zij spelen het lied; God of the moon and stars. Het orgel wordt niet aangeraakt, “die wordt niet gebruikt, ik denk dat deze afstand schept,” legt Zwalua uit. “Het roept ook een bepaalde traditie op waar we juist afstand van willen nemen,”
Na een aantal liederen neemt Zwalua de agenda van de komende week door. Er is een bijbelcursus voor beginners, er zijn cursussen -tegen betaling- om te weten te komen wat het leven de moeite waard maakt, en er zijn tafelgesprekken waar mensen bij elkaar thuiskomen in groepjes van tien. “Er ontstaan hier vooral hechte vriendschappen,” zegt Zwalua ” een tweetal sport met elkaar, anderen doen een wijncursus samen en sommigen gaan vaker samen eten. Ik zie het eten ook heel erg als een activiteit waarbij je goed de grootste vragen van je leven kunt bespreken. Over je geloof, je twijfels of de liefde.”
De viering wordt afgesloten met een zegen door Zwalua, hij doet zijn armen omhoog en spreekt de kerkgangers toe. Zij nemen het met open armen en gesloten ogen in ontvangst. Met het laatste amen woord nog in de lucht gaat de menigte richting de koffie. Hier wordt nagepraat over de viering en over de komende week. Iddo, Art-Jan en Bram staan hier met z’n drieën te genieten van hun kopje filterkoffie. Zij zijn erg blij met de LUX kerk, ze komen alle drie van andere kerken en zochten meer jongere leden om mee op te trekken. Brams moeder is zelf predikant en had deze kerk aan hem aangeraden. Art-Jan vertelt met trots dat hij nog niet zolang geleden belijdenis heeft gedaan bij LUX, hij was een van de eerste die dit deed binnen de LUX gemeenschap.
De kinderen, die tijdens de viering zo netjes stil hebben gezeten, rennen door de grote kerkzaal. Lachend en gillend gooien ze de energie uit het lichaam om straks weer rustig naar huis te kunnen gaan.