Nobelprijzen uitgereikt, maar wie zijn de winnaars eigenlijk?

Nobelprijzen uitgereikt, maar wie zijn de winnaars eigenlijk?

Maria Ressa, winnares van de Nobelprijs voor de Vrede van dit jaar | Foto: ANP

De Nobelprijzen zijn weer uitgereikt. De ceremonie duurde van maandag tot en met woensdag en de winnaars ontvingen elk de prijs in hun eigen land. Deze prestigieuze prijzen worden al meer dan honderd jaar uitgereikt, toch zijn de winnaars vaak onbekenden voor het grote publiek. Daarom nemen we in dit artikel een kijkje naar de Nobelprijswinnaars van dit jaar.

Eerst een stukje geschiedenis. De Nobelprijs is een jaarlijkse prijs, die is ingesteld in 1895 in het testament van Alfred Nobel. Hij was een belangrijk Zweeds chemicus en was onder andere de uitvinder van het dynamiet. Voor hij overleed in 1896 liet hij in zijn testament bepalen dat van de rente van zijn kapitaal van circa 32 miljoen Zweedse kronen elk jaar op zijn sterfdag (10 december) vijf Nobelprijzen moesten worden uitgereikt. De prijzen moesten gaan naar ‘hen die in het afgelopen jaar aan de mensheid het grootste nut hebben verschaft’. En zo geschiedde het. In 1901 werden de eerste Nobelprijzen uitgereikt. De prijzen zijn ondertussen opgedeeld in zes categorieën: natuurkunde, scheikunde, geneeskunde, literatuur, vrede en sinds 1969 de prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie. Die laatste is ter herdenking van het 300-jarig bestaan van de bank ingesteld en is eigenlijk geen Nobelprijs.

Maria Ressa en Dmitri Moeratov zijn dit jaar de winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede. Deze prijs wordt ieder jaar toegekend door een comité van vijf leden van het Noorse parlement. Dit is overigens de enige Nobelprijs die wordt toegekend door een Noors instituut. Ressa en Moeratov zijn de winnaars dit jaar ‘voor hun inspanningen om de vrijheid van meningsuiting te bewaren’. In de Filipijnen is persvrijheid zeer lastig. In 2020 kregen twee journalisten nog tot zes jaar gevangenisstraf voor een artikel dat ze in 2012 schreven. De journalisten waren namelijk kritisch over de regering-Duterte. Een van deze journalisten was Ressa. Zij vecht al jaren in de Filipijnen als kritische journalist voor de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid.
Ook Moeratov is een kritisch journalist, werkzaam in Rusland. Hij is hoofdredacteur van Novaja Gazeta, een krant die beschouwd wordt als een van de weinige dagbladen in Rusland die onafhankelijke journalistiek bedrijven. De krant is dan ook al jaren doelwit van druk en bedreigingen. Zo zijn er in de laatste 30 jaar zes medewerkers vermoord. Ondanks dat blijft hij met zijn krant aandacht besteden aan onder meer corruptie bij de overheid en schendingen van mensenrechten.

Syukuro Manabe, Klaus Hasselmann en Giorgio Parisi hebben de prijs voor Natuurkunde gewonnen. Manabe en Hasselmann ‘voor hun onderzoek naar het betrouwbaar voorspellen van de opwarming van de aarde’ en Parisi ‘voor zijn onderzoek naar verborgen patronen in ongeordende complexe materialen, van atoomniveau tot op planetaire schaal’. Bij de uitreiking van de prijs legde de secretaris-generaal van de Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen, Göran Hansson, uit dat dit soort onderzoeken, als je het goed begrijpt, het mogelijk maken om situaties te voorspellen.

Benjamin List en David MacMillan ontvingen de Nobelprijs voor Scheikunde ‘voor het ontwikkelen van asymmetrische katalyse’. Het produceren van een kunstmatige smaaktstof of werkzame stof van een medicijn is soms een moeizaam proces, en daarom gebruikt men zogeheten katalysators. Die versoepelen dat proces. Vaak werden hiervoor enzymen gebruikt, maar die zijn groot en het proces is duur. Deze scheikundigen ontwikkelden onafhankelijk van elkaar een methode om dit efficiënter, goedkoper en milieuvriendelijker te doen. Hiervoor ontvingen zij de prestigieuze prijs.

De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde ging dit jaar naar David Julius en Ardem Patapoutian ‘voor hun onderzoek naar het waarnemen van temperatuur en aanraking door het menselijk lichaam’. Deze ontdekkingen deden Julius en Patapoutian al een aantal jaar geleden, maar het Nobelcomité kende de prijs nu pas toe omdat hun onderzoek van groot belang is gebleken voor ons begrip van de mens. Veel mensen hadden verwacht dat deze prijs dit jaar zou gaan naar onderzoek rond het coronavirus, maar vaak krijgen onderzoekers de prijs pas na een paar jaar als duidelijk is geworden hoe belangrijk het onderzoek was.

De Tanzaniaanse schrijver Abdulrazak Gurnah won de Nobelprijs voor Literatuur ‘voor zijn compromisloze en inleving in de effecten van het kolonialisme en het lot van de vluchteling in de kloof tussen culturen en continenten’. Veel van zijn fictieve boeken vinden plaats rond de Oost-Afrikaanse kustgebieden, waarbij zijn personages onderdeel zijn van een grote verandering in de wereld. De personages zijn vaak jonge mannen die na emigratie aansluiting missen met hun nieuwe omgeving. Vaak voelen ze zich ver van hun eigen identiteit. Gurnah liet op Twitter weten dat hij ‘deze Nobelprijs opdroeg aan Afrika, de Afrikanen en aan al mijn lezers’.

Over de auteur

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.