650 jaar stadsrechten: de historische gebouwen in Woerden en hun verhalen

650 jaar stadsrechten: de historische gebouwen in Woerden en hun verhalen

Molen de Windhond. Beeld: Stijn Zwaan

Tekst: Stijn Zwaan. Video: Floortje Dekker

Eindredactie: Wessel van Vliet

WOERDEN – Met het 650-jarig bestaan van Woerden komt veel historie. Door de vele oude gebouwen en historische bouwwerken kenmerkt de stad zich als waar geschiedkundige plaats met de nodige verhalen. Dit zijn de verhalen achter de gebouwen die de Woerdenaar elke dag ziet.

Vooral het oude stadscentrum staat vol met historische gebouwen. Velen hiervan dateren enkele honderden jaren terug, soms zelfs terug naar de Gouden Eeuw. Voor iedereen die elke dag langs deze gebouwen loopt maar nog nooit binnen een kijkje heeft genomen, hebben wij een tour langs deze verschillende toonaangevende locaties uitgezet.

Stadsmuseum

Voor velen waarschijnlijk bekend: het stadsmuseum in de binnenstad. Achter het Kerkplein gelegen, is het historische gebouw waar tegenwoordig tientallen bezoekers hun weg banen langs schilderkunst en oude boekwerken. Wat velen niet weten echter, is dat dit gebouw zelf ook al ver teruggaat in tijd. Een wat lugubere historie kenmerkt dit bouwsel in het centrum. “Vroeger werd hier recht gesproken”, aldus Ingrid van der Zon, medewerkster bij het stadsmuseum. Het gebouw dateert uit 1501, hoog in de middeleeuwen. Vooraan op de eerste verdieping is de rechtszaal gelegen. De uitgesproken vonnissen konden vervolgens direct tot tenuitvoerlegging worden gebracht: “Aan de voorkant van het gebouw staat een schandpaal. Mannen moesten erop staan en vrouwen eronder, we mochten natuurlijk niet onder de rokken kijken. Dan werden ze vastgeketend en bekogeld met tomaten en rotte eieren”, aldus Van der Zon. Niet extreem luguber zou je zeggen. Maar de voorkant van het gebouw had ook andere functies: “In de linker leeuwenkop op de gevel, zit een klein deurtje. Dit konden ze weghalen en een houten balk naar buiten duwen tot aan het gebouw aan de overkant. Daar werden mensen aan opgehangen, recht boven de straat.”

Naast de lugubere kant is er aan het gebouw zelf veel veranderd. “Waar nu de balie staat als je binnenkomt, stond vroeger al de muur van de achterkant van het gebouw”, zegt Van der Zon. Het gebouw was daarmee maar enkele meters diep. “Aan de buitenkant zie je verschillende jaartallen staan. Hier is toen bijgebouwd. Dat kan je ook zien aan de verschillende soorten stenen die zijn gebruikt.” Van der Zon meent dat het allemaal begon met een klein houten huisje. “Er waren veel branden natuurlijk, door kaarsen en haarden en dat soort dingen. Toen uitgevonden werd dat men met steen kon bouwen werd dit gelijk minder. Het is echt in veel facetten gebouwd.” Aan de zijkant van het gebouw is duidelijk te zien hoe er later in de jaren een woning achter is gebouwd. “Dit was de conciërgewoning, hij onderhield het gebouw en woonde hier met zijn familie.”

Kasteel van Woerden

Niet te missen is het oogpunt wanneer je de stad binnenkomt: Het kasteel van Woerden. Vrijwilliger Cees Vermeulen van organisatie Gilde Woerden zegt dat de bouw van het kasteel al rond 1407 begon, in opdracht van Jan van Beieren. “Zelf is hij hier nooit geweest. Hij werd ook wel ‘De Verschrikkelijke’ genoemd”, aldus Vermeulen. “Met opkomst van de waterschappen, had het kasteel jarenlang de functie om de dijkgraaf te zetelen. Verder hebben er heel veel mensen ingezeten. Het is een ziekenhuis geweest en er zijn ook legers die erin hebben gezeten. Tegenwoordig zit er horeca in en gedeeltelijk huisvesting voor geestelijk gehandicapten.” Door de jaren heen heeft het kasteel een verdedigende functie gehad tegen het bisdom van Utrecht. Montfoort was namelijk onder gezag van Jacoba van Beieren. “Zij was de nicht van Jan van Beieren. Deze twee hadden ruzie. Montfoort viel het kasteel regelmatig binnen. Er waren namelijk maar vijf mensen in dienst bij het kasteel om deze te verdedigen.”

Molen de Windhond

Iets minder oud is Molen de Windhond, aan de Wilhelminaweg. Gebouwd in 1755, was de molen drie generaties lang in bezit van de familie Hogendoorn. Opvallend is dat dit een van de weinige molens is die er zijn in Woerden. Het is de enige Korenmolen die te vinden is in de stad. Zoals de naam al suggereert vermaalt deze molen dan ook graan tot meel. Dit meel werd vroeger verkocht aan bakkers in de stad.

“Je moet je voorstellen dat alle bakkers rekenden op meel van de molen. Molenaars hadden een goede boterham”, zegt Vermeulen lachend. De stad had monopolie op windrechten, die zij maar aan enkele molenaars toebedeelde. Hiermee bleef het aantal molens beperkt en speelden molenaars elkaar op een gegeven moment uit door te concurreren. Waar de naam Windhond vandaan komt is niet bekend: “Dat weet eigenlijk niemand. Je hebt wel meer namen met wind voor molens, dat spreekt voor zich.”

Alle locaties zijn tegenwoordig nog steeds in gebruik en te bezoeken. Voor een historische trip om de stad beter te leren kennen, zijn deze alle drie de moeite waard en zeker niet te missen.

Over de auteur

Stijn Zwaan

Mijn naam is Stijn Zwaan, 21 jaar oud en student aan de School voor Journalistiek in Utrecht. Met enthousiasme en postiviteit breng ik het allerliefst echte verhalen naar boven en geef ik mijn eigen kleur aan het journalistieke veld. Van begin tot eind ben ik op zoek naar de waarheid zowel objectief als subjectief en maak ik de cirkel rond.

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.