Benedictus Spinoza vandaag de dag

Benedictus Spinoza vandaag de dag

De opvattingen van Spinoza komen voort uit de vragen: Wat is de zin van mijn bestaan, wat moet ik weten en wat moet ik geloven, hoe leid ik een goed leven en hoe ga ik de dood tegemoet. Deze opvattingen worden ook in het hedendaagse leven nog nageleefd. In een wereld met een tal van levensbeschouwingen, leeft ook de ziel van Spinoza voort.  

In een aflevering van NPO genaamd Durf te denken worden de opvattingen van Spinoza uitgebreid beschreven. Volgens Spinoza is god geen boven natuurlijk wezen, god valt samen met de natuur. Wat gebeurt heeft een natuurlijke verklaring. Er bestaan geen wonderen en geen toevalligheden. Deze god is dus onpersoonlijk en heeft niets met ons voor, maar we kunnen hem wel beter leren kennen door de wetten van de natuur te ontdekken. Hij stelt dat een religieuze tekst vol aannamen en tegenstijdigheden geen leidend beginsel kan zijn voor echte kennis en de waarheid.

Spinoza wil zijn opvattingen delen en schrijft het TTP en de Ethica. Beiden zijn anoniem gepubliceerd en na publicatie verboden. Het TTP is een van de oudste pleidooien voor vrijheid van meningsuiting die wij nu kennen. In zijn boek de Ethica probeert hij antwoord te geven op de vraag, ‘hoe goed of gelukkig te leven’. Het antwoord lijkt eenvoudig, we moeten doen wat het meest kenmerkend voor de mens is en dit is nadenken. Volgens Spinoza moeten we kennis verwerven, de reden volgen en ons niet mee laten slepen door emoties. De reden die Spinoza hoog acht staat vaak haaks op traditie en religie.

Spinoza zegt; ‘hoe mensen vaak over de werkelijkheid denken, is niet hoe de werkelijkheid is. Maar dat is hoe zij vinden dat hij zou moeten zijn’. Hij gaat ervanuit dat alles op de natuurwetenschappelijke manier gaat. Daarbinnen noemt hij een natuurwet wat hij benoemt, als het pogen van alles en iedereen om door te zetten. Hij denkt dat alles zo werkt, inclusief mensen. Hij zegt dat de niet adequate ideeën of niet rationele gedachten waarbij blijkt dat iemand niet snapt hoe de wereld in elkaar zit en hoe mensen in elkaar zitten, moet veranderen. Alles wat mensen doen heeft een oorzaak en verklaring, niks gaat vanzelf.

Spinoza is een van de grote denkers als het gaat over meningsuiting, hij heeft hierover over geschreven in zijn theologisch politiek traktaat. Hij zegt; ‘een land kan veilig en vrij leven wanneer er echt vrijheid van meningsuiting is. Je denkt wat je denkt, als een stroming de dominantie krijgt is dat niet goed’. Wel benoemt hij specifiek dat vrijheid van meningsuiting geen vrijheid van handelen betekent. Met reden dat dit de vrijheid van een ander belemmeren. Dingen zeggen mag, handelingen gaan volgens de wet.

Bij deze opvatting over vrijheid van meningsuiting plaatst Spinoza een kanttekening. Hij benoemt dat er ook taalhandelingen zijn. Het gaat dan niet om de boodschap van de mening maar om de manier waarop deze wordt geuit en de taal die wordt gebruikt. Wanneer het uit wraak voort komt en mensen smaad doet of onjuist bejegend, is dit niet geaccepteerd. Het kan geen oproep voor geweld zijn. Spinoza benoemt dat er altijd mensen zullen zijn die hun handelen afschuiven op een gerechtvaardigde meningsuiting. Hierover zegt hij dat we niet iets voor de mensheid gaan verbieden omdat er een klein groepje mensen misbruik van maakt met gevolgen. Deze risico’s moeten via een andere weg ingeperkt worden.

Maarten van Buuren (1948) Emeritus hoogleraar Moderne Franse letterkunde aan de Universiteit Utrecht, vertaalde als Spinoza kenner het laatst geschreven boek, waarin Spinoza zijn relevantie in ook de hedendaagse maatschappij naar voren komt. Uit zijn vertaling komt naar voren dat wij in actuele kwesties, advies van de beroemde filosoof Spinoza kunnen gebruiken. Van Buuren zegt het volgende: “Ik denk dat als hij nog iets langer had geleefd, hij in het politiek traktaat zou hebben betoogd dat ook in een democratie zo’n weegschaal, in de vorm van een volksraad, nodig is”. Wat interessant is aan de ideeën van Spinoza is dat hij zich buigt over politieke systemen in het algemeen. Dit noemt Van Buuren als reden dat in onze eigentijdse democratie Spinoza een spiegel voor kan houden.

Over de auteur

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *