Het begon met een paar dansjes, maar inmiddels beïnvloedt TikTok ook hoe jongeren praten. Woorden zoals rizz, delulu, slay en vibe, iedereen gebruikt ze online, ook in Nederlandstalige video’s. Engelse woorden op sociale media overspoelen de Nederlandse taal. Wat doet dat met onze taal en is dit een bedreiging of een verrijking?
Sociale media zijn niet weg te denken in de huidige samenleving. Nog nooit is het zo gemakkelijk om content te delen, van must-have-recepten tot de smeuïgste juice van je lievelingsinfluencer. Gebruikers nemen maar al te graag deze Engelse termen over. In een handomdraai kun je via je smartphone allerlei talen oppikken. “Taalverandering is natuurlijk van alle tijden. Het idee dat sommigen hebben dat sociale media nu heel sterk de taal beïnvloeden is overdreven, maar het is wel een aanjager van taalverandering”, vertelt Kristel Doreleijers. Zij is onderzoeker bij het Meertens Instituut. Ze houdt zich vooral bezig met jongerentaal en taalvariatie op sociale media.
“Vroeger had je face-to-face-contact nodig met een andere spreker om elkaar te horen en daar dingen van over te kunnen nemen. Nu kan dat gewoon vanachter je smartphone. Dus in die zin is het niet een nieuw verschijnsel, maar de manier waarop het gebeurt is simpelweg sneller”, aldus Doreleijers. Met andere woorden, sociale media zijn een soort katalysator voor taalverandering.
Engels in the spotlights
Het Nederlands is door de eeuwen heen veel veranderd. “Eind jaren nul, toen straattaal in opkomst was, kwam taalinvloed vooral uit migrantentaal. Dus er kwamen veel woorden uit het Surinaams, Marokkaans, Papiamento en ook wel wat uit het Engels. Maar je ziet nu dat de huidige jongerengeneratie veel van het Engels overnemen”, aldus Doreleijers. Maar liefst 979 Engelse woorden hebben een plekje bemachtigd in de laatste editie van de Dikke van Dale van 2022. Dat is zo’n 10% van het totaal aantal nieuwe woorden.
Enkele woorden die nu veel populariteit kennen zijn bijvoorbeeld ‘6 7’, ‘rizz’, ‘Ohio’ of ‘glamour’. “Iedereen kan ‘6 7’ roepen ongeacht de taal die ze spreken. Jongeren gebruiken deze termen natuurlijk in allerlei landen. Het is niet typisch iets Nederlands”, vertelt Doreleijers. Het Engels is momenteel een echte prestigetaal. “Niemand zal zich ervoor schamen of niet durven uit te spreken dat ze goed Engels spreken. Het Engels heeft gewoon meer prestige als tweede taal dan bijvoorbeeld het Marokkaans of Turks. Terwijl dat ook gewoon natuurlijk volwaardige talen zijn.”
TikTok
Met de komst van het platform TikTok in 2017 is taalverandering in een snelstroom beland. Het interessante eraan: de multimodaliteit. “Het spreekt jongeren blijkbaar erg aan: die combinatie van beeld, muziek en taalgebruik. Ook zijn de filmpjes vluchtig.” Tot nu toe is het overnemen van woorden en accenten niet weg te denken door sociale media. “Over het overnemen van grammaticale taaltrends is nog weinig bekend. Dit is omdat grammatica vaak onbewuster is en het duurt wat langer voordat dat echt verandert.”
Zorgen
Oudere generaties vinden vaak dat Nederlandstalige jongeren wel erg veel Engelse woorden gebruiken. Dat is niet helemaal terecht. Uit onderzoek van de Vrije Universiteit van Brussel gebruiken jongeren in algemene situaties in slechts 3% van hun zinnen Engelse woorden. Met vrienden gebruiken jongeren meer Engels woorden, namelijk in 7% van hun zinnen. Ze passen zich aan met wie ze spreken. “Mensen hebben het gevoel dat hoe ze vroeger het Nederlands hebben geleerd de juiste manier is, ook al verandert taal continu”, vertelt Doreleijers Er is ook veel discussie of sociale media de lees- en schrijfvaardigheden negatief beïnvloeden. De Radboud Universiteit heeft hier onderzoek aan gewijd. De onderzoeker keek naar het gebruik van chattaal en de invloed op de schrijfvaardigheid van jongeren. Wat blijkt: actief WhatsApp-gebruik leidt juist tot betere spelling in schoolteksten. Ook jongeren die sociale media actief en creatief inzetten, schrijven schoolteksten van hogere kwaliteit. “Je hebt die berichtgeving in de media dat de taalvaardigheid van jongeren daalt. Het wordt vaak in verband gebracht: de invloed van sociale media, de kortere aandachtspan en het feit dat jongeren minder goed kunnen lezen en schrijven. Daar is gewoon nog veel meer onderzoek voor nodig om dit te stellen,” vertelt Doreleijers.