Bij de parkeerplaats naast de IJsselhallen in Zwolle staat een handjevol auto’s. Binnen is het gevuld met enthousiaste kinderen en ouders zij aan zij. Twee zalen zijn gevuld met kraampjes met Pokémon-accessoires, stapels aan Funko-figuren en allerlei schattige kunst van prinsessen uit populaire videogames. Collect-a-Con is een evenement voor iedereen die liefhebber is van dit soort producten. Een groepje studenten ruilen hun gaming-cards onder het genot van koekjes. Op de achtergrond is popmuziek te horen, wanneer er twee mascottes door de Hanzezaal paraderen. Twee meiden verkopen fanart van onder andere: The legend of Zelda, Winx en de prinsessen van Super Mario. Voor dit evenement hebben de organisatoren opzettelijk gekozen voor een kindvriendelijk thema. Hier is geen ruimte voor geseksualiseerde personages. Buiten dit evenement zijn er genoeg hiervan te vinden. “Het ligt een beetje aan de game. Bijvoorbeeld bij de game Overwatch merk je dat achter de game voornamelijk mannelijke designers zitten. De nadruk ligt toch meer op het lichaam dan het personage”, vertelt videogameliefhebber en tevens kraampjeshouder India de Jong. Binnen het evenement zit het nog vol met overdreven schattige vrouwelijke personages. “Ik denk dat veel vrouwelijk design snel terugvalt op het cliché: je bent een tomboy of erg vrouwelijk.”

India de Jong (Links) en Merel Does. – Foto: Yim Goemans

Vrouwelijke personages in videogames

“Ik vind dit jammer. Dat soort personages mogen er heus zijn, maar tegenwoordig is het nog steeds zo dat dat soort personages vóóral bestaan”, aldus De Jong. Het is inmiddels nog voller in de zalen en velen nemen een kijkje bij het kraampje. De Jongs vriendin helpt ondertussen een stelletje. De meeste nieuwe games bevatten steeds meer vrouwelijke personages, maar dat is nog niet genoeg. “Als we het specifiek hebben over uiterlijk, dan ervaar ik die verandering niet zo. Als wordt bedoeld dat er de laatste tijd meer games uitkomen met vrouwelijke hoofdpersonages, dan kan ik dat snappen. Maar dat ligt ook vaak aan het genre van de game”, vertelt Merel Does, medekraampjeshouder en videogameliefhebber. Toch is er wel degelijk verandering aan het plaatsvinden in de gamingindustrie. “Ik denk dat nu het grote probleem is hoe gamers praten en schrijven over vrouwen”, Romy Halfweeg. Zij is consultant in de gamingindustrie en is ook comitélid bij het non-profit platform Games[4Diversity]. “Het is lastig om als vrouwelijke speler in online games zoals het schietspel Pub-G je welkom te voelen en mee te willen spelen. Je krijgt gewoon nog veel gezeik over je heen zodra mensen erachter komen dat je een vrouw bent.”

Trend

“Dit is misschien verassend, maar het gaat eigenlijk best goed met de representatie van vrouwen in videogames. Dit gesprek wordt vaak gevolgd. Ook buiten de videogamewereld, omdat daar nog een beeld is dat vrouwen alleen maar geseksualiseerd en geobjectificeerd wordt. Het is een stuk minder dan 10 jaar geleden toen het personage Lara Croft verscheen. Je ziet een stijgende lijn dat het beter wordt en dat er meer bewustzijn is onder gamemakers”, aldus Halfweeg. Er verschijnen steeds meer sterke en zelfverzekerde vrouwelijke personages. “het gaat niet meer per se om het feit dat ze een vrouw zijn. Het om de acties die zijn doen. Ook zijn er genoeg games waarbij je zelf je personage maakt.” Bij de gamers zelf is er echter nog genoeg werk aan de winkel. Als het gamerpubliek niet meegaat met de ontwikkelingen en deze niet voelen, verandert er in wezen weinig. “Persoonlijk heb ik niet iets gemerkt van een verandering. Het ligt eraan wat voor soort genre je leuk vindt. Ik was zelf vroeger fan van horror pixel role-playing games (RPG’s). Daar waren veel vrouwelijke personages te vinden. Bij schietspellen, waar mijn interesse niet ligt, vind je een stuk minder vrouwelijke personages”, aldus Does. Ook waren er tijdens het evenement nog zelfs opvallende vrouwelijke personages te vinden, ondanks de kindvriendelijke regel.

De andere kant van de medaille

De meeste vrouwelijke personages zijn gespaard gebleven tijdens dit evenement. Dit geldt ook bij hun tegenhanger, althans tot op zekere hoogte. “Je hebt nog steeds de vrouwen die wat meer geseksualiseerd en geobjectificeerd zijn. Denk aan personages in de game Genshin Impact. Aan de andere kant worden mannen ook geseksualiseerd. Dat wordt weinig gezegd, maar dat zijn vaak macho-mannen met overdreven veel spieren”, aldus Halfweeg. Zowel vrouwen als mannen krijgen het gevoel dat ze moeten conformeren aan een bepaalde standaard. “Dit is problematisch. Maar aan de andere kant vraag ik me af of dit game-eigen is. Dit soort gedrag zie je ook bij voetbal. Je wordt niet serieus genomen als vrouw. Dit is misschien een cultuurprobleem.” Beide partijen ervaren een nadeel. Wel is de ernst bij de één erger dan de ander. “Wat ik bijvoorbeeld een grappige ontwikkeling vind, is de ophef over de aantrekkingskracht van het mannelijke personage Ghost uit de game Call of Duty. Een groep mannen werd laatst boos toen de vrouwen over zijn aantrekkingskracht sprak. De groep vroeg zich af hoe vrouwen dat konden doen. Ze waren niet blij dat hij werd geobjectificeerd op het internet. Vrouwen hadden op hun beurt hard gewezen naar alle personages die mannen voor hen hadden verpest”, aldus Does.    

Nodige verandering

De gamingwereld is hard bezig om diversiteit en inclusiviteit te verbeteren. Als Halfweeg door de top 50 games gaat die in 2022 zijn uitgekomen, vertelt ze het volgende. “Er zitten bijna geen voorbeelden waarvan ik zou zeggen dat zij geseksualiseerd en geobjectificeerd zijn. Een fijne ontwikkeling.” Daarnaast werken steeds meer vrouwen in de gamingindustrie. Voorheen was het zo dat zij vaak uit de credits werden gehaald. Die tijden zijn voorbij. Het gaat de goede kant op. Er moet een hoop gebeuren om de ontwikkeling te laten stijgen. “Om het herkenbaarder te maken, kunnen gamemakers meer de zachte kant van vrouwen laten zien, en ook eigenlijk die van de mannen. Voor de speler zou het ook leuk zijn om meer de zachte kant te zien dan alleen de vechtkant. Verder moeten we er op waken en mensen erop aanspreken hoe er wordt gepraat en geschreven over games.” Geregeld zie je nog omslachtige reviews over vrouwelijke personages. Zo wordt zij omschreven als goed voer voor de ogen naast dat ze sterk en brutaal is. “Dat is gewoon onnodig. Of je moet het ook bij de mannen doen. Het is belangrijk als we elkaar erop aanspreken.”

Ondertussen helpt De Jong een meisje die geïnteresseerd is in het werk van haar en haar vriendin. De klant wijst naar een tekening van de prinsessen van Super Mario. Zij worden ontspannen afgebeeld hangend op de bank. “We hadden het nog onlangs over Peach en Daisy van Super Mario. Het leuke aan Daisy is dat ze wat stoerder is. Bij Peach denken mensen snel dat zij schattig, aardig en formeel is. Dan ga je een tennismatch met haar aan en is ze keihard bezig in te maken,” vertelt De Jong en kijkt naar haar medekraampjeshouder. Does is het met haar eens en knikt.

Van links naar rechts: tekening van Daisy, Peach, Rosalina en Pauline gemaakt door Merel Does. – Foto: Yim Goemans