Van mensenrechtenkampioen naar teleurstellende onderdrukker: Aung San Suu Kyi

Van mensenrechtenkampioen naar teleurstellende onderdrukker: Aung San Suu Kyi

Aung Sang Suu Kyi in het Internationaal Hooggerechtshof in Den Haag, 11 december 2019. Foto: Shafiur Rahman

Toen haar man in 1999 op zijn sterfbed lag, weigerde de Myanmarese oppositieleidster Aung San Suu Kyi naar het ziekenhuis in Londen te komen om afscheid te nemen. Suu Kyi mocht Myanmar van de militaire junta verlaten om hem te bezoeken. Toch ging ze niet, want dan zou ze haar strijd voor mensenrechten en democratie moeten opgeven. Haar man overleed niet veel later aan prostaatkanker, Ze hadden elkaar toen al vier jaar niet meer gezien.

Vind je het fijner om een podcast over dit onderwerp te luisteren? Dat kan ook. Hij duurt ongeveer elf minuten.

Dat ze bereid was haar naaste familie op te geven, laat zien hoe gedreven Aung San Suu Kyi vroeger was in haar geweldloze strijd voor democratie en mensenrechten. In die tijd was er een zeer streng militair regime aan de macht in het Zuidoost-Aziatische land, iets waar Myanmar-kenner en Amnesty International woordvoerder Elke Kuijper meer over kan vertellen.

‘’Het leger stond eigenlijk geen vrijheden toe: geen vrijheid van meningsuiting, geen vrijheid van vergadering. Er waren heel veel gewetensgevangenen in Myanmar. Er werden op grote schaal mensenrechten geschonden: er werd dwangarbeid ingezet, er waren veel kindsoldaten, allerlei gruwelijke dingen. Het was een beetje Noord-Korea, maar dan wat milder.’’

Aung San Suu Kyi was in die periode de belangrijkste oppositieleidster. Dankzij haar vreedzame verzet was ze erg populair onder het Myanmarese volk, en geliefd in de Westerse wereld. Suu Kyi werd bekend dankzij haar achternaam: haar vader speelde een belangrijke rol in de onafhankelijkheid van Birma, nadat het land lang een Britse kolonie was geweest. Hoe ze over kwam op anderen was ook handig. Kuijper: ‘’Ze heeft in Oxford gestuurd. En ze kwam natuurlijk altijd heel mooi over: de grote generaals, en dan een slanke, mooie dame die zich daar tegen verzet. Dat is natuurlijk een heel mooi beeld.’’

Voor haar inzet voor mensenrechten en democratie is ze overladen met prijzen. Zo ontving ze in 1991 de Nobelprijs voor de vrede. Van Amnesty International kreeg ze de Ambassador of Consciense Award in 2009. Dat is een prijs voor vooraanstaande vredesactivisten: andere ontvangers zijn Nelson Mandela en Malala Yousafzai. Kuijper vind het terecht dat ze deze prijzen ontving: ‘’Ze heeft echt heel veel opgegeven voor haar strijd, onder andere haar gezin. Ze is zeker een goede activist geweest.’’

Huisarrest

Voor veel Myanmarezen en de westerse wereld was ze een held, voor het Myanmarese regime een doorn in het oog. Het leger zette haar jarenlang onder huisarrest: in een periode van 21 jaar heeft ze 15 jaar lang thuis vastgezeten. Zelfs nadat haar partij, de National League for Democracy (NLD), in 1990 bijna 60% van de stemmen kreeg bleef ze vast zitten. De verkiezingen kwamen tot stand na massale demonstraties. Maar na deze uitslag werden de verkiezingen niet meer erkend en bleef het leger nog lang aan de macht.

Dat veranderde langzaamaan vanaf de eeuwwisseling. In 2007 was er een grote opstand van Boeddhistische monniken. Ook vanuit het buitenland kwam steeds meer kritiek op de Myanmarese junta, zo waren er economische sancties van de Europese Unie en de Verenigde Staten. Maar ook uit de regio zelf was er veel kritiek. Buurlanden, met name Maleisië, zetten Myanmar onder druk om democratischer te worden en Suu Kyi vrij te laten. Als ze dat niet zouden doen, zouden ze uit een verbond van Aziatische landen gezet worden.

Dat leidde er uiteindelijk in 2010 toe dat Aung San Suu Kyi werd vrijgelaten. Haar immense populariteit werd in 2012 nog eens bevestigd, toen haar partij in beide kamers van het parlement een ruime meerderheid wist te veroveren. Suu Kyi werd tot State Councellor benoemd, een functie vergelijkbaar met minister-president.

Er is wel een belangrijke kanttekening bij deze gigantische overwinning. Het leger heeft namelijk nog altijd belangrijke ministeries in handen, zoals Defensie, Binnenlandse zaken en het ministerie voor grenzen en etniciteiten. Daarnaast heeft het leger altijd 25% van het parlement in handen, genoeg om een verandering van de grondwet te blokkeren. Zo kan het leger altijd voorkomen dat het nog meer macht moet afstaan.

Rohinyacrisis

Met Suu Kyi aan de macht hoopte de westerse wereld dat Myanmar een democratischer land zou worden met meer respect voor mensenrechten. De wereld schrok in 2017 wakker uit die droom, toen bleek dat een hele bevolkingsgroep uit het land werd verdreven: de Rohinya. Kuijper legt uit wat er aan de hand was. ‘’De mensen zijn heel patriottistisch: ze zijn eigenlijk bang voor alles wat niet boeddhistisch en Bamar (de dominante cultuur) is. De Rohinya zijn in Myanmar eigenlijk niet gewenst: dat heeft er mee te maken dat het moslims zijn die al decennia lang systematisch gediscrimineerd worden. Uiteindelijk zijn er spanningen en conflicten ontstaan die er toe hebben geleid dat bijna 800.000 Rohinya het land uit gedreven zijn’’.

Dat verdrijven ging er ruw aan toe. Uit onderzoek van Human Rights Watch bleek dat het Myanmarese leger 214 Rohinya-dorpen heeft verwoest. Kuijper: ‘’De hele wereld kon het zien, de verhalen waren er. Toen zat de hele wereld te wachten op Aung San Suu Kyi, dat zij er wat over zou zeggen. Maar niemand sprak zich uit: ook zij niet.’’ Wat ook opviel, is dat de mensenrechten sinds het aantreden van Suu Kyi eigenlijk niet zo heel veel zijn verbeterd. ‘’Sinds Suu Kyi in de burgerregering zit, is de vrijheid van meningsuiting niet veel toegenomen en onderdrukking eigenlijk niet veel minder geworden. Je ziet nog steeds dat de regering niet veel tegenspraak duldt.’’

Slone Phan is de voorzitter van een Karen-gemeenschap in Canada. De Karen zijn een andere etnische minderheid in Myanmar. Op zijn twaalfde is ook zijn dorp platgebrand, waarna hij met een omweg naar Canada vluchtte. ‘’Aung San Suu Kyi was de kampioen van democratie en mensenrechten, toen ze nog in huisarrest zat. Maar tegenwoordig laat ze haar ware kleuren zien, door de genocide niet te erkennen.’’

Nog steeds mateloos populair

Ondanks de matige verbetering van mensenrechten blijft Aung San Suu Kyi mateloos populair in Myanmar. Anna Verkuil werkte op de Nederlandse ambassade in Yangon, de grootste stad van Myanmar. Ze zag dat veel mensen Suu Kyi nog steeds steunen. Ook Kuijper kan dat beamen: ‘’Ze is daar ontzettend populair. Vrijwel de hele bevolking staat achter haar, ze is een grote held.’’ Dat kan veranderen als zich uitspreekt voor de Rohinya. ‘’Op het moment dat ze zich uit zou spreken voor de Rohinya, is ze in een klap al haar support kwijt. Mensen in Myanmar houden ook helemaal niet van de Rohinya, dus ze willen niet dat ze er wat over zegt.’’

Daar lijkt ze naar te luisteren. ‘’Ze heeft zich er niet alleen niet over uitgesproken’’, zegt Kuijper, ’’maar ze heeft zich met het leger ook schuldig gemaakt aan allerlei hate-speech’’. Suu Kyi heeft dus een keuze gemaakt tussen haar aanzien in het buitenland en haar macht in Myanmar. Dit kan deels verklaard worden door de grote invloed van het leger, maar volgens Kuijper heeft Suu Kyi wel enige macht en invloed om onderdrukkende wetten af te schaffen.

Deze combinatie van teleurstellingen was voor Amnesty International genoeg om de Ambassador of Concience prijs weer in te trekken. Over de Rohinya-crisis loopt nu een rechtszaak in het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. Daar noemde Suu Kyi de uitstroom van vluchtelingen ‘’tragisch’’, maar zei ze dat er geen genocide had plaatsgevonden.

Of Suu Kyi haar vroegere strijd voor mensenrechten en democratie nog op gaat pakken, valt nog te bezien. Zelf waarschuwde ze het westen al in de tijd dat ze nog huisarrest had niet te hoge verwachtingen van haar te hebben. Ze zei destijds al dat de wereld te optimistisch was.

Kuijper hoopt toch dat ze later meer hervormingen zal doorvoeren om het land wat vrijer te maken. In het westen geldt ze in ieder geval niet meer als de veelbelovende activist van vroeger, die haar familie in de steek liet voor een strijd die ze nu lijkt op te geven.

Bronnen:

Interviews met Elke Kuijper, Anna Verkuil en Slone Phan.

BBC:

Human Rights Watch:

The Telegraph:

NOS:

Over de auteur

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *