Dit jaar heeft Nederland voor het eerst een designated survivor. Op de derde dinsdag van september zal voor het eerst een van de ministers of staatssecretarissen niet aanwezig zijn tijdens het voorlezen van de troonrede. Dat is niet zomaar, want deze afwezige is namelijk de “designated survivor”, de aangewezen overlevende. Deze aangewezen overlevende heeft als taak om in het geval van bijvoorbeeld een terroristische aanslag waarbij alle bestuurders omkomen het landbestuur over te nemen.

Een minister zit op de derde dinsdag van september in plaats van in de Ridderzaal in een beveiligde kamer ver buiten het centrum van Den Haag. Deze minister is uitgekozen om in geval van een aanslag die geen bestuurders mee overlaat de leiding over het land op zich te nemen. Het klinkt als een situatie die zich alleen voor zou doen in de verre toekomst, als de wereld dagelijks geteisterd wordt door aanslagen en het dreigingsniveau in Nederland hoger is dan ooit. Toch hoeft dat niet het geval te zijn, want bovenstaand scenario is vanaf komende dinsdag namelijk de realiteit.

Het idee voor een designated survivor komt niet zomaar uit de lucht vallen. Eind 2017 al stelde Joost Sneller van D66 tijdens het begrotingsdebat voor algemene zaken voor een designated survivor aan te wijzen. Niet iedereen in de Kamer zag direct de noodzaak een dergelijke designated survivor aan te stellen. ‘’Dit is nou een probleem dat zichzelf oplost volgens mij, want het is mij opgevallen dat bij iedere Prinsjesdag er wel een of twee Kamerleden verhinderd zijn.’’ aldus Sander Dekker tegen De Telegraaf. Daarentegen stelde Minister Grapperhaus (van Justitie en Veiligheid) in datzelfde interview het volgende: “We moeten eerst eens naar het idee kijken. Ik vind het een interessant plan. En dan moet je gaan kijken, als je dat gaat doen, wie het meeste geschikte kennis en vaardigheden heeft op het gebied van crisisbeheersing. Je spreekt dan wel over een situatie waar er meteen sprake is van een ernstige crisis.”

Het concept van een aangewezen overlevende is niet zelf bedacht. Sterker nog, de designated survivor is wereldwijd bekend door de gelijknamige Netflix-serie. In de serie wordt tijdens de State of Union (een Amerikaanse gebeurtenis die vergelijkbaar is met Prinsjesdag) een aanslag gepleegd. De minister van Volkshuisvesting en Stedelijke ontwikkeling, gespeeld door Kiefer Sutherland, moet in de serie ineens het land leiden.

Naast het feit dat de term “designated survivor” bekend is van de Netflix-serie, is ook in de Amerikaanse politiek het hebben van een designated survivor al meer dan vijftig jaar normaal. In Amerika bestaat de designated survivor als sinds de Koude Oorlog. Met de vergrote kans op een nucleaire aanval werd er iemand aangewezen voor het geval dat de president, vicepresident en alle andere bestuurders om zouden komen.

Er is echter wel een verschil tussen de taak van de Minister-president in Nederland en de taak van de president in Amerika. De Amerikaanse president is namelijk als enige van het land bevoegd de “nucleair football” te bedienen. Dit is een bedieningspaneel in de vorm van een koffer. Op het bedieningspaneel kan de president op afstand nucleaire wapens bedienen. In Nederland heeft de president geen dergelijk ’’alleenrecht’’, en daarom zou een designated survivor in Nederland niet dezelfde waarde hebben als in Amerika.

"Een Nederlandse designated survivor zal niet dezelfde waarde hebben als in Amerika."

Sneller wilde een aangewezen overlever zodat er in het geval van een noodsituatie een democratische vertegenwoordiger is om het land te leiden. Dat is nu namelijk niet het geval. Nyna Visser van de Jonge Democraten Utrecht zegt het volgende: “Momenteel zijn er in dergelijke noodsituaties geen protocollen voor wat er moet gebeuren. Er is wel afgesproken dat in een crisissituatie Defensie, een aantal ambtenaren van de NCTV en andere ministeries bij elkaar komen om te bepalen wat de volgende stappen zijn.” De mensen die een dergelijke crisissituatie bij elkaar komen, zijn niet democratisch gekozen. Doordat er nu een verkozen bestuurder op die plek zit wordt ook in een crisissituatie de democratie in stand gehouden.

Wie komende dinsdag de eerste Nederlandse designated survivor is werd 12 september duidelijk. Stef Blok(Buitenlandse zaken) zal komende dinsdag de eerste designated survivor in de Nederlandse geschiedenis zijn. Blok wordt echter niet weggestopt in een zwaarbeveiligde ruimte op een geheime locatie. De minister bezoekt de derde dinsdag van september namelijk het Europees Parlement in Straatsburg. Of Blok dé designated survivor is is niet bekend, maar mocht er in Nederland wat gebeuren dan is Blok sowieso een overlever.

Het interview met Nyna Visser in de eerste uitzending van JOS is hieronder te zien: