Afgelopen week deden verschillende journalisten hun beklag over de werkruimte die geboden werd tijdens de demonstraties van Extinction Rebellion. (foto) journalisten zouden door de politie niet genoeg zicht hebben gekregen op de arrestaties van activisten. De Nederlandse Vereniging van Journalisten is tegen het gebruik van persvakken en wil met de politie in gesprek. Redacteur Junita den Enting spreekt Rosa García López van de NVJ over de situatie.

Op Twitter en in de kranten werd de afgelopen dagen gesproken over het beperkte zicht vanuit het persvak bij de demonstratie van Extinction Rebellion.  Als het aan de NVJ ligt zijn persvakken voorbij. De NVJ vertegenwoordigt de materiële en immateriële belangen van zelfstandig en in loondienst werkende (foto)journalist- en mediamaker-leden in Nederland.

Ze willen een structurele oplossing voor het gebruik van deze vakken. Een van de stappen om dit te bereiken is het onder de aandacht brengen van de rechten en plichten die de Landelijke Politie Perskaart biedt. Rosa: ”Met een perskaart mag je achter het lint, dat betekend dat je toegang hebt tot daar waar de politie werkt. En eigenlijk dus gewoon je werk mag doen” Er moet worden gekeken of agenten beter kunnen worden getraind in de rechten en plichten die de Perskaart bieden. De communicatie tussen (foto) journalisten en agenten kan volgens de vereniging ook beter, daarom moet gekeken worden wat ervoor nodig is om dit te veranderen. De woordvoerder van politie Amsterdam en de NVJ gaan het gesprek aan.

In de Politiewet, artikel 3, staat het volgende:
De politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven.
Vanuit die bevoegdheid kan worden besloten om journalisten niet ‘vrij rond te laten lopen’ maar hen te beperken in hun bewegingsvrijheid en over te gaan tot een persvak. Waar zo’n persvak wordt ingericht, is vaak ter plekke pas bekend. Rosa; ”Het wordt vaak gedurende een demonstratie bepaald, het is zelden zo dat er van te voren al een persvak staat of is vastgelegd” De politie geeft aan dat zij heeft getracht om zowel journalisten als fotografen zoveel mogelijk te faciliteren door ze op korte afstand verslag te laten doen van het politieoptreden.
Echter, in dit geval was het onderscheid tussen actievoerders van Extinction Rebellion en journalisten niet even duidelijk. Mede door het intensieve politieoptreden – namelijk het arresteren van alle actievoerders – werd besloten werkruimte voor agenten te creëren. De politie wilde voorkomen dat er vrije doorgang kwam naar de groep activisten zodat de groep niet steeds groter werd. In dit geval ten koste van goed zicht vanuit het persvak, volgens journalisten en de NVJ. De politie zegt hierover in een bericht;  “Op meerdere momenten werd gekozen om een persvak in te richten van waaruit direct zicht was op de aanhoudingen en verplaatsingen van de demonstranten” Van dat directe zicht was volgens de NVJ en betreffende journalisten geen sprake. Rosa; ”Als fotojournalisten maar een beperkt zicht hebben op de gebeurtenis, kunnen ze hun waakhond functie niet uitvoeren”
De NVJ adviseert journalisten om in dit soort gevallen goed zichtbaar te maken dat zij pers zijn. Bijvoorbeeld door hesjes te dragen.
Ondanks de mindere bewegingsvrijheid van journalisten door persvakken, scoort Nederland nog altijd hoog als het om persvrijheid gaat. World Press Freedom Index stelt ieder jaar een lijst op van 180 landen. Er wordt beoordeeld op o.a. respect voor de veiligheid en vrijheid van journalisten, en over de wetgeving, instituties en infrastructuur waarin de media hun werk moeten doen. Nederland staat dit jaar op plek vier. Dit is wel een plaats lager ten opzichte van 2018. Dit jaar volgt Nederland achter Noorwegen, Finland en Zweden.