Instagram, Snapchat en Facebook. We brengen uren door op sociale media en zien hier de mooiste foto’s voorbijkomen. Van topmodellen die hun afgetrainde lichamen tonen tot influencers die hun foto’s bewerken met Photoshop en zo het ultieme uiterlijk creëren. De druk om aan dit ideaalbeeld te voldoen wordt alsmaar groter.

Bekende Nederlanders hebben zich hier recent ook over uitgesproken en vinden dat het surrealistische beeld op sociale media moet veranderen. Miljuschka Witzenhausen (34) deelde onlangs een onbewerkte foto van haar lichaam met hierbij de #eerlijkefoto. Volgens Miljuscka wordt er massaal gestreefd naar een perfect beeld. ‘’Als ik door mijn tijdlijk scroll, zie ik de ene gefilterde en gladgetrokken foto na de andere. Ik maak me oprecht zorgen over wat dit met onze kids gaat doen. Steeds vaker als ik ergens ben, zie ik de eenheidsworst van fillers, wimperextentions en kleding met grote merken erop. De stroom van deze foto’s maken ook mij soms onzeker.’’

Dat de invloeden van sociale media een negatief effect op het zelfbeeld kan veroorzaken blijkt onder andere uit studie van de Britse Mental Health Foundation (MHF). De MHF ondervroeg 4.500 volwassenen over de mogelijke link tussen een laag zelfbeeld en zelfmoordgedachten. Meer dan een derde gaf aan zich al depressief te hebben gevoeld over hun lichaam, mede door sociale media en het eenzijdige lichaamsbeeld dat daar naar voren wordt geschoven. Veertig procent van de ondervraagde tieners en tweeëntwintig procent van de volwassenen wezen naar sociale media als de oorzaak voor de onzekerheid over hun lichaam. Ook een onderzoek van Dove, uitgevoerd bij Belgische meisjes van acht tot vijftien jaar, toont aan dat sociale media hen onzekerder maken. Maar liefst negenenveertig procent zou minstens een ding willen veranderen aan haar uiterlijk. Meer dan de helft van de meisjes vermijdt sociale media wanneer ze niet goed in haar vel zit. Omdat deze meiden online mooi en leuk gevonden willen worden gebruikt dertig procent een filter om er mooier uit te zien. Zij willen zich spiegelen aan de foto’s die zij van modellen en influencers voorbij zien komen.

Het Perfecte Plaatje

Mischa Coster, mediapsycholoog gericht op de invloeden van online- en offline sociale media op het gedrag beaamt dit. ‘’Mensen streven ernaar om te voldoen aan dit perfecte plaatje. Er is nu ook een ontwikkeling gaande dat vooral jonge meiden en vrouwen een filter gebruiken waardoor hun huid er egaler uitziet en dit dan als ideaalbeeld gaan zien. Dit zorgt ervoor dat zij dit ook in het echte leven willen en hierdoor worden ze dan neerslachtig omdat dit niet de realiteit is. Ze streven in het ultiem naar het perfecte plaatje dat zij zelf ook neerzetten.’’

Afgelopen week heeft psychologe Kelly Weekers zich ook geuit over het feit dat sociale media ons vaak een onrealistisch beeld van het echte leven geeft. ‘’We vergeten vaak dat online maar een half leven is, maar vervolgens meten we onze realiteit wel aan de gephotoshopte of gedeeltelijke werkelijkheid van een ander. Jij plaatst waarschijnlijk niet op je socials hoe je een ruzie uitvecht met je partner of die foto van een mail waar je een afwijzing krijgt op een sollicitatie. Maar als je een gave reis maakt dan laat je dit wél zien. Het gras bij de buren is meestal niet zo groen als het lijkt.’’

Heeft sociale media dan helemaal geen positieve invloeden? Nederlandse expert op het gebied van zelf- en lichaamsbeeld en sociale media is gedragswetenschapper Dian de Vries, werkzaam aan de Universiteit Utrecht. Zij vertelt dat gemiddeld genomen over alle jongeren de invloed van sociale media klein is. ‘’Bij de ene persoon hebben sociale apps een negatieve invloed, bij de ander positief en bij een derde geen effect.’’ Maar wie zijn dan die mensen die echt onder sociale media lijden? ‘’Een belangrijke voorspeller is de mate waarin je jezelf vergelijkt met andere’’, legt De Vries uit. Mischa Coster legt het concept sociale vergelijking verder uit: ‘’Sociale vergelijking is menselijk, dat deden we altijd al. Vroeger toen er nog geen sociale media was vergeleken we onszelf ook al met onze vrienden dus sociale vergelijking is echt iets menselijks. Wij bepalen ook ons gelukgevoel op basis van hoe het met de mensen om ons heengaat. Maar door sociale media is er nu veel meer vergelijkingsmateriaal en vaak is dit vergelijkingsmateriaal ook nog eens erg eenzijdig. Doordat BN’ers hier zich nu ook steeds meer over uit spreken zien we tegenwoordig wel steeds meer beelden van gebeurtenissen die niet altijd perfect zijn of mooi bewerkt.’’

In 2018 deed Dian de Vries een studie met een groep mensen die zegt zichzelf veel te vergelijken met anderen en een groep die zegt dat niet te doen. Om te kijken wat het effect is van sociale media op deze twee groepen liet ze hen beide een blije foto van een onbekende mensen zien. De groep die claimt zichzelf veel te vergelijken blijkt zich minder blij te voelen bij het zien van perfecte posts. De niet-vergelijkers worden er wél blij van. Volgens De Vries is sociale vergelijking de bron van het kwaad en niet sociale media zelf.