De beperking van het poststemmen

De beperking van het poststemmen

De verkiezingen zijn al een tijdje bezig en vandaag is dan eindelijk de beslissende dag. Op vijftien en zestien maart waren de stembussen al geopend voor risicogroepen, maar nu ook vandaag op zeventien maart kan iedereen zijn beslissende stem uitbrengen. Wat opvallend was dit jaar met het stemmen, is dat er een mogelijkheid is om toch je stem uit te brengen voor de verkiezingen. Weliswaar 2,4 miljoen 70-plussers kregen de optie om hun stem per post uit te brengen. Briefstemmen wordt dit genoemd. Hier is dan ook massaal gebruik van gemaakt en voor veel ouderen was dit toch de manier om hun steentje bij te dragen aan de verkiezingen. Helaas kon niet iedereen van dit privilege gebruik maken. Maar waarom eigenlijk niet? Waarom kon briefstemmen niet voor iedereen een optie zijn?

Stemmen
Om deze vraag te beantwoorden is het eerst belangrijk om te weten hoe briefstemmen in elkaar zit. De Rijksoverheid heeft hier een handleiding voor geschreven. Uiterlijk drie maart ontvingen alle 70-plussers  een envelop met de stempluspas en een gezondheidscheck. Met de stempluspas kan je alsnog je stem uitbrengen in het stemlokaal of iemand machtigen om uw stem uit te brengen. De stemmers die hun stem per brief willen uitbrengen, ontvingen uiterlijk op 11 maart hun tweede envelop. Hierin zit een briefstembiljet, een envelop voor het briefstembiljet, een retourenvelop en een stapsgewijze uitleg over het briefstemmen. Om te kunnen stemmen voor de Tweede kamer verkiezingen is het de bedoeling dat op het briefstembiljet de door u gekozen partij wordt ingevuld om vervolgens dat biljet in de envelop voor het briefstembiljet te doen. Vervolgens moet de handtekening op de stempluspas. De stempluspas en de briefstemenvelop moeten samen in de retourenvelop. Om te zorgen dat de stem geldig is moet de briefstem voor woensdag zeventien maart 21:00 uur ’s avonds bij de gemeente aankomen.

Ongeldig
Dat het briefstemmen nog niet zo makkelijk is als gedacht blijkt uit het aantal ongeldige stemmen. Demissionair minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken gaf dit al eerder aan. In een brief naar de Tweede Kamer schreef ze dat van de vierhonderdduizend briefstemmen 2,5% ongeldig is verklaard. Om precies te zijn gaat om 10.000 stemmen. Ze zijn ongeldig verklaard omdat de briefstemmen in de verkeerde envelop zaten. Om te zorgen dat het briefstemmen niet verkeerd gaat kan je ook zelf de brief inleveren bij een gemeentelijk afgiftepunt in plaats van hem op de post te doen. Wil je hem toch op de post doen dan is je stem pas geldig als inderdaad je briefstemenvelop en de stempluspas samen in de retourenvelop stopt. Vervolgens stuur je hem op de post waardoor die door PostNL bij de gemeente wordt afgeleverd. De gemeente verzameld alle stemmen op een centraal punt in een beveiligde, brandvrije ruimte.

Amerika
Waar het briefstemmen een hele grote rol speelde was bij de Amerikaanse verkiezingen van 2020. Driekwart van de Amerikaanse Kiezers kwamen in aanmerking voor het poststemmen. De regels rondom het poststemmen verschilde wel per staat. In negen staten kreeg iedereen namelijk een stembiljet per post toegestuurd en in 34 staten was poststemmen toegestaan, maar moest de kiezer het biljet wel zelf aanvragen. De overige zeven staten stonden het briefstemmen alleen toe bij een geldige opgegeven reden waarom stemmen in een stemlokaal niet zou kunnen. Corona was geen geldige reden hiervoor. Uiteindelijk hadden al meer dan 65 miljoen Amerikanen vervroegd hun stem uitgebracht melde de United States Elections Project, dat bijhield hoeveel stemmen er zijn uitgebracht.

70-plussers in Nederland mogen deze verkiezingen per post stemmen. Hoeveel 70-plussers dat ook daadwerkelijk gaan doen is niet duidelijk. Ouderen kunnen ten slotte alsnog gaan stemmen bij stembureaus. Daarentegen zijn risicogroepen wellicht niet van plan om te gaan stemmen bij stembureaus, maar kunnen niet hun stem per post uitbrengen. Moet dan niet iedereen in aanmerking komen om per post te stemmen? Daarover spreken we met professor James Kennedy, hoogleraar Internationale en Politieke Geschiedenis.

Het briefstemmen voor de verkiezingen is dit jaar alleen beschikbaar voor 70-plussers, maar moet dit niet voor iedereen beschikbaar zijn?
Volgens de Nederlandse Overheid willen ze volledig controle houden over de verkiezingsprocessen en dat werkt met de stemkaart. Die stemkaart word gecontroleerd als je naar de stembus gaat en dat is ook de rechtvaardiging hiervoor. Men denkt er dan niet aan of alle bevolkingsgroepen hier optimaal mee worden gediend. Dus dat sommige mensen bemoeilijkt worden door het stemmen daar gaat de overheid dan niet over. Ze denken daar niet voldoende over na, vind ik. Het is zo dat de opkomst in Nederland geen probleem is. Dus waarom zou je dan niet extra moeite willen doen om de post optie in te zetten. Dat is waarschijnlijk ook de houding in Nederland. De mensen die toch iets minder toegang hebben tot de samenleving worden inderdaad meer buitengesloten bij het huidige beleid.

Hoe zit het nu met de risicogroepen gaan die nu wel stemmen?
Dat is denk ik de vraag. Ik denk dat veel mensen hun twijfels hierover hebben. Je hebt toch de kans dat mensen het niet aandurven om te komen. Dus mensen die onder de 70 zijn en in een risicogroep vallen. Die denken: ”ik waag mij er niet aan.” Zij vinden het toch te onzeker. Dus men rekent nu wel op een lagere opkomst.

Hoe zit het met de kans op fraude? Is briefstemmen wel veilig genoeg?
Dit is wel een hele belangrijke vraag. De buurlanden rondom Nederland hebben hier al ervaring mee. Ze hebben briefstemmen ingevoerd in Groot-Brittannië en ook in Duitsland waar ze veel gebruik van maken. Dus zo’n 30% van alle stemmen die binnenkomen bij de nationale verkiezingen in Duitsland zijn via post. Je kunt via bepaalde waarborgen er voor zorgen dat fraude niet voorkomt. Er is ook wel onderzoek gedaan naar fraude en die komen wel is voor, maar het schijnt in deze landen eigenlijk geen structureel probleem te zijn. Dus in die zin zeg ik: Het kan eigenlijk heel goed, want waarom zou het hier anders zijn. Ik denk dan ook niet dat die zorgen om fraude realistisch zijn.

Tijdens de verkiezingen in Amerika stemde de helft van de Amerikaanse kiezers per post. Waarom kan in Nederland dan maar zo’n klein deel van de stemmers per post stemmen?
Inderdaad, de helft van de Amerikaanse kiezers heeft per post gestemd. En dan schijnen er hier wel problemen te zijn met stembiljetten die niet goed zijn ingevuld. Dan is het inderdaad een interessante vraag, waarom er dan zoveel problemen zijn. Heeft het dan te maken met stembiljetten die geen goed ontwerp hebben? Dus is het de onwennigheid van de kiezers zelf. Maar het is een interessant verschil. Want in Nederland worden ook stemmen sneller ongeldig verklaart dan in Amerika.

Over de auteur

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *