Fabian (26) * zit aan tafel in zijn tweekamerappartement net buiten de stad. Hij blikt terug op een periode waarin zijn leven werd beheerst door drugs. Wat ooit begon als iets om erbij te horen, groeide in zijn studententijd uit tot een middel om aan prestatiedruk, sociale verwachtingen en zijn eigen gevoelens te ontsnappen.

Zijn verhaal weerspiegelt een vaak onzichtbare worsteling onder studenten die, in een poging om te gaan met mentale druk, naar verdovende middelen grijpen. Een recente monitor van het Trimbos-instituut in opdracht van het RIVM benadrukt de sterke samenhang tussen middelengebruik en mentale gezondheid bij studenten. Het blijkt dat meer dan de helft stress, somberheid of angstklachten ervaart en zoekt naar manieren om hiermee om te gaan. Alcohol en drugs vormen het zogenaamde coping-mechanisme om de emoties tijdelijk te dempen. Het verhaal van Fabian geeft de onderzoeksresultaten een gezicht en biedt een blik op de interne strijd die vaak onopgemerkt blijft.

De eerste keer

Fabians eerste ontmoeting met drugs kwam, net als bij veel jonge mensen, door de sociale druk vanuit zijn omgeving. Op de middelbare school keek hij op naar een populaire jongen “op die leeftijd wil je ergens bij horen,” herinnert Fabian zich. “Hij vroeg of ik wilde blowen en ik zei gewoon ja, zonder na te denken.” Wat destijds incidenteel voorkwam en onschuldig leek, werd in zijn studententijd een vastpatroon.

Een monitor uit het Tijdschrift Voor Psychiatrie wijst uit dat jongvolwassenen vaker middelen gebruiken wanneer hun sociale omgeving dit stimuleert. In Fabians geval intensiveerde het middelengebruik snel toen hij de studentenwereld instapte. “Het ging al snel van een jointje naar pillen en verschillende poeders, want dat hoorde er nou eenmaal bij. Iedereen deed het en ik wilde niet achterblijven,” vertelt hij.

Die ervaring is niet uniek. Uit een addendum dat is gepubliceerd door het Trimbos blijkt dat uitwonende studenten significant vaker drugs en alcohol gebruiken dan thuiswonenden. De norm binnen bepaalde sociale kringen speelt een grote rol, vooral op studentenverenigingen waar groepsdruk een vast onderdeel vormt van de cultuur. “Alcohol was op de vereniging eigenlijk altijd verplicht bij activiteiten,” legt Fabian uit, “je hoorde bijna niet echt bij de groep als je niet meedeed.”

Hoge druk

Ondertussen voelde Fabian ook de academische druk toenemen. Het studeren vroeg veel van hem, en hoewel hij vastberaden was om te slagen, voelde hij zich onzeker over zijn eigen kunnen. “Ik wilde gewoon goed presteren, ik wilde dat papiertje halen. Maar als het dan weer eens mislukt voelde ik me compleet waardeloos.”

Fabians ervaring sluit aan bij recente onderzoeksresultaten van het RIVM en het Trimbos-instituut die aantonen dat prestatiedruk één van de grootste oorzaken is van psychische klachten onder studenten. Wanneer sociale en academische druk samenkomen, zoeken velen naar een snelle uitweg. Drugs wordt daarbij vaak gezien als een directe manier om de spanning en negatieve emoties tijdelijk te verlichten. In een omgeving waar mensen naar middelen grijpen om gevoelens te dempen, is ‘coping-gebruik’ een bekende valkuil: een vorm van gebruik waarbij men drugs gebruikt om pijnlijke emoties even uit te schakelen of te onderdrukken.

“Drugs werden een makkelijke uitweg. Het was een manier om niet na te hoeven denken over hoe slecht ik me voelde,” legt Fabian uit. Coping-gebruik biedt een korte ontsnapping, maar lost de problemen niet op. Vaak versterkt het juist de oorspronkelijke gevoelens waardoor deze zich almaar ophopen, zo merkte ook Fabian.

Isolement

De coronapandemie maakte alles erger. Met name studenten raakten in een isolement door het gebrek aan contact met anderen. Voor veel studenten bracht deze tijd gevoelens van eenzaamheid, verveling en angst met zich mee. Het drugsgebruik nam toe. Zo ook bij Fabian. “Het voelde alsof ik nergens heen kon, dus waarom zou ik me inhouden?” vertelt hij.

Onderzoek van het Trimbos tijdens de pandemie bevestigt dat het middelengebruik, zoals het gebruik van cannabis, tijdens de pandemie toenam onder studenten. Wat begon als een eenmalige oplossing tegen de verveling, werd een constante behoefte. Voor Fabian werden het blowen en experimenteren met drugs niet langer een sociale bezigheid, maar een noodzaak om gevoelens van leegte te kunnen ontvluchten. Toen de Corona-maatregelen werden opgeheven, bleek de afhankelijkheid te groot geworden.

De bodem

Na de pandemie raakte Fabian verder verwijderd van zijn oude zelf. Waar hij ooit genoot van het studentenleven, werd het gebruik steeds meer een middel om gevoelens van teleurstelling en verdriet te onderdrukken. “Ik kon niet meer stoppen,” zegt hij. “Op een gegeven moment werd het te zwaar om nog te vechten tegen die gevoelens. Ik ging eraan onderdoor.”

Dit dieptepunt is kenmerkend voor studenten die langdurig coping-gebruik ontwikkelen. Onderdrukking van negatieve emoties door middel van drugs leidt niet alleen tot afhankelijkheid, maar verergert vaak ook de oorspronkelijke psychische klachten zoals depressie en angst. De zwaarte van deze klachten is vaak dusdanig dat de noodzaak om te verdoven steeds groter wordt, wat de cyclus van afhankelijkheid in stand houdt. In Fabians geval betekende zijn dieptepunt echter ook een keerpunt.

Voor het eerst in zijn leven voelde Fabian zich totaal verslagen. In een eenzame nacht belde hij zijn moeder en vroeg haar om hulp. “Ik zat zo diep dat ik mezelf niet meer herkende,” vertelt hij. Voor het eerst durfde hij zijn problemen openlijk te delen en begon hij zijn herstelproces. “Het is gek hoe iets dat me zoveel pijn deed, uiteindelijk mijn redding bleek. Ik móést dat dieptepunt raken om te beseffen dat ik iets moest veranderen.”

Hulp en herstel

Sinds die nacht is Fabian een ander pad ingeslagen. Hij sprak met een psycholoog en leerde voor het eerst zijn gevoelens onder ogen te zien in plaats van ze te onderdrukken. “Ik had nooit verwacht dat praten zo zou helpen. Het heeft me laten zien dat ik niet alles zelf hoef te dragen,” zegt hij nu. Gesprekken met zijn psycholoog brachten Fabian de inzichten die hij nodig had, en zijn dagen kregen meer structuur. Toen hij stopte met zijn studie, moest hij gaan werken om rond te kunnen komen. Dat gaf hem een gevoel van voldoening en stabiliteit die hij eerder had proberen te vinden in drugs.

De bereidheid om open te zijn over mentale gezondheid en om hulp te zoeken is voor veel studenten essentieel om uit de gewoonte van coping-gebruik te komen. In Fabians geval zorgden de gesprekken ervoor dat hij de balans vond die hij zocht. Toch ligt er een risico in het bespreken van middelengebruik,  vooral in een cultuur waarin deze gewoontes genormaliseerd kunnen raken. Fabian weet dat als geen ander. “Ik dacht ook dat het normaal was, dat iedereen het deed,” geeft hij toe. “En dat was precies mijn valkuil.”

Evenwicht

Tegenwoordig gebruikt Fabian sporadisch, maar op een geheel andere manier dan voorheen. De verantwoordelijkheid en structuur van zijn werk helpen hem om zijn emoties te verwerken en niet langer weg te stoppen. “Ik voel me eindelijk weer mezelf,” zegt hij vastberaden. “Het geeft zoveel meer voldoening om gewoon iets bij te dragen, om iets op te bouwen, mijn eigen steentje in de maatschappij.”

Fabians verhaal legt de vaak onzichtbare druk bloot waarmee studenten te maken hebben en laat zien hoe coping-gebruik niet zomaar een slechte gewoonte is, maar een noodkreet die vraagt om erkenning en begrip. Zijn boodschap aan andere studenten die met middelengebruik worstelen is eenvoudig maar krachtig: “Je hoeft het niet alleen te doen. Praten helpt, en herstel is een proces. Neem de tijd en wees mild voor jezelf.” Voor hem kwam die realisatie misschien laat, maar het heeft hem geholpen om het leven weer positief te zien.

*De naam van de geïnterviewde is wegens privacy redenen fictief. De echte naam is bekend bij de redactie.