De gezondheidszorg in Hongarije staat er vandaag de dag slecht voor. Vooral op het platteland is dit merkbaar. Na zestien jaar Orbán, waarin de zorg harde klappen heeft gekregen, wil de nieuwe premier Magyar het tij keren. De achterstand is echter enorm: “In sommige ziekenhuizen moet je een eigen wc-rol meenemen.”

Het Hongaarse zorgstelsel is in de basis een gecentraliseerd systeem waarin de overheid een centrale rol speelt in de organisatie van de gezondheidszorg. Deze centrale aansturing functioneert echter niet zoals bedoeld. Volgens de Hongaarse huisarts Balázs Rekassy kampt het huidige systeem met grote uitdagingen en problemen: “Mensen merken de problemen elke dag wanneer ze ermee in aanraking komen. Er zijn lange wachtlijsten, ziekenhuizen verkeren in slechte staat en wanneer je eindelijk een arts ziet, is die vaak uitgeput.”

Een van de grootste oorzaken van deze problemen is de jarenlange onderfinanciering van de zorg. Volgens het onderzoeksbureau van de Europese Unie, Eurostat, besteedde de Hongaarse overheid in 2024 ongeveer 4,7 procent van het bruto binnenlands product aan gezondheidszorg, terwijl het EU-gemiddelde op 7,4 procent ligt. Dat geld moet echter wel ergens vandaan komen: “Burgers moeten daardoor meer zelf betalen voor zorg”, zegt Rekassy.

Daarnaast zijn er volgens de huisarts lange wachtlijsten voor behandelingen. “Een wachttijd van twee jaar is heel gebruikelijk.” Daardoor moeten mensen uitwijken naar privéklinieken om sneller geholpen te worden. Privéartsen ontvangen geen subsidie en hun diensten worden niet vergoed. “De patiënt moet dus rechtstreeks betalen.” Die kosten zijn hoog en het gebruik van particuliere zorg is haast noodzakelijk geworden. Veel artsen werken bovendien in deze sector omdat daar veel ongereguleerd geld te verdienen valt.

Er kan dus worden gesproken van een probleem in de geldstromen. Volgens hoogleraar Krisztina Lajosi-Moore van de Universiteit van Amsterdam gaat het beschikbare geld vooral naar staatsziekenhuizen. Huisartsenzorg en preventie blijven daarbij onderbelicht.

Daar komt nog bij dat veel artsen en verpleegkundigen naar het buitenland vertrekken. Buiten Hongarije zijn de kansen en salarissen namelijk aanzienlijk aantrekkelijker. Uit onderzoek van de Europese Commissie blijkt dan ook dat het land kampt met een tekort aan artsen en verpleegkundigen. Hierdoor zijn veel gebieden, vooral buiten de steden, onderbezet.

Wie buiten de stad woont, is slechter af

De gevolgen van het vertrek van artsen zijn het grootst buiten de steden. Hongarije kampt met een ongelijke geografische verdeling van artsen. Uit onderzoek van de Europese Commissie blijkt dat hierdoor de toegang tot zorg in plattelandsgebieden wordt beperkt. “Er zouden ongeveer 6.000 artsen moeten werken, maar er ontbreken er ongeveer 1.000”, vertelt Rekassy. “Die tekorten zitten vooral in kleinere dorpen.”

Nog groter is het tekort aan verpleegkundigen. Volgens Rekassy ontbreken er zo’n 30.000 verpleegkundigen in het systeem. “Het zal niet eenvoudig zijn om hen terug te halen, omdat velen de sector hebben verlaten en nu bijvoorbeeld in de detailhandel of de privésector werken. Betere arbeidsomstandigheden zijn cruciaal om verpleegkundigen terug te halen.” Daarnaast is de rijafstand naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis in de meeste plattelandsgebieden groter dan in stedelijke gebieden.

Uit onderzoek van Hongaarse wetenschappers blijkt dat de leegstand van huisartsenpraktijken het hoogst is aan de noordoostelijke grens van Hongarije, in het middenoosten en in het zuidwesten van het land. Het noordoosten en zuidwesten van Hongarije behoren bovendien tot de meest sociaaleconomisch achtergestelde regio’s van het land. In de gebieden met de grootste achterstanden blijkt dat bijna een vijfde van de praktijken op zoek is naar een huisarts. Dat aandeel vacatures ligt bijna drie keer zo hoog als het nationale gemiddelde.

“Daarnaast leven mensen op het platteland, of beter gezegd mensen met een lagere opleiding en een lager inkomen, over het algemeen ongezonder”, legt Rekassy uit. Door de moeilijke bereikbaarheid van artsen worden bloeddruk en cholesterol minder vaak gecontroleerd. Hierdoor kunnen aandoeningen die goed te behandelen zijn alsnog leiden tot beroertes of hartinfarcten.

Uitdaging voor Magyar

“Orbán heeft de gezondheidszorg systematisch niet veranderd. Dat is precies wat er nu nodig is”, zegt Lajosi. Alleen extra geld in de gezondheidszorg investeren is volgens haar echter niet voldoende. “Er moeten eerst structurele keuzes worden gemaakt. Meer investeren in preventie, niet alleen in ziekenhuizen.”

De toekomstige ontwikkeling van de gezondheidszorg in de plattelandsgebieden van Hongarije zal naar verwachting worden bepaald door een combinatie van nationale hervormingsplannen en bestaande structurele uitdagingen binnen het zorgsysteem. Het verkiezingsprogramma van de nieuwe regeringspartij TISZA vormt daarbij een belangrijke beleidsrichting, waarin expliciet aandacht wordt besteed aan het verminderen van regionale ongelijkheden in de zorg.

In het verkiezingsprogramma wordt bijvoorbeeld voorgesteld om alle regionale ziekenhuizen te behouden en in elke regio zogenoemde ‘superziekenhuizen’ te ontwikkelen. Voor plattelandsgebieden kan dit bijdragen aan het verkleinen van de fysieke afstand tot gespecialiseerde zorg en daarmee de toegankelijkheid verbeteren.

Dokter Rekassy verwacht dat Magyar met grote moeilijkheden te maken zal krijgen. “Het regime van Orbán heeft de staatskas zo goed als leeg achtergelaten.” Toch hoopt de huisarts dat Magyar zijn beloften kan waarmaken. Na de verkiezingsoverwinning van Peter Magyar is het de vraag of dit alles daadwerkelijk gerealiseerd kan worden.