Is het coronavirus een straf van boven?

Het coronavirus teistert al enige tijd de wereld. Veel mensen kijken naar het RIVM of de Wereldgezondheidsorganisatie voor antwoorden, maar er zijn ook mensen die een andere richting op kijken: de bijbel. Is het coronavirus een straf van God?

“Dominee waarschuwt kinderen: corona is jullie schuld.” Deze kop van een artikel in De Telegraaf gaat over een brief die dominee Agteresch heeft geschreven aan de kinderen van de Gereformeerde Gemeente in Werkendam. “Jullie zullen vast wel nagedacht hebben hoe het allemaal komt. Het komt door onze zonden. De Heere woont in de hemel en ziet heel veel boze dingen bij de grote mensen en bij de kinderen. Zij doen boos, praten boos en denken boos. Daarom is de Heere toornig op ons en stuurt Hij een ziekte”, schrijft de dominee in de brief.

Schokkend, liefdeloos en gevaarlijk
Een opvoedkundige wordt in De Telegraaf aan het woord gelaten, spreekt schande van de brief en noemt het ‘schokkend, liefdeloos en gevaarlijk’. Dominee Agteresch is het daar niet mee eens. “Ik heb natuurlijk de brief geschreven voor de eigen kinderen in de gemeente. Als ik de brief had geschreven voor de buitenwereld, dan had ik het heel anders verwoord. Neem nu bijvoorbeeld ‘straf van God’, ik heb dat gezien als een citaat, ik heb het niet zelf bedacht, een citaat neem je over.”

Biddag
De dominee is niet de enige die zich uitspreekt over het coronavirus en het geloof. Ook het Reformatorisch Dagblad spreekt zich uit over de pandemie en schrijft in een redactioneel commentaar dat ‘niet corona heerst, maar God regeert.’ Zij noemen het afgelasten van kerkdiensten onverantwoordelijk en roepen op tot een ‘biddag’.

Goddelijke vergelding
Zo is er een grote verdeeldheid in de religieuze wereld. Op 7 maart noemt Joods-orthodoxe rabbijn Meir Mazuz volgens Israëlische krant Israel Hayom het coronavirus een ‘goddelijke vergelding’ voor LGBTQ-optochten zoals de Gay Pride. “Alle landen die dit kwaad hebben lijden nu onder het coronavirus, behalve de Arabische staten, die deze neiging niet hebben.” Daarbij benoemt de rabbijn dat er in Tunesië maar één besmetting is. Ondanks dat er volgens de Worldometer op dat moment inderdaad maar één besmetting is, is dat getal precies één maand later, op 7 april 2020, gestegen naar 623.

On-christelijk
Toch zijn veel religieuze leiders het hier niet mee eens. De bisschop van Hildesheim in Duitsland noemt in een interview met de Kölner Stadt-Anzeiger het idee dat het coronavirus een straf van God zou zijn ‘vreselijk en compleet on-christelijk’. Ook de aartsbisschop van München spreekt zich in een interview met Merkur.de uit en benoemt dat men tot een heel moeilijk en negatief beeld van God komt als er gesproken wordt over het coronavirus als een straf. Kardinaal Scola uit Milaan, voormalige koploper van het pausdom, zegt in een interview met Italiaanse krant LaRepubblica zelfs dat goddelijke straf niet bestaat en dat dit een verkeerde kijk is op het Christendom.

Relativeren
Dat overal verschillende overtuigingen ontstaan met betrekking tot de straffen van God, is ook terug te zien in onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) uit 2018. Zij concluderen in het rapport ‘Christendom in Nederland’ dat er steeds meer gerelativeerd wordt in het geloof. Al sinds de jaren 60 worden steeds minder geloofswaarheden door Nederlanders bevestigd, er is een steeds hoger percentage dat bepaalde geloofswaarheden (bijvoorbeeld dat er leven na de dood is) zonder meer afwijst of op zijn minst sterk relativeert.

Misleidende kop
Dominee Agteresch staat nog wel achter zijn brief. Het ergste vindt hij de kop van het stuk in De Telegraaf. Die noemt hij misleidend. “De kop van het artikel is absoluut misleidend. Die voldoet niet aan de inhoud van de brief. Ik heb gemerkt dat in dit geval journalisten niet begrijpend kunnen lezen. Men gaat af op iets schreeuwerigs wat echt niet waar is. Er is geen kind in de kerk dat denkt dat de dominee zegt ‘corona is een hele erge ziekte en het is jouw schuld’. Dat is in de media gekomen, maar dat heb ik echt nooit uitgedragen en dat is ook niet mijn overtuiging.”

Vergelding van een hogere macht
Het is overigens natuurlijk niet voor het eerst dat een natuurramp als een vergelding van een hogere macht wordt gezien. Denk aan de dodelijke tsunami in Japan in 2011, die door de gouverneur van Tokyo een straf van God werd genoemd om de Japanners te straffen voor hun egoïsme. Of Schotse predikant John MacLeod die de verwoestende tsunami in Azië van 2004 vergeleek met de zondvloed van Noach, die door God was gestuurd om zonderaars te straffen.
We kunnen zelfs nog veel verder terug, naar 1755, toen een enorme aardbeving in Lissabon naar schatting tussen de 15.000 en 30.000 mensenlevens kostte. Hierna was veel discussie tussen theologen en filosofen over de eventuele goddelijke vergelding. Naar aanleiding hiervan schreef Franse filosoof Voltaire een gedicht, hij was het er namelijk niet mee eens.
 Direz-vous, en voyant cet amas de victimes :

“Dieu s’est vengé, leur mort est le prix de leurs crimes”?

Quel crime, quelle faute ont commis ces enfants

Sur le sein maternel écrasés et sanglants?

(Zegt u, bij het zien van zoveel slachtoffers:
“Dit is de wraak van God, hun dood is de prijs voor hun misdaden”?

Welke misdaad, wat voor fout hebben deze kinderen begaan,

die verbrijzeld en bebloed op de borst van hun moeder liggen?)

Veel negatieve reacties
Natuurlijk kan niet iedereen zo’n brief waarderen als degene die dominee Agteresch schreef. Hij kreeg een hoop ongevraagde reacties. “Ik heb heel erg veel negatieve reacties gehad uit het land, ook van mensen die niks met de kerk hebben. Dat was echt haat en verwensingen. Als die reacties waren uitgekomen, dan had ik hier niet meer levend aan de telefoon gezeten.” Toch waren niet alle reacties negatief. “Ik heb ook weer veel reacties gekregen, ook vanuit andere kerken, die heel instemmend waren, die het ook begrepen. Vanuit de eigen gemeente heb ik een hele mand vol met tekeningen, kaarten en brieven gekregen. Elke keer stopte de bloemist voor de deur, dus in die moeilijke periode hadden wij een woonkamer vol met bossen bloemen en planten.”

Maar is het coronavirus nou echt een straf van God? In 2013 schreef Jan-Kees Karels een column voor het Reformatorisch Dagblad waarin hij het heeft over de religieuze duiding van natuurrampen. Zijn conclusie? “Beter lijkt het om over wat je niet kunt weten, maar gewoon te zwijgen.”