‘Medewerkers van de politie, boa’s, brandweer en ambulance moeten hun werkzaamheden ongestoord en veilig kunnen uitvoeren. In de praktijk worden zij echter regelmatig geconfronteerd met agressie en geweld.’ Dit stelt het rapport ‘Meer dan de dader’ van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) dat in 2025 verscheen. Allerlei soorten hulpverleners zijn de dupe van agressie of geweld tijdens hun werk, zo ook ambulancemedewerkers. De mensen die jou helpen wanneer je gewond bent, worden zelf slachtoffer van intimidatie en agressie.

Geweld tegen hulpverleners is helaas een bekend fenomeen. V&VN ambulancezorg meldt in 2023 dat bijna twee derde (64%) van het ambulancepersoneel in dat jaar te maken heeft gehad met agressie of geweld tijdens het werk. Tijdens de jaarwisseling in januari van dit jaar lijkt het geweld tegen hulpverleners een hoogtepunt te bereiken: zo’n 268 hulpverleners werden slachtoffer van fysiek geweld, meldt Politie.nl. Maar niet alleen fysiek geweld komt voor; ook intimidatie speelt een rol. Denk aan uitspraken als: ‘Ik kom je thuis opzoeken’ of ‘Je ziet mij nog wel verschijnen.’ Soms lijken deze uitspraken onschuldig, maar helaas zijn ze dat vaak niet.

Hoe ziet het probleem er nu uit?

Zoals al eerder genoemd, is zo’n 64% van het ambulancepersoneel slachtoffer van agressie of geweld tijdens het werk. Maar wat wordt precies bedoeld met agressie, geweld en intimidatie? Dit kan voor iedereen namelijk heel persoonlijk zijn. Een boze buurtbewoner die op je afloopt, kan voor de één intimiderender zijn dan voor de ander. Ambulancebroeder Daniël de Ronde, die bijna tien jaar werkzaam is als ambulanceverpleegkundige in de regio Gooi en Vechtstreek, zegt hierover: ‘Wat is bedreiging? Als iemand tegen mij zegt: “Ik kom je opzoeken” of “Ik maak je dood”, zijn dat woorden die mij niet zoveel doen. Maar het moment dat iemand je echt opzoekt en bij je thuis langskomt, wordt het natuurlijk een ander verhaal.’ Ook zulke simpele woorden kunnen als intimidatie overkomen.

Ook de bronnen waar de cijfers in dit stuk vandaan komen, verstaan verschillende dingen onder agressie. Het CBS verstaat verbale en- fysieke agressie, pesten, discriminatie, seksuele intimidatie en bedreigingen en intimidatie tot agressie. V&VN ambulancezorg verstaat alleen fysieke en verbale agressie, onder agressie. De termen agressie en intimidatie kunnen dus erg anders geïnterpreteerd worden. Wanneer het CBS dus praat over agressie, gaat dit over verbale en- fysieke agressie, pesten, discriminatie, seksuele intimidatie en bedreigingen en intimidatie. Als het V&VN praat over agressie, gaat dit over fysieke en verbale agressie.

Het CBS onderzocht in 2024 de verschillende soorten agressie en intimidatie die zorgmedewerkers ervaren. Hieruit blijkt dat verbale agressie het grootste probleem is: zo’n 48% van de medewerkers wordt hier slachtoffer van. Onder verbale agressie valt bijvoorbeeld iemand uitschelden of verbaal bedreigen. Van de zorgmedewerkers die te maken hebben met agressie of intimidatie, ervaart 21% fysiek geweld, ruim 1 op de 5 dus. Volgens een ander onderzoek van Statline is het aantal meldingen van agressie tegen zorgmedewerkers door cliënten of patiënten van 2020 tot 2024 vrijwel gelijk gebleven, met een maximale schommeling van 3%.

1 op de 5 zorgmedewerkers krijgt te maken met fysiek geweld.

Vaak komt agressie of geweld voort uit onbegrip of onwetendheid. Hulpverleners bevinden zich regelmatig in stressvolle situaties waarbij, in het ergste geval, een leven op het spel staat. Dit brengt veel emotie met zich mee voor bijvoorbeeld omstanders. Volgens Mischa Knol van Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland (V&VN), de beroepsvereniging voor verpleegkundigen en verzorgenden in Nederland, ontstaat agressie inderdaad vaak uit emotie. Ze zegt: ‘Patiënten zijn vaak in paniek, waardoor de emotie hoger oploopt, en daarnaast zijn ze vaak ook onder invloed van alcohol of drugs.’

Volgens Niklas Burger van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) speelt maatschappelijke polarisatie daarnaast ook een rol. Dit betekent dat mensen in de samenleving steeds meer tegenover elkaar komen te staan. ‘Een verminderd vertrouwen in de overheid speelt hierbij ook mee.’ Er zijn dus verschillende redenen waarom geweld tegen hulpverleners voorkomt.

Ambulancemedewerkers krijgen een oproep binnen. Bron: Laura Schram

Knol van V&VN zegt over het doen van aangifte: ‘Er moet goede terugkoppeling zijn over wat er met de aangifte gebeurt en over de veroordeling van de dader. Nu ontbreekt dit vaak, en dat demotiveert collega’s om er iets mee te doen en verlaagt de aangiftebereidheid.’

Knol vindt verder dat er onvoldoende wordt gedaan om agressie tegen hulpverleners, en in het bijzonder ambulancepersoneel, te verminderen. ‘Nee, er kan meer scholing worden gegeven. Maar belangrijker is dat de professional goed begeleid wordt in zo’n situatie.’ Ze vertelt dat V&VN vorig jaar nieuwe normen heeft opgesteld voor de sector, waarin onder andere staat wat als hulpverlener wél en niet geaccepteerd hoeft te worden.

Burger van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) benadrukt dat er landelijke aandacht is voor dit onderwerp: ‘Neem bijvoorbeeld de ELA (Eenduidige Landelijke Afspraken). Hierin worden afspraken gemaakt over hoe politie en OM moeten handelen bij agressie en geweld tegen functionarissen met een publieke taak, waaronder hulpverleners.’

Daarnaast werken verschillende instanties samen om geweld tegen hulpverleners te verminderen, zegt de Rijksoverheid. Denk aan de VNG, lokale GGD’s, Slachtofferhulp Nederland en gezondheidsinstellingen. Burger van VNG zegt hierover:
‘De samenwerking verloopt in algemene zin goed. Gemeenten ervaren als eerste overheid wat er in de praktijk speelt en brengen die kennis ook in richting de landelijke aanpak.’

Toch werpt het opstellen van nieuwe normen, de landelijke aandacht en de samenwerking van verschillende gemeenten nog niet volledig zijn vruchten af want er is nog geen duidelijke daling in het aantal incidenten te zien.

De complexiteit van het probleem

Agressie tegen hulpverleners is helaas niet iets dat je van de ene op de andere dag kunt veranderen. Er is niet één reden waarom geweld en intimidatie plaatsvinden, en dat maakt het lastig om dit te bestrijden. In de samenleving komen steeds meer mensen tegenover elkaar te staan met verschillende overtuigingen en meningen. Hierdoor staan mensen verder uit elkaar en begrijpen ze elkaar moeilijker. Waar bij het ambulancepersoneel de norm geldt: wanneer het medisch zinloos is om een patiënt te helpen, stop je, is het in andere culturen juist gebruikelijk om altijd door te gaan met zorg verlenen, zelfs als dit misschien weinig effect heeft. Dit kan leiden tot onbegrip en wrijving.

Wat ook lastig is, is dat er geen vast daderprofiel bestaat. De daders zijn ontzettend divers. De Ronde geeft voorbeelden, zoals oudere mensen in een psychose, jongeren die geen respect tonen, of mensen die onder invloed zijn van drugs of alcohol. Dit betekent dat hulpverleners zich op allerlei verschillende situaties moeten voorbereiden, en dat er niet gericht naar één specifieke groep gekeken kan worden. Wel stelt het onderzoek Meer dan de dader van het WODC dat de daders merendeels mannen zijn.

Er zijn dus meerdere factoren die het moeilijk maken om agressie en intimidatie tegen hulpverleners, en in dit geval ambulancepersoneel, tegen te gaan. Tot slot zegt Knol:
‘Er moet blijvend aandacht zijn voor dit onderwerp, bijvoorbeeld door campagnes. Daarnaast moeten we kijken hoe preventieve acties kunnen worden ingezet om dit te verminderen. Maar het blijft een heel lastig onderwerp.’