Nacht ploegleidster Iulia: ‘Ik ga dit later wel voelen’
Een verhaal over werken in de nacht
Een multimediaal verhaal door Laura Schram
Het Food Center Amsterdam ligt er rond 22.00 uur verlaten bij wanneer Iulia Iacob aan haar dienst begint. Werken in de nacht is voor haar de normaalste zaak van de wereld. Iulia is nachtploegleider bij Vishandel Jan van As en houdt zich bezig met orderpicking. Ze maakt bestellingen klaar die vroeg in de ochtend de deur uit moeten en geeft leiding aan het team dat die nacht aan het werk is. Dit soort werk wordt in de huidige 24-uursmaatschappij steeds normaler. Maar hoe is het om te werken terwijl de rest van Nederland slaapt, en welke gevolgen heeft een nachtelijk werkritme voor het dagelijks leven?
Wie is Iulia Iacob
Iulia is al een aantal uur aan het werk wanneer ze een rondleiding geeft door haar werkplaats: de koelcellen van Vishandel Jan van As. Hier werkt ze al een aantal jaar als nachtploegleider. Tussen de stapels viskratten en het constante gezoem van de koelingen vertelt ze over haar werkzaamheden.
Nachtwerk en de 24-uurs maatschappij
De term nachtwerk is al een aantal keer voorbijgekomen, maar wat wordt daar precies onder verstaan? Volgens het RIVM is nachtwerk het werken buiten de normale kantoortijden (van 08.00 tot 18.00 uur). Nachtwerk komt in veel verschillende sectoren voor, zoals de zorg, transport en logistiek, beveiliging en de horeca. Iulia is teamleider orderpicking bij Vishandel Jan van As in Amsterdam. Steeds meer bedrijven kiezen ervoor om een nachtploeg in te zetten. Wanneer je dit niet doet, loop je als bedrijf eigenlijk zelfs een beetje achter.
Een term die vaak aan nachtwerk gekoppeld wordt, is de 24-uursmaatschappij. Hiermee wordt bedoeld dat bedrijven dag en nacht actief zijn. In de afgelopen decennia zijn winkels langer geopend, draaien fabrieken vaker door en worden pakketten ’s nachts klaargemaakt. Nachtwerk en de 24-uursmaatschappij gaan daarom bijna hand in hand.
Het aantal werknemers dat soms, meestal of altijd buiten kantoortijden werkt, is al een aantal jaar vrij stabiel. Dit is ook te zien in de grafiek hieronder, die cijfers uit 2020 van het CBS weergeeft. De cijfers zijn uitgedrukt in procenten. In datzelfde jaar werkten 1,2 miljoen mensen soms of regelmatig in de nacht.
In deze grafiek, die ook cijfers van het CBS bevat, is te zien welke leeftijdsgroep wanneer werkt. Zo is te zien dat de jongste leeftijdsgroep het vaakst buiten kantoortijd werkt. Iulia geeft ook aan dat ze meer wat ‘jongere’ collega’s heeft.
Leven als vampier?
Sommige werknemers draaien af en toe een nachtdienst, bijvoorbeeld wanneer hun rooster daarom vraagt. Voor anderen is werken in de nacht een vast onderdeel van hun leven en brengen zij vrijwel iedere werkdag door terwijl de meeste mensen slapen. Iulia noemt zichzelf daarom de ‘vrouwelijke Dracula’. Ze leeft bij wijze van spreken ’s nachts en slaapt overdag.
Je lichaam
Iulia vertelt dat zij het daglicht nauwelijks ziet. Wanneer ze vroeg in de ochtend klaar is met haar werk, gaat ze naar huis en duikt ze haar bed in. Ze probeert dan zo veel mogelijk slaap te pakken om vervolgens om 20.00 uur weer op de werkvloer te staan.
Maar is dit schema wel goed voor je lichaam? Nachtwerk kan veel invloed op je hebben, zowel mentaal als fysiek. Het kan ervoor zorgen dat je minder energie hebt en minder goed kunt nadenken. Daarnaast vergroot langdurig nachtwerk de kans op hart- en vaatziekten en diabetes type 2.
Luister hiernaast naar wat Iulia denkt over de kans dat zij later lichamelijke klachten krijgt als gevolg van haar werkritme.
Dit klinkt natuurlijk vrij negatief. Toch kiezen 1,2 miljoen mensen ervoor om in de nacht te werken, want nachtwerk heeft ook verschillende voordelen. Zoals:
- Financiële voordelen: Wanneer je tussen bepaalde uren werkt, heb je recht op een extra toeslag.
- Overdag vrij: Omdat je ’s nachts werkt, ben je overdag vrij. Naast slapen heb je hierdoor ook tijd voor andere activiteiten.
- Tijd voor de kinderen: Voor werknemers met kinderen kan het soms prettig zijn om ’s nachts te werken. Zo hebben zij overdag meer tijd voor hun kinderen.
Iulia is in ieder geval blij met haar werk. Ze vindt het team leuk, geniet van haar werkzaamheden en is niets anders gewend. Hoe lang ze dit nog wil blijven doen, weet ze niet. Maar voor nu zit ze goed.
Dataverantwoording
Voor dit artikel zijn twee datasets gebruikt van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het CBS is de officiële statistische organisatie van Nederland en verzamelt gegevens over onder andere bevolking, economie, arbeid en gezondheid. Omdat het CBS werkt volgens vaste onderzoeksmethoden en strenge kwaliteitseisen, worden de cijfers gezien als betrouwbaar en onafhankelijk.
De eerste dataset gaat over verschillen tussen leeftijdsgroepen in 2024. Hierin staat per leeftijdsgroep welk percentage werknemers meestal of altijd, soms of nooit buiten kantoortijden werkt. Zo kunnen we vergelijken of jongere werknemers vaker buiten reguliere werktijden werken dan oudere werknemers.
De tweede dataset laat zien hoe dit zich heeft ontwikkeld tussen 2021 en 2024. De cijfers hebben betrekking op alle werkenden samen. Hierdoor kunnen we bekijken of werken buiten kantoortijden in de afgelopen jaren vaker of juist minder vaak voorkomt.
Het is belangrijk om te weten dat de cijfers zijn weergegeven in percentages. De datasets laten dus zien welk deel van de werknemers buiten kantoortijden werkt, maar niet om hoeveel mensen het precies gaat. Ook geven de gegevens geen informatie over bijvoorbeeld beroep, sector of het aantal uren dat iemand werkt. Daardoor kunnen verschillen tussen groepen zichtbaar worden gemaakt, maar kunnen de oorzaken daarvan niet worden vastgesteld.