Het wachten begint opnieuw

Zestien jaar geleden vertrok Victoire Ingabire vanuit Nederland naar Rwanda om zich in te zetten voor politieke verandering. Haar vertrek veranderde niet alleen haar eigen leven, maar ook dat van haar gezin. Sindsdien wacht haar familie op haar vrijheid. Op de dag waarop eindelijk uitspraak zou worden gedaan in haar nieuwste rechtszaak, zitten haar zoon Rist, dochter Raïssa en echtgenoot Lin in Zevenhuizen met hun telefoons binnen handbereik. Hoe blijf je hopen wanneer je al zestien jaar wacht op de thuiskomst van je moeder en vrouw?

Victoire Ingabire afgebeeld op het schilderij in de woonkamer

In de woonkamer hangt een gespannen, maar rustige sfeer. Rist zit voetbal te kijken. Het is duidelijk een poging tot afleiding, want het is de herhaling van een wedstrijd van gisteravond. Ondertussen staat Raïssa een quiche te bakken in de keuken. Alsof het een normale dag is. Alsof het een dag is als alle andere dagen. De spetterende spekjes in de olie en de geur van vers gesneden ui vullen de kamer. Verder is het stil in de woonkamer. Lin ligt in een ziekenhuisbed midden in de woonkamer en is vooral bezig met zijn telefoon. Hij lijkt wat onrustiger dan normaal. Vandaag moet de dag worden waarop de familie Muyizere eindelijk hoort wat er met hun vrouw en moeder gaat gebeuren. Victoire Ingabire zit duizenden kilometers verderop, in Rwanda. Daar wordt gewacht op de uitspraak in de rechtszaak tegen de Rwandese oppositieleider. In Zevenhuizen wacht de familie met haar mee.

Op de kast staat een groot schilderij van Victoire. Haar gezicht kijkt uit over de woonkamer. Naast het schilderij staan prijzen die aan haar zijn uitgereikt voor haar inzet voor vrijheid en mensenrechten. Prijzen die ze zelf nooit kon ophalen.

Rist zit op de bank en tikt zenuwachtig met zijn voet op de grond. Zijn vingers friemelen aan zijn telefoon. Zijn blik gaat van de tv steeds terug naar zijn telefoon. Het is niet de eerste keer dat hij op nieuws uit Rwanda wacht. Maar vandaag voelt anders. Sinds juni 2025 zit zijn moeder weer opnieuw gevangen en deze keer kiest hij ervoor om erbij te zijn. Om er voor zijn familie te zijn en om de rechtszaak echt mee te maken.

Dan komt ineens het bericht.

‘’Het gaat niet goed’’, zegt Lin ineens. Hij kijkt naar zijn telefoon. ‘’Ze hebben haar niet eens meegenomen naar de rechtbank, ze moest in de gevangenis blijven.’’ Even later leest Rist ook op zijn telefoon dat de rechtbank het bezwaar niet heeft geaccepteerd. ‘’Het was te verwachten’’, zegt Raïssa moedeloos vanuit de keuken. ‘’We zijn het zo gewend en we kunnen er niets aan doen’’, benadrukt hun vader. De uitspraak wordt weer uitgesteld.

De spanning die zich in de woonkamer heeft opgebouwd, krijgt geen ontlading. Geen goed nieuws, maar ook geen definitief slecht nieuws. Alleen een nieuwe reden om te wachten. ‘’Op naar de volgende courtday dan weer’’, zucht Rist. Hij stopt zijn telefoon weer in zijn broekzak. De familie had gehoopt op een uitspraak, op een moment waarop eindelijk duidelijk zou worden wat de toekomst van Victoire zou brengen. In plaats daarvan begint het wachten opnieuw.

Een moeder in Rwanda

Voor de buitenwereld is Victoire Ingabire vooral een Rwandese oppositieleider. Voor de mensen in deze woonkamer is ze hun moeder, hun echtgenote en het familielid dat al jaren wordt gemist. Ingabire groeide uit tot een van de bekendste oppositiepolitici van Rwanda. Nadat ze jarenlang in Nederland heeft gewoond, keerde ze in 2010 terug naar Rwanda. Ze wilde deelnemen aan de presidentsverkiezingen en zich inzetten voor een democratie en verzoening.

Haar terugkeer had grote gevolgen. Ze werd gearresteerd en veroordeeld. Uiteindelijk bracht ze acht jaar door in de gevangenis, voordat ze in 2018 werd vrijgelaten. Ze had toen beperkte bewegingsvrijheid en mocht Rwanda niet uit.

In juni 2025 werd Ingabire opnieuw gearresteerd. Ze wordt onder meer beschuldigd van het vormen van een criminele groep en het plannen van activiteiten die tot openbare onrust zouden kunnen leiden. Zelf ontkent ze de beschuldigingen en noemt ze de zaak politiek gemotiveerd.

Terwijl in Rwanda over haar politieke toekomst wordt beslist, gaat in Nederland het leven van haar kinderen door. Maar nooit helemaal zonder haar.

De telefoon gaat over. Rist neemt op. Aan de andere kant verschijnt hun broer Remy op het scherm. De gelijkenissen met Raïssa en Rist zijn meteen zichtbaar. Remy woont in Zweden met zijn vrouw en twee kinderen. ‘’Ze hebben het niet geaccepteerd, mama’s reden’’, vertelt Rist hem meteen als hij opneemt. ‘’Het is allemaal gewoon legaal geweest volgens hen.’’ Zijn broer reageert al zuchtend en met een sarcastische ondertoon, ‘’Ja, ofcourse’’. Het gesprek duurt niet lang. ‘’Hou me op de hoogte als je een nieuwe datum weet voor de rechtszaak’’, zegt Remy voordat hij ophangt. Voor hen is het heel normaal, maar toch voelt het gek om zo een telefoontje af te sluiten.

De zoon die achterbleef

Toen Ingabire naar Rwanda vertrok, was Rist nog maar een kind van 8. Hij groeide op in Nederland terwijl zijn moeder zich aan de andere kant van de wereld inzette voor haar politieke idealen. De afstand tussen moeder en zoon werd daardoor niet alleen letterlijk duizenden kilometers groot. Ook belangrijke momenten uit de jeugd van Rist moest hij zonder zijn moeder meemaken. Nu is hij 23. De jongen die ooit achterbleef, probeert zich inmiddels zelf uit te spreken voor de vrijheid van zijn moeder.

Het verhaal van Ingabire gaat niet alleen over één politieke gevangene, maar het raakt een hele familie. Terwijl Rist voor zich uit staart, doet zijn vader hetzelfde vanuit zijn bed. Raïssa onderbreekt het bakken van haar quiche. ‘’Onze moeder de terrorist’’, zegt ze op een sarcastische toon. Ze rolt met haar ogen ‘’nou, lekker dan’’. Er wordt opnieuw gekeken naar de berichtgeving. De familie probeert te begrijpen wat het uitstel betekent. Wanneer komt de uitspraak dan wel? Waarom is deze opnieuw uitgesteld? En vooral: hoe lang moeten ze nog wachten?

Raïssa kan er niet over uit, waarom Rwanda haar moeder vasthoudt. Naarmate ze langer praat, verschuift haar frustratie naar iets persoonlijks, het gemis. ‘’Ik had haar vandaag toch wel graag gewoon even willen spreken. Even vragen hoe het nieuws is gevallen, waar ze op hoopt en hoe ze nu kijkt naar de komende periode. Dat had ik haar gewoon willen vragen.’’ Rist knikt instemmend en kijkt roerloos voor zich uit. Ze willen gewoon weten hoe het met hun moeder gaat. Niet met de oppositieleider, niet met de verdachte in een rechtszaak, maar met hun moeder. Raïssa gaat verder. ‘’Dan kunnen we haar bemoedigen met hou vol. We doen ons best aan onze kant, als jij maar volhoudt. We mogen haar niet bellen en dat maakt het onrechtvaardigheidsgevoel nog zwaarder.’’ Even is het stil.

Het gesprek in de woonkamer beweegt heen en weer tussen hoop en teleurstelling. Dat maakt het wachten misschien wel zwaarder dan een duidelijke uitslag. Bij een veroordeling weet een familie waar ze aan toe is. Bij vrijspraak ook. Maar zolang er geen uitspraak komt, blijft alles open.

De tijd loopt door

Lin kijkt nog steeds voor zich uit naar buiten. ‘’Het is nu Pasen, straks is het kerst en oud en nieuw. De tijd loopt door’’, zegt hij. Het gaat om verjaardagen waarop iemand ontbreekt. Om mooie momenten die niet kunnen worden gedeeld. Om een zoon die volwassen wordt, terwijl zijn moeder in een gevangenis zit.

‘’Ze weet waarvoor ze het doet, ze weet de prijs die ze ervoor betaald. Ze heeft de kracht en het geloof haar erdoorheen te slepen. Wat dat betreft is dat mijn troost’’, benadrukt Raïssa. Rist vult haar aan. ‘’Dat is onze houvast. Dat zij er zelf al sterk genoeg voorstaat, dan kunnen wij dat ook, om het zo maar te zeggen.’’

Rist kijkt nog eens op zijn telefoon. Hij wacht niet op een uitspraak over een willekeurige politicus. Hij wacht op zijn moeder. Weer wachten. Voor de familie is dat inmiddels een vertrouwd onderdeel van het leven geworden.

Zestien jaar later

Toen Ingabire in 2010 naar Rwanda vertrok, kon niemand voorspellen hoelang haar strijd zou duren. Inmiddels zijn er zestien jaar verstreken sinds haar terugkeer naar het land. Rist was toen acht jaar oud. Vandaag is hij een volwassen man die vanuit Nederland voor zijn moeder opkomt. Toch is één ding niet veranderd: hij wacht nog altijd op haar terugkeer.

De familie blijft bij elkaar zitten. De telefoons verdwijnen langzaam weer uit de handen. De quiche is klaar en de spanning van de ochtend maakt plaats voor een soort berusting.

Er is vandaag geen uitspraak.

Geen duidelijkheid.

Geen vrijheid.

Alleen een nieuwe dag om op te wachten.

En dus begint het wachten opnieuw.