Als muziek een stem wordt

‘Nog een keer”, zegt Rist Muyizere terwijl hij zijn koptelefoon wat steviger op zijn hoofd zet. Achter het glas van de studio wacht de producer. De beat begint opnieuw. Rist haalt adem en zet zijn stem in. Even bestaat de ruimte uit niets anders dan muziek, zijn stem en het rode lampje boven de deur.

Op het eerste gezicht is het een gewone studiosessie. Een jonge artiest die werkt aan een nummer. Maar achter de muziek zit een verhaal dat verder gaat dan de muren van de studio.

Rist is 24 jaar en maakt al jaren muziek. Hij schrijft over wat hem bezighoudt, over wie hij is en over wat hij meemaakt. Een belangrijk deel daarvan is zijn moeder, de Rwandese oppositieleider Victoire Ingabire. Zij zit gevangen in Rwanda. Terwijl zij duizenden kilometers verderop wacht op haar vrijheid, probeert haar zoon vanuit Nederland haar verhaal hoorbaar te maken.

Voor Rist is muziek niet alleen iets om naar te luisteren. Het is een manier om emoties kwijt te kunnen, zichzelf te uiten en aandacht te vragen voor de situatie van zijn moeder.

Een uitlaatklep

Wanneer Rist muziek maakt, hoeft hij niet alles uit te leggen. ‘’Het is eigenlijk gewoon mijn therapie’’, benadrukt hij. Een gevoel kan een melodie worden. Een herinnering kan een zin worden. Wat moeilijk uit te spreken is, kan uiteindelijk op een beat terechtkomen.

Rist is niet de enige voor wie muziek een vaste plek in het dagelijks leven heeft. Uit cijfers van het CBS blijkt dat in Nederland inmiddels 74% naar online muziek luistert in hun vrije tijd. In 2020 lag dat percentage nog 11 procentpunt lager. De cijfers laten zien dat muziek voor veel mensen meer is dan alleen achtergrondgeluid: het is iets waar zij graag naar luisteren.

Voor Rist gaat die betekenis nog een stap verder. Muziek is voor hem niet alleen een manier om te ontspannen of naar te luisteren, maar ook een manier om emoties kwijt te kunnen en zichzelf uit te spreken. Verschillende functies van muziek komen bij hem samen. Hij maakt muziek omdat hij het leuk vindt, omdat hij er talent voor heeft en omdat hij zichzelf erin kwijt kan. Maar zijn muziek heeft nog een extra laag: het gemis en de strijd van zijn moeder.

Toen Rist acht jaar oud was, vertrok Ingabire vanuit Nederland naar Rwanda. Ze wilde zich daar politiek inzetten en deelnemen aan de presidentsverkiezingen. Haar terugkeer veranderde het leven van het gezin voorgoed. Ze werd gearresteerd en veroordeeld en bracht uiteindelijk jaren in de gevangenis door.

In 2018 kwam ze vrij, maar haar bewegingsvrijheid bleef beperkt. In juni 2025 werd ze opnieuw gearresteerd. Voor de buitenwereld is zij een oppositiepoliticus. Voor Rist is zij zijn moeder. En precies dat is terug te horen in zijn muziek.

Van gevoel naar boodschap

Rist begint opnieuw. Hij luistert geconcentreerd naar zijn eigen stem en maakt nog wat notities op zijn telefoon. Soms beweegt hij mee met de beat. Soms stopt hij midden in een zin. Een stukje opnieuw. Nog een keer luisteren. Dan verder. 

De muziek wordt steeds opnieuw aangepast totdat het precies klinkt zoals hij wil. Die aandacht voor details past bij de manier waarop Rist zijn muziek gebruikt. Het is niet alleen een manier om geluid te maken. Het is een manier om een verhaal te vertellen.

‘’Let me see you one more time’’, zingt Rist door de microfoon. Hij werkt aan een nieuw nummer: letter to mama. De zin verwijst naar iets wat voor veel mensen vanzelfsprekend is: je moeder kunnen zien wanneer je haar mist. Voor Rist is dat niet vanzelfsprekend. De afstand tussen hem en zijn moeder is niet alleen duizenden kilometers. Er zit een gevangenis, een rechtszaak en jaren van onzekerheid tussen. Toch kan muziek die afstand gedeeltelijk overbruggen.

Via zijn nummers kan Rist vertellen wat het betekent om een moeder te missen. Hij kan laten horen wat haar gevangenschap met hem doet. En hij kan mensen die nog nooit van Ingabire hebben gehoord, nieuwsgierig maken naar haar verhaal.

De muziek gaat verder

In de studio klinkt de beat opnieuw. Rist zet zijn koptelefoon op en kijkt naar de producer. Hij wacht tot de muziek begint. Dan zingt hij.

Dezelfde stem die eerder in de woonkamer misschien stil bleef wanneer het over zijn moeder ging, klinkt nu door de speakers. Hier hoeft hij niet te wachten op een uitspraak. Hij hoeft niet te wachten op een telefoontje uit Rwanda.

Hier kan hij zelf spreken. Hier kan hij haar verhaal blijven vertellen. In woorden. In beats. In muziek.

En zolang de muziek klinkt, klinkt haar stem.

Dataverantwoording

De gegevens in deze visualisatie zijn afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), uit de dataset ‘Internettoegang en internetactiviteiten; persoonskenmerken’. De cijfers tonen het percentage personen van 12 jaar en ouder dat in de drie maanden voorafgaand aan het onderzoek online naar muziek heeft geluisterd of muziek heeft gedownload. De visualisatie laat de ontwikkeling zien tussen 2020 en 2024. De cijfers zijn weergegeven als percentages. De visualisatie is gemaakt met het programma Flourish.